Năm nay mùa hè, do oi bức khó chịu, tôi cũng như nhiều người khác, phải ăn rất nhiều đồ uống lạnh và trái cây để giải nhiệt. Nhưng do ăn quá nhiều đồ lạnh và trái cây, lại xuất hiện các biểu hiện như không muốn ăn, mệt mỏi toàn thân, thậm chí gầy đi. Sau khi đọc một vài sách y học cổ truyền, mới biết rằng trái cây và đồ uống lạnh tính hàn, dù có thể giải nhiệt tạm thời, nhưng rất dễ tổn thương tỳ vị, gây ra các triệu chứng trên. Sau đó, tôi tình cờ tìm được “bốn phương pháp dưỡng tỳ”, giờ dùng luân phiên, quả thực có lợi ích.
Thu đã đến, đây chính là thời điểm thích hợp để dưỡng tỳ, dưới đây xin giới thiệu “bốn phương pháp dưỡng tỳ” như sau:
Dưỡng tỳ tỉnh táo: lấy 10 gram tỏi sống nghiền nhỏ, trộn với một ít đường và giấm, ăn cùng, không chỉ có tác dụng tỉnh táo tỳ vị, kiện vị, mà còn có thể phòng ngừa các bệnh đường ruột. Cũng có thể thường xuyên dùng 20 gram mứt sơn tra, 50 gram hành tây cắt sợi, trộn với một ít đường và giấm để ăn, có tác dụng mở dạ dày, kiện tỳ.
Dưỡng tỳ mạnh mẽ: chọn các loại cháo thuốc để kiện tỳ trừ thấp, ví dụ như nấu cháo từ liên nhục, đậu trắng, gạo ý dĩ; hoặc nấu cháo từ nấm tuyết, bách hợp, gạo nếp; hoặc nấu cháo từ nhân sâm, thổ phục linh, gạo nếp rang cháy.
Bảo vệ và dưỡng tỳ: người già nên thường xuyên massage bụng, nằm ngửa trên giường, dùng lòng bàn tay xoay theo chiều kim đồng hồ quanh rốn khoảng 20 lần. Đồng thời, đi bộ cũng có thể dưỡng tỳ kiện vị, giúp tăng cảm giác thèm ăn, lưu thông khí huyết.
Làm ấm tỳ: do ăn quá nhiều đồ sống lạnh, dễ tích hàn vào tỳ vị, ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa sau này. Lúc này có thể dùng túi vải dày, đựng 100 gram muối đã rang nóng, đặt lên vùng rốn cách ba ngón tay, có tác dụng ấm trung tiêu, tán hàn, giảm đau.(Kỳ Niệm Từ) Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Thiên Đài, Đại học Khoa học Y tế Bắc Kinh
Chuyên gia cảnh báo: Tiến sĩ Phàn Vĩnh Bình, Trưởng khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Thiên Đài, Đại học Khoa học Y tế Bắc Kinh nhận xét: Vào mùa hè, hầu hết các khu vực trên cả nước đều nắng nóng kéo dài, mưa nhiều, thấp ẩm nặng, do đó rất dễ gây suy giảm chức năng tỳ vị, dẫn đến chán ăn, mệt mỏi. Vì vậy, không chỉ trong mùa hè oi bức, mà ngay cả trong sinh hoạt hàng ngày, việc điều chỉnh chức năng tỳ vị đều rất cần thiết cho dưỡng sinh dinh dưỡng. Bốn phương pháp “tỉnh táo tỳ, kiện tỳ, bảo vệ tỳ, làm ấm tỳ” trong bài viết có thể điều hòa cả hai tỳ vị, từ đó đạt được hiệu quả dưỡng tỳ như mở dạ dày, tăng khẩu vị, tỉnh táo.
* Theo y học cổ truyền, tỳ vị là gốc của hậu thiên, nguồn gốc sinh hóa khí huyết.
Tỳ vị nằm ở trung tiêu, cùng chủ về tiêu hóa, nhưng mỗi nơi có chức năng riêng: Vị chủ dung, tỳ chủ vận. Vị thích ẩm mà ghét khô, thích mát mà ghét nóng; tỳ thích khô mà ghét ẩm, thích nóng mà sợ lạnh. Khí vị cần thông giáng mới hòa, nếu không giáng thì bụng đầy, táo bón, ợ hơi, ợ chua. Khí tỳ cần thăng lên mới khỏe, nếu không thăng lên thì chóng mặt, tiêu chảy, tay chân mỏi mệt, nội tạng sa xuống. Vì vậy, cần nhấn mạnh rằng khi dưỡng tỳ, cần chú ý điều chỉnh vị.
* Dù là mùa hè hay hàng ngày, điều chỉnh tỳ vị cần tùy theo từng người.
Người có chức năng tỳ vị bình thường, uống lạnh vừa phải sẽ không ảnh hưởng đến chức năng tỳ vị, nhưng không nên ăn quá nhiều. Các món như tỏi sống, sơn tra trong bài viết tuy có thể giảm thiểu bệnh đường ruột, tiêu thực, nhưng nếu ăn quá nhiều lại dễ tổn thương dạ dày, đặc biệt người bị viêm dạ dày, trào ngược axit cần thận trọng. Phương pháp “kiện tỳ” dùng các loại cháo từ liên nhục, đậu trắng, gạo ý dĩ hoặc nấm tuyết, bách hợp, gạo nếp hoặc nhân sâm, thổ phục linh, gạo nếp rang cháy để kiện tỳ ích khí, trừ thấp lợi thủy, đúng là có ý nghĩa. Nhưng nếu thay “thổ phục linh” bằng “phục linh” thì càng có lợi cho việc kiện tỳ trừ thấp. Massage vùng rốn và đi bộ đều có tác dụng điều hòa tỳ vị, nguyên lý tương tự, nên có thể gọi chung là “bảo vệ và dưỡng tỳ”. “Phương pháp làm ấm tỳ” là phương pháp chính để bảo vệ tỳ, nhưng cần tránh ăn quá nhiều đồ sống lạnh. Đồng thời, khi ngủ cần chú ý giữ ấm vùng bụng, khi nấu canh có thể thêm một chút bột gừng, người uống trà nên chọn trà đỏ, tất cả đều là biện pháp dưỡng sinh tốt để bảo vệ tỳ.
Tóm lại, bất luận mùa nào, điều chỉnh tỳ vị đều cần căn cứ vào tình trạng thực tế của bản thân: người có nhiệt vị thì nên thanh giáng, người có tỳ hư, tỳ hàn thì nên ôn bổ. Dù là bồi bổ bằng thuốc hay thực phẩm, đều nên dựa trên cảm giác thoải mái sau khi dùng.
|
