Sống khỏe và sống lâu là mong ước chung của nhân loại. Y học Trung Hoa nghiên cứu dưỡng sinh từ rất lâu, bắt đầu từ《Hoàng Đế Nội Kinh》cách đây hơn hai ngàn năm, qua các thế hệ y gia, đạo gia, phật gia đã khai phá, bàn luận sâu sắc, dần hình thành một hệ thống lý luận dưỡng sinh Đông y. Tổng quát lại, có tám nguyên tắc sau:
Một là: Vui lòng, điều hòa cảm xúc. Để khỏe mạnh và sống lâu, điều hòa cảm xúc là điều kiện quan trọng. Đào Hồng Cảnh trong《Dưỡng sinh diên thọ lục》nói: “Đạo dưỡng sinh, không gì lớn hơn lo âu, buồn khổ, suy nghĩ quá nhiều, điều đó gọi là trung hòa, ai trung hòa được thì sống lâu.”
Hai là: Kiêng dục vọng. Dưỡng sinh cầu tĩnh, khiến thân tâm ở trạng thái yên lặng, chỉ còn một niệm, đồng thời đòi hỏi con người có phẩm chất cao thượng, tâm hồn rộng rãi. Tôn Tư Mạo nói: “Người không sống lâu, hoặc bị đột tử, đều do không tự yêu quý, tận tâm tận lực, tranh danh đoạt lợi.” Vì vậy người giỏi dưỡng sinh “không nên ham muốn quá mức”, “tâm không loạn niệm”, “nơi nào đến cũng không nên đòi hỏi quá nhiều”, “sáng dậy nên nói chuyện tốt, không nên tính toán tiền bạc trước tiên.”
Ba là: Giảm dục tình. Chỉ việc quan hệ tình dục có tiết độ. Sinh trưởng và phát triển của con người dựa vào tinh thận, tinh thận đầy đủ thì sinh lực dồi dào, sức đề kháng mạnh. Muốn bảo vệ tinh thận, phải tiết chế dục vọng, nếu tham sắc, phóng túng, sẽ tổn hại tinh khí, hại thân, rút ngắn tuổi thọ.
Bốn là: Phù hợp với bốn mùa. Con người sống trong tự nhiên, tuân thủ mùa vụ là nội dung quan trọng của dưỡng sinh.《Lý thị Xuân Thu》nói: “Người sống lâu không phải do kéo dài thời gian, mà là hoàn thành số phận. Việc hoàn thành số phận quan trọng nhất là loại bỏ tai họa.” Tai họa ở đây là những điều kiện bất thường như thời tiết không đúng mùa, lạnh quá, nóng quá, khô quá, ẩm quá – Đông y gọi là “lục uất”.
Năm là: Điều độ ăn uống. Tỳ vị là gốc của hậu thiên, ăn uống không điều độ sẽ tổn thương tỳ vị, khiến người dễ mắc bệnh, lão hóa sớm.《Nội Kinh》có nhiều đoạn nói về tác hại của ăn uống không điều độ: “Âm sinh từ ngũ vị”, “Ăn quá no, tỳ vị bị tổn thương”, “Ăn nhiều muối thì mạch máu đông lại, đổi màu”, “Ăn nhiều đắng thì da khô, lông rụng…” Tôn Tư Mạo có luận giải toàn diện và khoa học hơn về ăn uống, ngoài những điều cơ bản như “không ăn quá no, đồ ăn nên đơn giản”, “nên ăn đồ ấm”, “nên ăn đồ nhẹ, thanh ngọt”, ông còn nhấn mạnh kỹ về phương pháp ăn uống, vệ sinh thực phẩm, ví dụ: “Thức ăn ngon nên nhai kỹ, không nuốt thô”, “không nói to khi ăn”, “mỗi bữa ăn nên vuốt mặt và bụng bằng tay”, “không ăn rau sống, gạo sống, đậu nhỏ, đồ cũ, đồ ôi thiu, không uống rượu đục”, “phải tránh ăn đồ sống, dính, trơn trượt”... Những điều này có ý nghĩa tích cực và quan trọng trong việc tránh tổn thương tỳ vị, phòng ngộ độc thực phẩm, phòng bệnh truyền nhiễm, thậm chí giúp chữa bệnh, sống lâu.
Sáu là: Thường xuyên vận động. Con người là một thể thống nhất, vận động thường xuyên sẽ khiến tinh thần dồi dào, cơ thể khỏe mạnh. Từ thời Hán, Hoa Đà đã khuyến khích luyện tập để phòng bệnh. Ông nói: “Thân thể cần vận động, vận động thì khí ngũ cốc tiêu hóa, huyết mạch lưu thông, bệnh không thể sinh ra.” Tôn Tư Mạo trong《Cửu kim phương》cũng nói: “Đạo dưỡng sinh, thường cần vận động nhẹ”, “thân thể cần vận động, nhưng không nên quá sức”, nhắc nhở mọi người thường xuyên vận động để phòng bệnh, sống lâu.
Bảy là: Theo đúng tính tình. Nghĩa là để sống khỏe và sống lâu, phải dưỡng sinh theo quy luật tuổi tác. Tôn Tư Mạo phân tích người già nói: “Người trên 50 tuổi, dương khí ngày càng suy yếu, tổn thương ngày càng tăng. Tâm lực dần suy giảm, quên trước quên sau, sống buông thả, mọi việc đều không vừa ý. Thị lực, thính lực không ổn định, tiến ít, thoái nhiều, mọi việc đều xuống dốc, tâm buồn bã, hay quên, dễ cáu gắt, tính tình thay đổi.” Điều này cho thấy khi bước vào tuổi già, con người sẽ trải qua nhiều thay đổi sinh lý và hình thể, chúng ta cần yêu thương, quan tâm người già, thuận theo tính tình họ để điều dưỡng, giúp họ tận hưởng tuổi già.
Tám là: Dùng thuốc bổ. Cuộc sống con người, sinh ra đã khác nhau, lại thêm bệnh tật vô tình, khó tránh khỏi. Vì vậy, dùng thuốc bổ cũng là một phần của dưỡng sinh. Người xưa coi trọng dùng thuốc bổ để phòng bệnh, chữa bệnh, sống lâu, và đã lập ra nhiều phương thuốc bổ dưỡng, phương thuốc kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, dưỡng sinh không thể chỉ dựa vào thuốc bổ, nếu không: “Dù thường xuyên dùng thuốc bổ mà không biết đạo dưỡng sinh, cũng khó sống lâu, dù uống ngọc dịch kim đan cũng không thể kéo dài tuổi thọ.”
|
