Chọn cháo dược liệu bổ “tứ hư” một cách khôn khéo

Thiếu khí, thiếu huyết, thiếu âm, thiếu dương được gọi chung là “tứ hư”, từ đó có thể dẫn đến nhiều bệnh tật. Khi hư thì phải bổ, và cháo dược liệu là một món bổ dưỡng rất tốt. Sau đây là một số loại cháo dược liệu hiệu quả, mời người bệnh tham khảo và lựa chọn phù hợp với triệu chứng của mình.Chứng thiếu khíTriệu chứng thiếu khí chủ yếu là mệt mỏi, thiếu khí, nói ít, da mặt nhợt nhạt, phụ nữ ra nhiều khí hư, lưỡi nhợt, mạch tế yếu.Có thể dùng các loại cháo bổ khí sau:Cháo hoàng kỳ, gạo nếp: lấy hoàng kỳ, đảng sâm mỗi thứ 15–30g, gạo nếp 50g. Trước tiên sắc hai vị thuốc với nước 3 lần, mỗi lần đun sôi rồi đun nhỏ lửa 20 phút, tổng hợp 3 lần nước thuốc được 1000ml, cho gạo nếp vào nấu cháo ăn. Công dụng: bổ tỳ ích khí. Phù hợp với người tỳ khí hư, ăn kém, thiếu khí, nói ít, tự hãn, thở ngắn, hay cảm lạnh.Cháo ý nhân, gạo nếp: ý nhân, gạo nếp mỗi thứ 50g, đường trắng vừa đủ. Cho gạo nếp và ý nhân vào nồi nấu cháo, khi cháo đặc thì thêm đường, tan là ăn được. Công dụng: kiện tỳ trừ thấp. Phù hợp với người tỳ hư thấp thắng, tiêu chảy kéo dài, ăn kém, lưỡi nhợt, lưỡi bệu.Cháo sơn dược, bạch truật: sơn dược, phục linh, ý nhân, xích tiểu đậu, trạch tả, bạch truật, gạo nếp mỗi thứ 100g, nghiền thành bột mịn, cho vào nồi nhỏ, đun nhỏ lửa, đảo đều cho đến khi bột chuyển màu vàng, thơm, lấy ra để nguội, chia làm 10 lần dùng. Khi dùng, cho nước ấm vừa đủ, trộn bột thành hồ, thêm đường vừa đủ. Công dụng: bổ khí kiện tỳ, thải thấp chỉ tả. Phù hợp với người tỳ hư vận hóa kém, thấp nội sinh, biểu hiện đau bụng, tiêu chảy, đầy bụng, phù do tỳ hư.Chứng thiếu huyếtTriệu chứng thiếu huyết chủ yếu là da mặt nhợt nhạt, chóng mặt, mắt mờ, tim đập nhanh, mất ngủ, quên, kinh nguyệt ít, lưỡi nhợt, lớp lưỡi trắng, mạch trầm tế yếu. Có thể dùng các loại cháo dưỡng huyết:Cháo hoàng kỳ, đương quy: hoàng kỳ đã chế 15g, đương quy 30g, gạo nếp 50g. Trước tiên sắc hoàng kỳ, đương quy với nước 2 lần, mỗi lần đun sôi rồi đun nhỏ lửa 30 phút, tổng hợp nước thuốc được 1000ml, cho nước thuốc và gạo nếp nấu cháo ăn. Công dụng: bổ khí sinh huyết. Phù hợp với người khí không sinh huyết, chóng mặt, tim đập nhanh, mất ngủ, mơ mộng, kinh nguyệt ít.Cháo mè đen, lạc đỏ: mè đen 15g, lạc đỏ 20g, gạo nếp 50g. Mè đen rang thơm, cùng gạo nếp và lạc nấu thành cháo ăn. Mỗi ngày 1–2 lần. Công dụng: bổ can thận, sinh huyết âm, dùng lâu dài giúp trường thọ. Phù hợp với người thiếu huyết chóng mặt, thiếu máu, tóc bạc sớm, táo bón do huyết hư.Cháo táo nhân, thục địa: táo nhân, thục địa mỗi thứ 15–20g, gạo nếp 50g. Ba vị nấu chung thành cháo ăn. Công dụng: bổ thận, dưỡng huyết, an thần. Phù hợp với người huyết hư tim đập nhanh, huyết hư mất ngủ, huyết hư vô sinh, huyết hư vô dục.Chứng thiếu âmTriệu chứng thiếu âm chủ yếu là lưng gối mỏi, ra mồ hôi ban đêm, phiền lòng, mất ngủ, tay chân nóng, miệng mũi khô, ho khan, đàm ít hoặc đàm có máu, đại tiện khô, lưỡi đỏ, ít lớp lưỡi, mạch tế hoặc tế số. Có thể dùng các loại cháo dưỡng âm:Cháo táo đỏ, gạo nếp: táo đỏ 30g, gạo nếp 50g, đường trắng vừa đủ. Trước tiên rửa sạch vỏ táo đỏ, bỏ hạt, nấu cùng gạo nếp trong nồi đất, khi cháo chín thì thêm đường trắng. Mỗi ngày 1 lần. Công dụng: nhuận phế chỉ khái, dưỡng tâm an thần. Phù hợp với người phế âm hư, ho khan, đàm ít hoặc đàm có máu, mất ngủ, thần trí lung lay.Cháo bách hợp, gạo nếp: bách hợp 30g, gạo nếp 50g, đường trắng vừa đủ. Rửa sạch bách hợp, nấu cùng gạo nếp thành cháo, thêm đường trắng là ăn được. Ăn một lần. Phù hợp với người phế âm hư, ho khan, đàm ít hoặc đàm có máu, mất ngủ, thần trí lung lay.Cháo mạch môn, gạo nếp: mạch môn đã bỏ tim 20–30g (trước đây khi chế biến mạch môn thường bỏ tim, nhưng nghiên cứu hiện nay cho rằng việc bỏ hay không bỏ tim không ảnh hưởng nhiều đến hiệu quả – ghi chú biên tập). Đường trắng vừa đủ. Trước tiên sắc mạch môn 3 lần, mỗi lần đun sôi rồi đun nhỏ lửa 20 phút, tổng hợp nước thuốc được 1000ml, cho gạo nếp vào nấu cháo, khi cháo gần chín thì thêm đường trắng, đun thêm một chút là được. Ăn một lần. Công dụng: dưỡng âm sinh tân, bổ phế vị. Phù hợp với người phế vị âm hư, tâm âm hư, âm hư nội nhiệt, tay chân nóng, họng khô, miệng khô, ho khan, sốt chiều nhẹ, ra mồ hôi ban đêm.Chứng thiếu dươngTriệu chứng thiếu dương chủ yếu là lưng gối đau, sợ lạnh, tay chân lạnh, tiểu trong, chức năng sinh dục kém, lưỡi nhợt, lớp lưỡi trắng, mạch trầm hoặc trì. Có thể dùng các loại cháo bổ dương:Cháo nhục dung, gạo nếp: nhục dung 10–15g, gạo nếp 50g. Trước tiên sắc nhục dung trong nồi đất đến nhừ, bỏ bã, cho gạo nếp vào nấu cháo, mỗi ngày 1 lần, ăn một lần. Công dụng: bổ thận tráng dương, nhuận táo thông tiện. Phù hợp với người thận dương hư, chức năng sinh dục kém, táo bón do dương hư. Dùng lâu dài có thể kéo dài tuổi thọ.Cháo hoàng kỳ, hẹp: hoàng kỳ 30g, gạo nếp 50g, hẹp 50–100g. Trước tiên sắc hoàng kỳ với nước 2 lần, mỗi lần đun sôi rồi đun nhỏ lửa 30 phút, tổng hợp nước thuốc 1000ml, cho nước thuốc và gạo nếp nấu cháo, khi cháo gần chín thì cho hẹp vào, đun thêm một chút, ăn một lần. Công dụng: bổ khí nguyên, tỉnh thần ôn vị. Phù hợp với người dương hư phù thũng, dương hư tự hãn, tiêu chảy mạn tính, viêm gan mạn tính, viêm thận mạn tính, vết thương lâu lành, tỳ vị hư hàn, nôn nước trong.Cháo gà, gạo nếp: gà mái 1 con, gạo nếp 50g. Trước tiên làm sạch gà, chặt bỏ lông, hầm lấy nước, dùng nước hầm gà nấu cháo cùng gạo nếp, thêm muối, hành, hạt nêm, ăn. Mỗi ngày 1–2 lần. Công dụng: ôn trung ích khí, ôn dưỡng ngũ tạng. Phù hợp với người thể chất yếu, hồi phục sau bệnh, suy dinh dưỡng. Thường xuyên ăn có tác dụng kéo dài tuổi thọ.