Sức khỏe trường thọ là điều mọi người mong muốn. Y học cổ truyền Trung Hoa đã nghiên cứu về dưỡng sinh từ lâu đời, bắt đầu từ “Hoàng Đế nội kinh” cách đây hơn hai nghìn năm, qua các triều đại, nhiều bác sĩ, đạo gia, Phật gia đã khám phá và luận giải sâu sắc về con đường dưỡng sinh, dần hình thành một hệ thống lý luận dưỡng sinh Đông y. Tổng kết lại, có tám nguyên tắc chính:
Một, vui vẻ tình cảm: Để khỏe mạnh trường thọ, điều hòa tình cảm là yếu tố quan trọng. Đào Hồng Cảnh trong “Dưỡng sinh diên thọ lục” nói: “Dưỡng tính chi đạo, vô đại ưu sầu, đại bi ai, thử vị năng trung hoà, năng trung tương giả tất hữu trường thọ.”
Hai, kiêng dục vọng cá nhân: Dưỡng sinh cần tĩnh lặng, khiến tâm thân ở trạng thái yên bình, chỉ còn một ý niệm, đòi hỏi con người phải có phẩm chất cao thượng, tâm hồn rộng rãi. Tôn Tư Mạo nói: “Đại bất tận miêu thọ, hoặc chí điểu mạc, do bất tự ái tích, tận tình tận ý, truy danh cầu lợi.” Vì vậy người biết dưỡng sinh “không nên tham lam sở dục”, “tâm vô vọng niệm”, “ở đâu cũng không nên cầu nhiều”, “sáng dậy nên chuyên nói việc tốt, không nên suy nghĩ trước về tiền bạc.”
Ba, xa lánh phòng sự: Chỉ việc sinh hoạt tình dục điều độ. Sự phát triển và trưởng thành của con người dựa vào tinh thận, tinh thận đầy đủ thì sinh mệnh không ngừng, sức sống và khả năng kháng bệnh mạnh mẽ. Muốn bảo vệ tinh thận, phải tiết chế dục vọng, nếu ham sắc, mê đắm sắc đẹp, phóng túng vô độ, chắc chắn sẽ tổn hại tinh huyết, ảnh hưởng đến sức khỏe, rút ngắn tuổi thọ.
Bốn, phù hợp bốn mùa: Con người sống trong thiên nhiên, thuận theo mùa khí là nội dung quan trọng của dưỡng sinh. “Lữ Thị Xuân Thu” nói: “Niên thọ đắc trường giả, phi đoản nhi tiếp chi dã, tất kỳ số dã, tất số chi vụ tại hồ khử hại.” Những gì gọi là “hại” chính là khí bất thường, chẳng hạn như thời tiết quá lạnh, quá nóng, quá khô, quá ẩm... được Đông y gọi là “lục dâm”.
Năm, tiết chế ăn uống: Vị tỳ vị là gốc của hậu thiên, ăn uống thất điều sẽ tổn thương tỳ vị, dễ dẫn đến bệnh tật sớm và lão hóa. “Nội kinh” đã nêu rõ những nguy hiểm của ăn uống thất điều: “Âm chi sở sinh, bản tại ngũ vị”, “Thực dữ tự bội,肠胃 nãi thương”, “Đa thực nêm, mạch ninh khấp biến sắc”, “Đa thực khổ, bì khô nhi mao thưa…”… Tôn Tư Mạo có luận điểm toàn diện và khoa học hơn về ăn uống, ngoài những điều phổ biến như “thực không quá no, thức ăn giản dị”, “thường ăn đồ ấm”, “thường ăn đồ thanh nhẹ ngọt dịu”..., ông còn nhấn mạnh kỹ thuật ăn uống, vệ sinh thực phẩm, ví dụ như “thực phẩm nên nhai kỹ, không nuốt thô”, “ăn không nên nói lớn”, “mỗi bữa ăn nên dùng tay xoa mặt và bụng”, “không ăn rau sống, gạo sống, đậu nhỏ, thực phẩm cũ hỏng, không uống rượu đục”, “phải tránh ăn thực phẩm sống, dính, trơn trượt”… Điều này có ý nghĩa tích cực và quan trọng trong việc tránh tổn thương tỳ vị, phòng ngộ độc thực phẩm, phòng bệnh truyền nhiễm, thậm chí chữa bệnh và kéo dài tuổi thọ.
Sáu, thường vận động: Con người là một thể thống nhất, vận động thường xuyên giúp tinh thần dồi dào, cơ thể khỏe mạnh. Ngay từ thời Hán, Hoa Đà đã khuyến khích rèn luyện để phòng bệnh. Ông nói: “Nhân thể dục đắc vận động, động dao tắc cốc khí tiêu, huyết mạch thông lưu, bệnh bất đắc sinh.” Tôn Tư Mạo trong “Thiên kim phương” cũng nói: “Dưỡng tính chi đạo, thường dục tiểu lao,” “Thể dục thường lao, nhưng không nên cực độ,” nhắc nhở mọi người thường xuyên vận động để trừ bệnh và kéo dài tuổi thọ.
Bảy, thuận theo tính tình: Nghĩa là muốn khỏe mạnh trường thọ, phải dưỡng sinh phù hợp với quy luật tuổi tác. Tôn Tư Mạo phân tích người già nói: “Người năm mươi tuổi trở lên, dương niên nhật suy, tổn dữ nhật chí. Tâm lực dần thoái, quên trước mất sau, sống trì hoãn, kế hoạch đều không như ý. Thính thị bất ổn, nhiều lui ít tiến, ngày tháng không đều, vạn sự tan rã, tâm vô nơi an, hay quên, giận dữ, tính tình thay đổi.” Điều này cho thấy khi bước vào tuổi già, con người sẽ trải qua nhiều thay đổi sinh lý và hình thái, chúng ta cần yêu thương, chăm sóc người già, thuận theo tính tình họ để điều chỉnh, giúp họ tận hưởng tuổi thọ.
Tám, dùng thuốc bổ: Cuộc sống con người, từng người có thể chất khác nhau, lại thêm bệnh tật vô tình, khó tránh khỏi tổn thương. Vì vậy, dùng thuốc bổ cũng là một phần của dưỡng sinh. Người xưa coi trọng dùng thuốc bổ để phòng bệnh, chữa bệnh, kéo dài tuổi thọ, đã lập ra nhiều phương thuốc bổ dưỡng trường thọ. Tuy nhiên, dưỡng sinh không thể chỉ dựa vào thuốc bổ, nếu không: “Mặc dù thường dùng thuốc bổ mà không hiểu đạo lý dưỡng sinh, cũng khó trường thọ, dù uống ngọc dịch kim đan cũng không thể kéo dài tuổi thọ.”
|
