Mục đích cốt lõi của dưỡng sinh là làm chậm lão hóa, phòng bệnh và sống thọ.《Tố Vấn·Kinh mạch biệt luận》nói: “Xuân thu đông hạ, bốn mùa âm dương, bệnh tật khởi phát từ quá dùng.” “Quá dùng” có nghĩa là vượt quá giới hạn thông thường, vi phạm quy luật vốn có của sự vật.
Người khôn ngoan dưỡng sinh, tuân theo bốn mùa
Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng con người gắn bó mật thiết với tự nhiên, hoạt động sinh mệnh phải phù hợp với sự thay đổi của tự nhiên mới tồn tại được, điều này gọi là “thiên nhân tương ứng” trong《Nội Kinh》. Vì vậy, “pháp âm dương, hòa thuật số” là chìa khóa then chốt. Về sự thay đổi khí hậu âm dương bốn mùa, gió, lạnh, nóng, ẩm, khô, hỏa, trong điều kiện bình thường gọi là “lục khí”, nếu quá mức thì gọi là “lục uý”, tức là nguyên nhân gây bệnh. Tuân thủ bốn mùa thì hóa hại thành lợi.
Điều dưỡng tình cảm, độc lập giữ thần
Hoạt động sinh mệnh quý ở khí cơ. Tình cảm bình thường giúp khí huyết vận hành duy trì trạng thái cân bằng động, ngược lại sẽ khiến khí huyết đảo lộn. Do đó，《Nội Kinh》nhấn mạnh liên tục rằng giữ cảm xúc ổn định là bảo đảm sống lâu.《Tố Vấn·Thượng Cổ Chân Thiên Luận》rõ ràng cảnh báo: “Thiên đạm hư vô, chân khí tòng chi, tinh thần nội thủ, bệnh an tùng lai?” Cảm xúc vui buồn, giận dữ, lo lắng, ưu sầu, sợ hãi đều là biểu hiện sinh lý bình thường, nhưng khi biến động quá mạnh hoặc kéo dài không ngừng thì vi phạm giới hạn, gọi là “quá dùng”, lúc này thất tình trở thành yếu tố gây bệnh, tức là “giận thương can, vui thương tâm, suy nghĩ thương tỳ, ưu thương phế, sợ thương thận” như vậy.《Nội Kinh》nhiều lần nhấn mạnh tai hại của tình cảm quá mức. Ví dụ《Linh Shu·Khẩu Vấn Biên》nói: “Bi ai ưu sầu thì tim động, tim động thì ngũ tạng lục phủ đều lay động.”《Tố Vấn·Sinh Khí Thông Thiên》nhiều lần đề xuất tĩnh công như “độc lập thủ thần, ngưng thần bế khí” là phương pháp phòng bệnh, tránh lão hóa quan trọng, nhấn mạnh: “Thanh tịnh thì cơ nhục kín đáo, dù có gió lớn độc hại, cũng không thể gây hại.”
Điều dưỡng ăn uống, ngũ cốc là dưỡng
Việc hấp thu và vận hóa thức ăn quý ở tỳ vị hoạt động khỏe mạnh, các tạng phủ được nuôi dưỡng bởi tinh túy thực phẩm, thần khí tự nhiên cường tráng. Do đó, đạo lý sống thọ rất coi trọng tỳ vị, gọi là “tạng kho lương”, “bản gốc hậu thiên”. Đồng thời, tỳ vị khỏe mạnh có thể chống đỡ sự xâm nhập của tà khí bên ngoài, do đó Trung Cảnh có câu: “Tỳ vượng tứ mùa không nhiễm tà.” Ăn uống quá đói, quá no, quá lạnh, quá nóng, hoặc ăn kiêng, ăn một cách thiên vị đều thuộc “quá dùng”, rất bất lợi cho dưỡng sinh. Như《Tố Vấn·Sinh Khí Thông Thiên Luận》cho rằng, “ăn uống có tiết độ” là điều kiện cần thiết để “hoàn thành tuổi thọ, sống trăm tuổi”. Đồng thời nhấn mạnh chế độ ăn đa dạng, không nên thiên vị vị giác.《Tố Vấn·Tạng Khí Pháp Thời Luận》chỉ ra: “Ngũ cốc là dưỡng, ngũ quả là trợ, ngũ súc là ích, ngũ thụ là bổ.” Như vậy vừa đáp ứng nhu cầu cơ thể, vừa có thể tận dụng lợi thế này để bù đắp khuyết điểm kia.
Vận động dẫn dắt, chống bệnh, chống lão hóa
Một phương pháp cơ bản để chống lão hóa, sống thọ là vận động dẫn dắt.《Lü Thị Xuân Thu》đã từng nói: “Nước chảy không thối, ổ cửa không mục.” Dù《Nội Kinh》trong lý thuyết sống thọ thiên về tĩnh lặng, nhưng đã nhấn mạnh rằng vận động vừa phải có thể chống bệnh, chống lão hóa, “khi thức ngủ có quy luật, không làm việc quá sức”, có lợi cho sức khỏe và sống thọ. Nếu lao động quá mức hoặc vượt quá khả năng cơ thể, đều gọi là “quá dùng”. Như《Tố Vấn·Tuyên Minh Ngũ Khí Biên》cảnh báo: “Năm lao tổn thương, lâu nhìn tổn thương huyết, lâu nằm tổn thương khí, lâu ngồi tổn thương thịt, lâu đứng tổn thương xương, lâu đi tổn thương gân,” chữ “lâu” ở đây chính là “quá dùng”, là nguyên nhân chính gây bệnh.
Dưỡng thận cố tinh, bảo vệ chân thật
Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng thận là “bản gốc tiên thiên”, não là hải tủy, thận khí thông với não, thận tàng tinh, tinh hóa khí, khí hóa thần. Thận khí mạnh nói lên sự đầy đủ của não tủy, tinh dịch, xương tủy.《Tố Vấn·Thượng Cổ Chân Thiên Luận》rõ ràng chỉ ra: Thận khí chủ điều khiển loạt thay đổi sinh lý về phát triển và lão hóa của cơ thể, sinh tử, tuổi thọ đều liên quan đến nó. Do đó, dưỡng sinh chủ yếu là bảo vệ chân thật, không để thất thoát bừa bãi.《Tố Vấn·Thượng Cổ Chân Thiên Luận》nói: “Xem sai làm thường, say rượu vào phòng, dục vọng cạn kiệt tinh, tiêu hao chân khí, không biết giữ đầy đủ, không điều khiển tinh thần đúng lúc, chỉ cầu thỏa mãn tâm, trái với sinh cơ, sinh hoạt vô quy luật, nên đến tuổi 50 đã suy yếu.”
Tóm lại, mọi việc không nên quá mức, chỉ khi tuân thủ quy luật tự nhiên, điều hòa âm dương, mới có thể “ngũ tạng kiên cố, mạch huyết hòa điều, cơ nhục giải lợi, da dẻ chặt chẽ, dinh vệ vận hành không sai lệch, hô hấp chậm nhẹ, khí vận hành theo nhịp, lục phủ hóa tiết, dịch lỏng phân bố đều, mỗi thứ đều như thường, do đó có thể sống lâu.”
|
