การดูแลสุขภาพจิตใจแบบแพทย์แผนจีน

อารมณ์จิตใจหมายถึง ความสุข ความโกรธ ความเศร้า ความคิด ความโศก ความตกใจ ความกลัว ซึ่งเป็นอารมณ์เจ็ดประการของมนุษย์ ทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงมีสองด้าน ทั้งดีและร้าย ดังนั้น อารมณ์จิตใจของมนุษย์ก็มีทั้งประโยชน์และโทษ ตามที่หนังสือ "หยางเซิงหยานมิงลู่" กล่าวไว้ว่า “ความสุขและความโกรธไม่แน่นอน ถ้าเกินไปก็เป็นอันตราย” หนังสือ "ซานอินจีอี้ ปิงเจิ้งฟางลู่" ได้จัดความสุข ความโกรธ ความเศร้า ความคิด ความโศก ความกลัว ความตกใจ ไว้เป็นปัจจัยภายนอกที่ทำให้เกิดโรค แต่ในสถานการณ์ปกติ อารมณ์เจ็ดประการนี้มีบทบาทในการประสานงานกับการทำงานของร่างกาย ไม่ทำให้เกิดโรค ความสุข ความโกรธ ความอยาก มนุษย์ทุกคนมี จิตใจเป็นปรากฏการณ์ทางชีวภาพปกติ คือการตอบสนองต่อสิ่งเร้าภายนอกหรือภายใน ซึ่งมีประโยชน์ต่อสุขภาพจิตและร่างกาย
กิจกรรมทางจิตใจของมนุษย์ แพทย์แผนจีนเรียกว่า “อารมณ์จิตใจ” หรือ “ความรู้สึก” ซึ่งเป็นการตอบสนองโดยธรรมชาติของร่างกายต่อการสัมผัสและรับรู้สิ่งต่าง ๆ ด้านการดูแลจิตใจอย่างเหมาะสม เป็นส่วนสำคัญหนึ่งของสุขภาพมนุษย์ และมีคุณค่าอย่างยิ่งในชีวิต ตั้งแต่สมัยก่อน จักรพรรดิและนักปราชญ์ต่างมีคำพูดที่ล้ำค่า หนังสือ "กวนตี้" ในบท "เนี่ยเย่" ถือเป็นบทความแรกที่กล่าวถึงสุขภาพจิต ภายในหมายถึงจิตใจ งานหมายถึงวิธี ดังนั้น "เนี่ยเย่" คือวิธีดูแลจิตใจ หนังสือ "กวนตี้" มองว่า จิตใจที่ดี จิตใจที่สงบ จิตใจที่สมบูรณ์ จิตใจที่ยิ่งใหญ่ เป็นสถานะจิตใจที่ดีที่สุด ซึ่งเป็นมาตรฐานในการฝึกตน คือ สามประการ คือ หนึ่ง ความถูกต้องและสงบ คือ ร่างกายต้องตรง จิตใจต้องสงบ ถ้าทำเช่นนี้ จะได้ประโยชน์ต่อจิตใจและร่างกาย สอง ความสงบและสมดุล หมายถึง ความสงบและสมดุล ซึ่งตรงข้ามกับ “ความสุข ความโกรธ ความเศร้า ความกังวล” สาม ยึดมั่นในสิ่งเดียว คือ ต้องมุ่งมั่น ไม่ให้สิ่งต่าง ๆ มาแทรกแซง จึงจะทำให้จิตใจและร่างกายสงบสุข
สิ่งที่ควรให้ความสำคัญเป็นพิเศษคือ หนังสือ "เหวินจิง" ซึ่งมีแนวคิดดูแลสุขภาพจิตใจที่ล้ำค่ากว่า "ฮิปโปคราตส์" ของกรีกโบราณ ซึ่งมีความเจริญรุ่งเรืองมากกว่า ดูจากหนังสือ "เหวินจิง" ทั้งในแง่ของปัจจัยทางสังคมและจิตใจที่ทำให้เกิดโรค กลไกการเกิดโรค รวมถึงการวินิจฉัยและรักษาโรคทางจิตใจ มีคำอธิบายที่ลึกซึ้ง และมีโครงสร้างทฤษฎีที่ชัดเจน ตัวอย่างเช่น ด้านความสัมพันธ์ระหว่างร่างกายและจิตใจ หนังสือ "เหวินจิง" ได้ตระหนักว่า ร่างกายสร้างจิตใจและจิตใจควบคุมร่างกาย ร่างกายและจิตใจต้องสมดุลกัน จึงจะมีสุขภาพดี ยืนยาว จึงต้องควบคุมจิตใจ ต่อต้านการรบกวนจากวัฒนธรรมที่ไม่ดี นอกเหนือจากนี้ ยังมีการอธิบายความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดระหว่างจิตใจและร่างกาย ประเภทต่าง ๆ ของลักษณะนิสัยทางจิตใจ บทบาทของปัจจัยทางจิตใจในการเกิดโรค ความสำคัญของการบำบัดทางจิตใจ และการดูแลจิตใจเพื่อสุขภาพ หนังสือ "เหวินจิง" ได้สรุปหลักการอย่างเป็นรูปธรรม นำเสนอข้อคิดที่มีค่า ซึ่งเป็นทรัพยากรสำคัญในการศึกษาการดูแลสุขภาพจิตใจ
แพทย์ชื่อดังในสมัยฮั่น จางจงจิง ได้กล่าวถึงความสำคัญของการดูแลสุขภาพอย่างชัดเจนในบทนำหนังสือ "เชี่ยงฮันจั๊กปิ้งลู่" พร้อมตำหนิและตำหนิแพทย์และประชาชนในยุคนั้นที่ไม่สนใจการดูแลสุขภาพ ว่าเป็น “โลกทั้งใบมืดมิด” “ไม่ใส่ใจชีวิต” แค่ “ไล่ตามอำนาจและตำแหน่ง” “ตั้งเป้าหมายที่ชื่อเสียงและผลประโยชน์” ซึ่งเป็นการ “ยึดสิ่งรอง ละทิ้งสิ่งหลัก” ขอให้ผู้คนให้ความสำคัญกับชีวิต รักษาพื้นฐาน ถือว่า “อธิบายเหตุผล กระตุ้นจิตใจ” แสดงว่า จางจงจิง ตระหนักถึงผลกระทบของอารมณ์ต่อสุขภาพมนุษย์ มากกว่าผู้เขียนหนังสือ "เหวินจิง"
แพทย์ชื่อดังในสมัยสามก๊ก ฮัวหลาน ไม่กลัวอันตราย ใช้การกระตุ้นอารมณ์เพื่อเยียวยาอาการป่วยของนายอำเภอที่ป่วยหนัก ซึ่งถูกบันทึกไว้ใน "ฮัวฮั่นชู" และเป็นที่รู้จักกันทั่วไป ยัง “เข้าใจวิธีดูแลจิตใจ” และให้ความสำคัญกับสุขภาพจิตใจ
แพทย์ชื่อดังในสมัยถัง ซุนสีเม่า ได้เขียน “เชียนจินยาลู่” ซึ่งมีบทเรื่อง “การดูแลจิตใจ” โดยรวบรวมคำสอนเกี่ยวกับการควบคุมจิตใจและดูแลจิตใจก่อนหน้าสมัยถัง พร้อมเสนอความคิดเห็นเฉพาะตัว เช่น หลัก “สิบสองน้อย” และ “สิบสองมาก” ใน “เต้าหลินหยางเซิง” ซึ่งเป็นการพัฒนาต่อทฤษฎีการดูแลสุขภาพจิตใจได้
เฉินวูเซี่ยน แห่งราชวงศ์ซ่ง ได้กล่าวในหนังสือ "ซานอินจีอี้ ปิงเจิ้งฟางลู่" ว่า ความกดดันทางอารมณ์จิตใจเป็นหนึ่งในสามปัจจัยหลักที่ทำให้เกิดโรค ซึ่งเน้นย้ำบทบาทสำคัญของปัจจัยทางจิตใจในการเกิดและพัฒนาของโรคอย่างมาก
จางจื่อเหวิน หนึ่งในสี่แพทย์ยุคจิน-หยวน ได้ศึกษาอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับ “การเยียวยาด้วยอารมณ์” ตามที่กล่าวไว้ในหนังสือ "เหวินจิง" และสร้างวิธีการบำบัดทางจิตใจ เช่น “ซีอี้เป่ยจิ่ง”
ในสมัยหมิงและชิง ทฤษฎีการดูแลสุขภาพจิตใจมีการพัฒนาใหม่และมีลักษณะเฉพาะ เช่น หนังสือ "เชี่ยงเซิงจีลัน" ได้เสนอว่า “การดูแลจิตใจเป็นสิ่งสำคัญที่สุด” แม้จะมีวิธีดูแลสุขภาพมากมาย แต่การดูแลจิตใจเป็นสิ่งแรก ด้านความสัมพันธ์ระหว่างการนอนหลับกับจิตใจ ได้กล่าวว่า การนอนไม่หลับเกี่ยวข้องกับอารมณ์จิตใจ และส่งเสริม “วิธีการนอนหลับ ต้องเริ่มจากใจที่สงบ” หนังสือ "จุนเซิงปาเชียน" ยังส่งเสริมการชมงานศิลปะ งานเขียน ของใช้ในห้องทำงาน ดอกไม้ หรือการเดินทาง ขึ้นเขา เพื่อปลูกฝังจิตใจ ซึ่งเป็นทฤษฎีพื้นฐานของแนวคิดการท่องเที่ยว ขึ้นเขาเพื่อสุขภาพจิตใจในปัจจุบัน ยังให้แนวทางการคิดอย่างมีคุณค่า
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แนวคิดการดูแลสุขภาพจิตใจในแพทย์แผนจีนเริ่มได้รับความสนใจมากขึ้น องค์การอนามัยโลกกำหนดคำนิยามของสุขภาพว่า “สุขภาพไม่ใช่เพียงแค่ไม่มีโรค แต่คือสภาพที่ดีทั้งทางร่างกาย จิตใจ และสังคม” เนื่องจาก “มนุษย์อยู่ในยุคที่ต้องแบกภาระทางอารมณ์” โรคทางจิตใจที่เกิดจากปัจจัยทางจิตใจจึงเป็นโรคที่พบได้ทั่วไปและแพร่หลายในสังคมปัจจุบัน จากรูปแบบของโรคที่เปลี่ยนไป สามารถเห็นได้ชัดเจนถึงความกว้างขวางของโรคที่เกิดจากปัจจัยทางจิตใจ โรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงมะเร็ง ได้กลายเป็นภัยคุกคามหลักต่อสุขภาพและชีวิตของประชาชน ซึ่งเกี่ยวข้องกับปัจจัยทางจิตใจอย่างใกล้ชิด ดังนั้น การดูแลสุขภาพจิตใจจึงต้องได้รับความสำคัญ อย่ามองข้าม