Khoảng cách giữa Đông y và Tây y

Khoảng trăm năm qua, vấn đề so sánh Đông y và Tây y là một chủ đề rất phổ biến. Những người bảo thủ Đông y cho rằng tư duy phân chứng của Đông y rạng rỡ, nên phải vượt trội hơn Tây y; còn những người theo đuổi phương pháp phương Tây lại cho rằng khoa học hiện đại phát triển nhanh chóng, trong khi Đông y vẫn giữ truyền thống, khó đạt được bước tiến dài. Hai lập luận trên tuy xuất phát từ sự so sánh lẫn nhau, nhưng vì mang sắc thái cảm xúc mạnh mẽ, nên khó đạt được đánh giá khách quan công bằng.Nếu muốn đánh giá, so sánh một cách khách quan và công bằng về điểm giống và khác nhau giữa Đông y và Tây y, có thể lựa chọn nhiều góc nhìn khác nhau. Tuy nhiên, phương pháp thực tế và được đa số chấp nhận thường là khảo sát từ các khía cạnh sinh lý – bệnh lý, phân chứng – phân bệnh, dược vật – điều trị.Về sinh lý, ưu thế của Tây y nằm ở việc nghiên cứu và phân tích một cách khách quan, tỉ mỉ các chức năng cơ thể như ngũ tạng lục phủ, máu, thần kinh, cơ xương, v.v. Từ góc nhìn này, Đông y có khoảng cách khá xa. Dù Đông y cũng có giải phẫu và khởi nguồn rất sớm, ví dụ như trong tác phẩm y học cổ đại "Linh khu – Kinh thủy" từng nói: "Nếu nói đến người cao tám thước, da thịt bên ngoài có thể đo đếm, sờ nắn mà biết được, khi chết có thể giải phẫu mà xem, độ cứng mềm của tạng, kích thước của phủ, lượng chất của từng bộ phận, chiều dài của mạch, độ trong đục của máu, lượng khí... đều có con số cụ thể." Nhưng Đông y đã không phát triển lý luận Đông y theo hướng nghiên cứu giải phẫu, mà thay vào đó xây dựng mô hình sinh lý trừu tượng riêng biệt. Vì vậy, Đông y giải thích chức năng tim có thể vượt ra ngoài phạm vi tim, giải thích chức năng gan có thể vượt ra ngoài gan cá thể. Học thuyết tạng tượng Đông y là sự tổng hợp sâu hơn dựa trên nền tảng giải phẫu sinh lý.Về bệnh lý, Tây y cho rằng có bệnh lý cấu trúc và bệnh lý chức năng, đồng thời chú trọng truy tìm nguyên nhân thực sự. Ví dụ, khi bệnh nhân cảm thấy hồi hộp, Tây y bắt buộc phải phân tích liệu đây là bệnh lý chức năng hay do chính cơ quan tim bị tổn thương. Ngoài ra, Tây y còn rất chú trọng phản ứng bệnh lý do vi sinh vật như vi khuẩn, độc tố gây ra. Ngược lại, Đông y từ góc nhìn tổng hợp tư duy, đưa mọi thay đổi bệnh lý trong cơ thể vào phạm vi "bệnh cơ mười chín điều". Sau này, y học lâm sàng đã có nhiều phát triển bổ sung, như âm dương mất cân bằng, tà – chính tranh đấu, khí huyết, dịch thể mất cân bằng, v.v. Trong đó, âm dương mất cân bằng là cơ chế bệnh lý cơ bản nhất.Trạng thái khỏe mạnh, cơ thể ở trạng thái ổn định tương đối "âm bình dương bí". Khi trạng thái ổn định này bị phá vỡ, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái bệnh lý. Ví dụ như cùng một chứng ho: nếu gặp Tây y, phải xác định rõ là nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm khí quản hay lao phổi, thậm chí ung thư phổi, còn Đông y thì phân biệt là ngoại cảm hay nội thương. Nếu ngoại cảm thì có phong hàn, phong nhiệt khác nhau; nếu nội thương thì có phổi hư, thận hư, thậm chí có câu nói "năm tạng lục phủ đều có thể gây ho". Hay như chứng chóng mặt: Tây y chắc chắn phải phân biệt là cao huyết áp, thiếu máu, suy nhược thần kinh hay có bệnh lý trong não mới dùng thuốc, còn Đông y thì phân chứng là huyết hư, thận hư, can phong, v.v.Không thể phủ nhận, dù điều trị theo phân chứng có nhiều ưu điểm, nhưng việc tiếp thu thiết bị chẩn đoán hiện đại của Tây y có thể bù đắp phần thiếu sót của Đông y, do đó đã được đưa vào lâm sàng Đông y từ lâu. Ví dụ, khi gặp các trường hợp cần thiết phải sử dụng phương pháp chẩn đoán hiện đại của Tây y, Đông y thực tế cũng hoàn toàn sử dụng các phương pháp như chiếu X-quang, xét nghiệm, v.v.Khi nói đến dược vật và điều trị, Tây y chủ yếu dùng sản phẩm tổng hợp hóa học, còn Đông y chủ yếu dùng dược liệu tự nhiên. Hiện nay, ưu điểm của Tây y là tiện lợi, hiệu quả cấp cứu tốt, ưu điểm của Đông y là đơn thuốc dễ thay đổi linh hoạt, hiệu quả điều dưỡng tốt. Tất nhiên, so sánh này chỉ mang tính tương đối; ví dụ, khi Đông y được bào chế thành thuốc sẵn, cũng rất tiện lợi, và đối với một số bệnh cấp tính cũng có hiệu quả tốt.So sánh Đông y và Tây y trên đây chỉ là về hiện tượng. Nếu đi sâu hơn, không khó thấy rằng dù hình thức khác nhau, nhưng mục đích chữa bệnh cứu người của cả hai đều giống nhau. Không thể phủ nhận, hệ thống lý luận độc đáo của Đông y có sự khác biệt lớn với Tây y, nhưng cả hai đều có thể chữa khỏi bệnh, đều là khoa học. Điều này, nhà khoa học vĩ đại thế kỷ 20 Einstein hiểu rất rõ. Năm 1953, Einstein trả lời thư cho J.E. Switzer ở San Mateo, California, Mỹ, viết: "Sự phát triển của khoa học phương Tây dựa trên hai thành tựu vĩ đại: một là triết học Hy Lạp phát minh hệ thống logic hình thức (trong hình học Euclid), hai là phát hiện thông qua thí nghiệm hệ thống có thể tìm ra mối quan hệ nhân quả (vào thời kỳ Phục Hưng). Theo tôi, các bậc hiền triết Trung Quốc không đi theo hai bước này là điều đáng ngạc nhiên, điều đáng ngạc nhiên là tất cả những phát hiện này (ở Trung Quốc) đều đã được thực hiện."Khi y học Trung Quốc tỏa sáng khắp thế giới, do hạn chế trình độ khoa học tự nhiên lúc bấy giờ, mãi đến thế kỷ XVIII, Tây y vẫn chưa thể sánh ngang với Đông y ở nhiều lĩnh vực. Nhà lịch sử khoa học nổi tiếng Li Uết Hộ nói: "Tài năng của các bác sĩ và kỹ sư cổ đại Trung Quốc mạnh hơn nhiều so với điều mà hầu hết các học giả phương Tây muốn thừa nhận," quả thật không phải lời khen quá mức."Sơn giang thế thế tài nhân xuất, các lãnh đạo phong lưu hàng trăm năm." Cùng với sự phát triển của khoa học tự nhiên, y học phương Tây nhấn mạnh "cấu trúc quyết định chức năng", chú trọng khảo sát cấu trúc tổ chức, dựa vào thí nghiệm và phân tích cấu trúc, nhờ sự hỗ trợ của các thiết bị hóa học, vật lý, kính hiển vi, dần dần thể hiện sức sống mạnh mẽ.Vậy, trong bối cảnh khoa học công nghệ hiện đại phát triển nhanh chóng, liệu ưu thế của Đông y có bị mất hoàn toàn không? Câu trả lời là không. Tổng thể, về mô hình y học toàn diện, hệ thống lý luận độc đáo, phương pháp phân chứng linh hoạt, phương pháp điều trị đặc thù, phối hợp dược liệu khoa học, y học Đông phương vẫn còn những ưu thế mà y học Tây phương và thuốc Tây không thể thay thế.Về lâm sàng, đối với một số bệnh phổ biến, bệnh hiểm nghèo và bệnh khó chữa mà y học hiện đại cảm thấy bế tắc như bệnh do virus, bệnh tự miễn, bệnh nội tiết, bệnh tim mạch – thần kinh, hen suyễn, bệnh gan thận mạn tính, bệnh collagen, di chứng thần kinh sau bệnh, lão hóa và bệnh tuổi già, thiếu máu ác tính giai đoạn muộn, ung thư giai đoạn cuối, dùng thuốc Đông y cùng các phương pháp điều trị đặc thù như châm cứu, khí công, bấm huyệt, hút chân không, thường đạt hiệu quả tốt, điều này khiến giới y học trong và ngoài nước đặt nhiều kỳ vọng vào y học Đông phương.Thực tiễn chứng minh, hai hệ thống y học Đông – Tây có hệ thống lý luận hoàn toàn khác nhau, không có sự phân biệt tuyệt đối về ưu – nhược, cả hai đều có tính khoa học và hợp lý, nhưng cũng không phải là hoàn hảo. Nếu Đông y thiếu phân tích định lượng và thí nghiệm, thì Tây y lại có thiếu sót về duy vật cơ học và thiếu tính toàn diện thống nhất.Sự kết hợp tốt đẹp giữa khoa học phương Tây và văn hóa Trung Hoa về tính toàn diện, hài hòa sẽ dẫn đến một triết học tự nhiên mới và quan niệm tự nhiên mới. Và điều lý tưởng này thể hiện rõ ràng trong y học chính là hướng phát triển hiện đại hóa Đông y tương lai.