Đông y cho rằng mùa thu chủ về khô, tà khô chiếm ưu thế. Nếu tà khô gây bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như miệng khô, mũi khô, họng khô, ho khan, da khô. Vì vậy nên ăn nhiều thực phẩm bổ phổi, sinh tân. Đặc biệt đối với phụ nữ càng phải chú ý, vì Đông y nói nam thuộc dương, nữ thuộc âm; nam chủ tinh, nữ chủ huyết, tà khô dễ tổn thương âm huyết. Phụ nữ nếu nhiễm tà khô, dễ dẫn đến kinh nguyệt tắt, kinh nguyệt chậm, lượng kinh ít, thể trạng suy nhược sau sinh, sữa ít sau sinh, hội chứng tiền mãn kinh nữ giới... Các bệnh trên đều xoay quanh các vấn đề kinh, thai, sản, nuôi con, mà duy trì chức năng sinh lý kinh, thai, sản, nuôi con lại phụ thuộc vào bốn kinh mạch: Sắc, Nhiệm, Đốc, Đới, trong đó Sắc và Nhiệm trực tiếp liên quan đến kinh nguyệt, mang thai, sinh nở... Sắc và Nhiệm lại có mối liên hệ mật thiết với gan, thận, tỳ, vị, vì vậy phương pháp ăn bồi bổ phải bắt đầu từ điều chỉnh và bổ dưỡng.
Thanh xuân
Phụ nữ tuổi dậy thì do chức năng điều hòa của vùng dưới đồi và tuyến yên chưa hoàn thiện, nếu mùa thu không chú ý dưỡng sinh ăn uống, dễ dẫn đến rối loạn kinh nguyệt chức năng, lâm sàng chủ yếu biểu hiện là chu kỳ kinh nguyệt hoặc thời gian kinh nguyệt không đều, lượng máu kinh bất thường. Nguyên tắc ăn uống trong giai đoạn này là: ăn uống điều độ, tránh bỏ bữa hoặc no đói thất thường; đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ, đặc biệt là protein; ăn nhiều thực phẩm giàu sắt và vitamin.
Phương pháp ăn bồi bổ: 3 quả bánh tráng, 10 quả táo đỏ, 15 gram mẫu đơn. Trước tiên sắc mẫu đơn, lấy một bát nước, sau đó cùng với bánh tráng và táo đỏ nấu chín. Mỗi ngày dùng một lần trong thời gian kinh nguyệt, dùng liên tục 3–5 ngày là một liệu trình. Phương pháp này có tác dụng bổ can ích thận, dưỡng huyết, cầm huyết. Phù hợp với các chứng như đau lưng, đau gối lạnh, rong kinh, băng huyết.
Cho con bú
Phụ nữ cho con bú trải qua nhiều thay đổi thích nghi ở các hệ thống, nhu cầu các chất dinh dưỡng tăng lên, đặc biệt là protein, canxi, sắt, kẽm, vitamin. Mùa thu là thời điểm các loại quả và rau củ phong phú nhất, rất thích hợp để áp dụng liệu pháp ăn uống. Nguyên tắc ăn uống trong giai đoạn này là: trước hết nên ăn nhiều thực phẩm giàu protein như gà, cá, tôm, thịt nạc, sữa, trứng, đậu, mỗi ngày protein khoảng 1–1,2 gram/kg cân nặng; lượng chất béo không nên quá nhiều, chiếm 20–25% tổng năng lượng; tăng cường hấp thu các khoáng chất và vi chất như canxi, sắt, kẽm; ăn nhiều thực phẩm giàu vitamin; người có khẩu vị tốt, không nên ăn quá nhiều cơm, có thể dùng rau củ để no bụng.
Phương pháp ăn bồi bổ: 2 lượng hoàng liên, 1 quả trứng gà, đường đỏ vừa đủ. Gọt vỏ hoàng liên, cho nước ấm, thêm đường đỏ vừa đủ, sau đó đánh một quả trứng gà đặt lên trên hoàng liên, đun cách thủy 10–20 phút đến khi trứng chín. Uống cả nước và trứng đã đun, mỗi ngày 1–2 lần, dùng liên tục 7–10 ngày. Phương pháp này giàu sắt, vitamin B2, có thể giảm co thắt tử cung và cảm giác nặng nề, có tác dụng bảo thai.
Tiền mãn kinh
Phụ nữ tiền mãn kinh trải qua nhiều thay đổi trong cơ thể, ví dụ như loãng xương, thay đổi chuyển hóa lipid, teo cơ quan sinh dục và mô đáy chậu. Nếu chú ý điều trị bằng ăn uống trong đời sống hàng ngày, có thể vượt qua giai đoạn tiền mãn kinh một cách bình ổn. Nguyên tắc ăn uống trong giai đoạn này là: ăn bồi bổ chủ yếu là bổ thận, đặc biệt là bổ thận âm, đồng thời phụ nữ tiền mãn kinh dễ gặp các triệu chứng rối loạn thần kinh thực vật như bồn chồn, ra mồ hôi nhiều, bốc hỏa, vì vậy trong ăn uống cần chú ý kiện tỳ, dưỡng tâm. Tránh thực phẩm kích thích, cay nóng; kiểm soát lượng chất béo, đặc biệt hạn chế chất béo bão hòa từ động vật; chú ý ăn thực phẩm giàu canxi; ăn thực phẩm giàu protein, vitamin cao; để giảm nguy cơ ung thư, phụ nữ tiền mãn kinh nên ăn thức ăn thanh đạm, ăn nhiều rau quả, uống nhiều nước.
Phương pháp ăn bồi bổ: chân giò heo hầm đậu tương trứng, 2 chân giò heo, rửa sạch, cho vào nồi nấu chín nửa, 100 gram đậu tương đã rửa sạch, ngâm nước ấm 12 tiếng, rửa sạch, cho nước ngập đậu nửa inch, đun lửa to đến sôi, vớt bọt, đun nhỏ lửa đến khi chín gần 70%, cho chân giò nửa chín vào, cho 5 quả trứng đã bóc vỏ, thêm nước, gia vị, đun lửa to đến sôi rồi chuyển sang lửa nhỏ, đun đến khi chân giò và đậu mềm nhừ. Chia làm 2 ngày ăn kèm nước, mỗi tuần 1–10 ngày dùng một liệu trình. Phương pháp này giàu protein, giàu canxi, chất collagen trong chân giò có lợi cho sức khỏe.
|
