Gần đây thường có bệnh nhân hỏi tôi, “ăn uống điều trị” thực sự có hiệu quả không? Trên phố, khắp nơi đều có các nhà hàng treo biển “thuốc thiện”; báo chí, mạng internet, truyền hình liên tục tuyên truyền, ăn loại thực phẩm này có thể chống ung thư, ăn loại khác có thể bổ sung vitamin, chúng ta thường tin tưởng theo từng bước, nhưng ăn xong có hiệu quả hay không thì ai cũng không rõ.
Thuốc thiện trong điều trị ăn uống là một vấn đề khá phức tạp, hơn nữa mọi người không ăn hàng ngày, nên không nằm trong phạm vi thảo luận của tôi. Loại ăn uống điều trị khác, tôi thích gọi là “kiểm soát chế độ ăn”, thông qua bổ sung dưỡng chất trong thực phẩm để tăng cường sức khỏe, phòng ngừa bệnh tật. Loại “ăn uống điều trị” này có hiệu quả hay không, then chốt nằm ở việc có kiên trì lâu dài hay không. “Ba ngày đánh cá, hai ngày phơi lưới” không chỉ vô ích, đôi khi còn gây hại cho sức khỏe.
Khác biệt quan trọng giữa kiểm soát chế độ ăn và điều trị bằng thuốc là thuốc thường “hiệu quả tức thì”, chỉ vài giây, vài phút, vài giờ là thấy kết quả; còn kiểm soát chế độ ăn cần chiến đấu lâu dài, tác dụng ít nhất vài tuần, vài tháng, nhiều thì vài năm, thậm chí mười mấy năm mới thấy rõ. Các báo cáo truyền thông thường là kết quả nghiên cứu từ các viện nghiên cứu, nhưng thường bỏ qua quá trình. Ví dụ, một nghiên cứu quốc tế cho thấy, bổ sung canxi qua chế độ ăn có thể làm giảm nguy cơ mắc ung thư đại tràng. Thí nghiệm này so sánh hai nhóm người, một nhóm ăn chế độ giàu canxi (liều canxi trong chế độ ăn hàng ngày vượt quá 1000 mg), một nhóm ăn chế độ nghèo canxi (liều canxi trong chế độ ăn hàng ngày dưới 400 mg), kéo dài suốt 15 năm, cuối cùng mới rút ra kết luận: chế độ ăn giàu canxi làm giảm nguy cơ mắc ung thư đại tràng tới 75%. Nhưng trong đời thực, tình hình của chúng ta thế nào? Nhiều người ngày đầu đọc tin này thấy hay, ngày hôm sau dậy có thể nghĩ đến uống một ly sữa, trưa ăn thêm đậu phụ, bổ sung canxi. Nhưng ngày thứ ba chỉ uống một ly sữa, ngày thứ tư đã hoàn toàn quên mất. Dù chỉ có vài ngày hứng thú như vậy, chắc chắn không thể đạt hiệu quả “ăn uống điều trị”, thực tế chứng minh, ngay cả những người kiên trì một năm hay vài năm, nguy cơ mắc ung thư đại tràng vẫn không khác biệt nhiều so với nhóm ăn chế độ nghèo canxi.
Nếu kiểm soát chế độ ăn không kiên trì lâu dài, không chỉ không đạt mục đích phòng ngừa bệnh tật, mà còn có thể gây hại cho sức khỏe – một rủi ro mà nhiều người không ngờ tới, nhưng lại tồn tại thực tế. Ví dụ, nhiều người chú ý bổ sung vitamin trong chế độ ăn, thường ăn nhiều rau quả, thậm chí uống viên bổ sung vitamin, nếu kiên trì lâu dài, thật sự có thể tăng cường miễn dịch, phòng ngừa bệnh tật. Nhưng nếu không kiên trì, nhớ đến thì ăn, ăn một đoạn rồi ngừng, có thể dễ bị thiếu vitamin hơn cả những người chưa từng bổ sung vitamin. Bởi vì việc hấp thu vitamin cao khiến cơ thể thay đổi, tỷ lệ hấp thu vitamin giảm, khi ngừng lại, cơ thể khó đáp ứng nhu cầu. Ngay cả khi phải ngừng do nguyên nhân nào đó, cũng cần dừng dần, tuyệt đối không được “ngừng đột ngột”.
Con người ngày càng quan tâm đến dinh dưỡng thực phẩm, hy vọng thông qua kiểm soát chế độ ăn để thúc đẩy sức khỏe, vốn là chuyện tốt. Nhưng có nhận thức khoa học, còn phải nắm vững phương pháp khoa học. Trên thế giới, mọi việc đều không đơn giản như bề ngoài nhìn thấy, “ăn uống điều trị” cũng vậy.
|
