Dưỡng sinh mùa thu trọng dưỡng phổi

Theo y học cổ truyền Trung Hoa, mùa thu là thời điểm khí khô chiếm ưu thế, gọi là “khô khí thu”. Do tà khí khô tổn thương cơ thể, dễ làm hao tổn dịch thể, dẫn đến biểu hiện “chứng khô”: thường gặp miệng khô, môi khô, mũi khô, họng khô, lưỡi khô ít nước bọt, đại tiện khô cứng, da khô thậm chí nứt nẻ. Khô khí thu được chia thành “khô nhiệt” và “khô lạnh” theo thời điểm giữa mùa thu. Ví dụ, đầu thu nắng kéo dài, trời nắng gắt, thuộc loại khô nhiệt. Cuối thu, trời mát dần, gió tây khô hanh, thuộc loại khô lạnh. Nhưng dù là khô nhiệt hay khô lạnh, đều có đặc điểm là da khô, thiếu dịch thể. Trong ngũ hành, phổi thuộc kim, thịnh vào mùa thu. Vì phổi thích sạch sẽ, ẩm nhuận, chủ hô hấp thông với khí trời, ngoài hợp với da lông, tương ứng với đại tràng, nên tà khí khô dễ tổn thương phổi, gây ra các chứng như ho, ho khan không đờm, miệng lưỡi khô, da khô, táo bón, v.v. Vì vậy, dưỡng sinh mùa thu cần tuân thủ nguyên tắc “dưỡng âm mùa đông – mùa thu” trong y học cổ truyền Trung Hoa, chú ý bảo vệ âm, dưỡng ẩm, ưu tiên dưỡng phổi.
Ngâm tắm bổ phổi: Theo lý luận y học cổ truyền, “phổi và da lông tương ứng với nhau”. Việc thường xuyên tắm rửa vào mùa thu giúp thúc đẩy tuần hoàn máu, khiến phổi và da lông thông khí huyết. Nước tắm mùa thu nên ở mức khoảng 25℃, khi tắm không nên chà xát quá mạnh, chủ yếu là ngâm, đồng thời tránh dùng xà phòng hay sữa tắm có độ kiềm cao.
Dưỡng phổi bằng thực phẩm: Ăn uống mùa thu cần tuân theo nguyên tắc cơ bản “dưỡng âm, bổ phổi”. Trong sách chuyên khảo dinh dưỡng nổi tiếng “Ẩm thực chính yếu” viết: “Thu khí khô, nên ăn mè để bổ sung khô”. Vì vậy, mùa thu nên ăn nhiều mè để bổ phổi, giảm khô. Ngoài ra, chế độ ăn mùa thu nên “ít cay, tăng axit”, tức là ăn ít đồ cay, ăn nhiều thực phẩm axit và rau củ tươi.
Súp, cao dưỡng phổi: Với người có triệu chứng khô rõ rệt, có thể dùng súp thuốc, cao thuốc để dưỡng phổi. Ví dụ: Súp mạch môn (lấy mạch môn 15–30g, gạo tẻ 100–200g, đường phèn vừa đủ nấu ăn). Súp này có công dụng dưỡng âm, bổ phổi. Súp lê: Phù hợp với người miệng mũi khô, ho khan không đờm nên ăn nhiều. Cao lê bách bộ (lấy bạch bộ 10g, nước lê 1000ml, ác giáp 500g, hấp ăn). Có thể dưỡng âm, bổ phổi, chữa ho lâu ngày không khỏi, đờm lẫn máu, chảy máu mũi do khô thu.