Dưỡng sinh Đông y: Ăn uống lành mạnh như no 8 phần

Có một thí nghiệm từng được thực hiện: một nhóm chuột bị hạn chế ăn uống, chỉ ăn no 8 phần, một nhóm chuột ăn tự do, tùy ý. Kết quả cho thấy, nhóm chuột ăn no 8 phần sống lâu hơn. Người Mỹ đã tiến hành quan sát trên giun, chuột nhắt, chuột và khỉ, giảm lượng thức ăn 30% so với bình thường thì tuổi thọ của chúng dài hơn 30% so với nhóm ăn bình thường. Quan sát ở người, người sống thọ thường ít béo phì. Huyện Bama, tỉnh Quảng Tây, nằm ở vùng núi phía bắc Nam Ninh, kinh tế chưa phát triển, nhưng lại là huyện người sống thọ, người trên 100 tuổi rất phổ biến. Một trong những phương pháp dưỡng sinh của họ là ăn no 8 phần, và thường xuyên ăn chay. Tất nhiên, yếu tố hậu thiên ảnh hưởng đến sống thọ còn nhiều, phương pháp dưỡng sinh cũng khác nhau, nhưng thói quen ăn no 8 phần, không ăn quá no của người sống thọ là điều đáng học hỏi.
Ở Trung Quốc có câu tục ngữ: “Ăn ít ngon, ăn nhiều tổn thương” và “Đói không ăn quá no, khát không uống quá nhiều”. “Thọ thân dưỡng lão tân thư” viết: “Người lớn tuổi không nên ăn no đột ngột.” “Nội kinh” nhấn mạnh: “Ăn uống có tiết chế… do đó có thể hình thể và tinh thần cùng tồn tại, sống trọn tuổi thọ, vượt trăm tuổi mới qua đời.” Đây đều là kinh nghiệm của người sống thọ. Nếu nạp quá nhiều năng lượng, gây béo phì, sẽ sinh ra “bệnh quý tộc”, tự nhiên sống ngắn.
Tại sao hạn chế năng lượng vào mức độ nhất định lại có thể kéo dài tuổi thọ, vẫn cần nghiên cứu sâu hơn về sinh lý học. Có người cho rằng, khi cơ thể cảm nhận được nguồn năng lượng bị giới hạn, tốc độ trao đổi chất sẽ chậm lại, nhằm tích trữ một lượng năng lượng nhất định. Trao đổi chất chậm lại, sản sinh chất độc và chất thải trong cơ thể cũng ít hơn, tải trọng hấp thụ và giải độc cũng giảm, từ đó giảm quá trình trao đổi chất mạnh mẽ và sinh lý hưng phấn. Cơ thể vận hành ở mức trao đổi chất tương đối thấp, quá trình phân hủy giảm, nhờ đó kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, các giả thuyết này cần được kiểm chứng thêm, kết luận từ thí nghiệm động vật cũng không nhất thiết phù hợp hoàn toàn với con người, nhưng lời khuyên ăn no 8 phần để sống thọ vẫn đáng được quan tâm và thảo luận.
Làm thế nào để đạt được “no 8 phần”? Trước hết cần có ý chí, không lay chuyển trước các món ăn ngon, dù còn cảm giác đói, vẫn kiên quyết rời bàn ăn. Khi đến bữa tiếp theo, nếu cảm thấy đói thật sự, chứng tỏ dạ dày tốt, có khẩu vị. Uống canh hoặc cháo trước bữa ăn sẽ tạo cảm giác no sớm, giúp phòng tránh ăn quá no. Người béo phì thường có cảm giác thèm ăn mạnh, ăn quá no, vì tế bào mỡ có thể tiết ra chất thúc đẩy cảm giác thèm ăn, thực phẩm ngon lại kích thích thèm ăn, càng ăn càng thèm, dạ dày càng bị căng ra, khó tạo cảm giác no, dẫn đến ăn nhiều hơn, vòng xoáy xấu. Đông y có câu “Vị hữu phục hỏa, tiêu cốc thiện cơ”, cũng cho rằng cảm giác thèm ăn quá mạnh là dấu hiệu bệnh lý. Nguyên tắc ăn no 8 phần nên dựa trên tình trạng bản thân, linh hoạt điều chỉnh. Một số bệnh nhân thiếu dinh dưỡng, bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối bị ác tính, thiếu protein máu... thì không khuyến khích ăn no 8 phần.