Y học gia Trần Thực Công bàn về đạo lý dưỡng sinh

Nhà y học nổi tiếng thời Minh Trần Thực Công vừa là chuyên gia ngoại khoa được kính trọng, vừa là một cụ già sống lâu tuổi. Trong tác phẩm nổi tiếng của ông "Chính tông ngoại khoa", ngoài việc mô tả chi tiết các trường hợp bệnh lý ngoại khoa, phương pháp điều trị tinh tế, còn có nhiều luận điểm sâu sắc về dưỡng sinh và bảo vệ sức khỏe.
Trần Thực Công cho rằng, bất kể người ta khỏe mạnh hay mắc bệnh, đều phải chú ý điều tiết, nếu không thì không thể có cơ thể tốt. Ông nói: "Mọi người khi chưa bệnh, nếu không điều tiết tốt thì dễ sinh trăm bệnh; càng nói đến sau khi điều trị bệnh, nếu không thêm điều tiết, thì bệnh liệu có thể khỏi được không?" Ông chỉ ra: "Người biết dưỡng sinh thật sự sẽ kiêng ăn uống, điều hòa nhiệt độ, kiềm chế vui buồn, tiết chế lao động, nhờ đó không tổn hại đến tỳ vị. Nếu ngược lại, tinh thần và khí huyết sẽ dần suy kiệt, tạng phủ và mạch lạc dần hư tổn, cơ thể và thịt da cũng dần teo nhỏ, gọi là 'điều tiết sai lầm, trăm bệnh sinh ra'."
Về dinh dưỡng, ông phản đối những hạn chế vô nguyên tắc. Ông chỉ ra: "Ăn uống là thứ con người dựa vào để sinh tồn, cần ăn đúng lúc." Đồng thời, cần kiểm soát lượng ăn uống, "chỉ nhớ đừng ăn quá mức, đặc biệt tránh đồ sống lạnh tổn thương tỳ vị, đồ cứng khó tiêu, đồ béo ngậy dễ gây tiêu chảy." Ông nhấn mạnh nên ăn thức ăn thanh đạm, dễ tiêu, cảnh báo người ta không nên tham ăn đồ nướng, đồ rán, món ăn đậm vị và rượu ngon, nói rằng: "Thực phẩm béo ngậy, rượu men say, thịt tươi nướng, đồ ăn hấp dẫn, người đời thường dùng lửa than nướng hoặc dầu mỡ nấu, mùi vị thơm nóng ngọt ngào... để lấy cảm giác ngon miệng, thỏa mãn lòng thèm, nhưng không để ý đến việc tiêu hao âm khí, tổn hại tạng phủ."
Về biến đổi theo bốn mùa, ông cho rằng nên điều chỉnh theo sự thay đổi của trời đất, thích ứng với lạnh và nóng, đưa ra lời khuyên: "Mùa đông nên giữ ấm phòng ngủ, mùa hè nên chọn nơi sạch sẽ, cửa sổ thoáng mát"; "Mùa hè nóng, ngồi nằm không nên ngồi trước gió, tránh đặt nước dưới giường; mùa đông lạnh, cần tránh khởi cư không đúng, thường xuyên dùng nhiệt độ vừa phải." Đồng thời ông cũng chỉ ra, người không biết dưỡng sinh thường bị bệnh do yếu tố bên ngoài do sinh hoạt không cẩn thận, ví dụ như: "Ngủ ngoài trời mùa hè thu, ngồi nằm nơi ẩm thấp, chịu gió lạnh, làm cho phong hàn thấp khí xâm nhập vào kinh lạc... Bệnh này xuất phát từ bên ngoài, ảnh hưởng đến cơ thịt, mạch máu, gân cốt, phần lớn do không điều tiết tốt."
Ngoài ra, ông khuyên mọi người nên kiêng vui buồn, tiết chế chuyện phòng the, tuyệt đối không nên vui buồn thất thường, duy trì trạng thái bình thường của tinh thần, không để những can thiệp vô nghĩa làm tổn hại cơ thể, rút ngắn tuổi thọ. Khuyến khích mọi người tâm trí thanh thản, ít ham muốn, để kéo dài tuổi thọ.