Chị Lý, 69 tuổi, gần đây nhập viện vì sụt cân nhanh, nhiễm trùng phổi. Trong thời gian nằm viện, huyết sắc tố và protein huyết tương của chị giảm rõ rệt. Sau khi loại trừ ung thư ác tính và các bệnh tiêu hao khác, bác sĩ phát hiện chị mắc chứng “suy dinh dưỡng protein - năng lượng ở người già”. Nguyên nhân gây bệnh chính là lời khuyên từ bác sĩ khám sức khỏe nửa năm trước: chế độ ăn phải chủ yếu là thực phẩm ít muối, ít béo, ít đường.
Những người già chú trọng kiểm soát chế độ ăn là điều tốt, nhưng nếu chỉ khắt khe “ba thấp” mà ăn quá ít, rất dễ mắc chứng suy dinh dưỡng.
Biểu hiện của suy dinh dưỡng là gầy gò
Chị Lý ban đầu nghĩ sụt cân là do tiểu đường, nên không để ý. Đúng là hiện nay tiêu chuẩn đánh giá suy dinh dưỡng ở người già vẫn chưa hoàn thiện, và biểu hiện lâm sàng ban đầu chỉ là mệt mỏi, sợ lạnh, phù mắt cá chân, v.v., nên dù là người bình thường, thậm chí cả nhân viên y tế đôi khi cũng không nhận thức đúng về hiện tượng sụt cân ở người già. Khảo sát cho thấy tỷ lệ mắc chứng suy dinh dưỡng ở người già nhập viện lên tới 20%-60%, ở người già không nhập viện là 5%-10%, nhưng tỷ lệ phát hiện chỉ đạt 36%.
Suy dinh dưỡng bị bỏ qua lâu dài cuối cùng dẫn đến tình trạng bệnh lý nguyên phát xấu đi. Vậy người già nên làm thế nào để tự nhận biết mình có bị suy dinh dưỡng hay không? Nói chung, người già ăn kiêng nghiêm ngặt, nếu xuất hiện mất khẩu vị, mệt mỏi, gầy dần, phù ở tứ chi hoặc toàn thân, dễ bị cảm cúm, tái phát nhiều loại nhiễm trùng, xét nghiệm máu có rối loạn điện giải, thiếu máu, cholesterol huyết thanh thấp hoặc hạ protein huyết, thì chứng tỏ họ đã mắc chứng suy dinh dưỡng.
Ăn kiêng cần khoa học
Như trường hợp chị Lý, người mắc bệnh cao huyết áp, tim mạch, tiểu đường cần kiểm soát chế độ ăn là điều cần thiết, nhưng trước tiên phải tham khảo ý kiến bác sĩ, xác định rõ mức độ ăn kiêng cụ thể.
Thông thường, tất cả người già nên ăn ít cơm, ăn nhiều thực phẩm giàu protein, chất xơ, lượng calo hàng ngày không vượt quá 2000 kcal. Chế độ ăn thuần chay không nên, chỉ cần hạn chế thực phẩm chiên rán, muối dưa, nướng, không ăn nội tạng động vật, kiểm soát lượng đường và đồ uống lạnh.
Người già mắc tiểu đường nên ăn ít carbohydrate, mỗi ngày giới hạn 20-25 kcal/kg thể trọng, đồng thời bổ sung适量 thịt, trứng, sữa. Người mắc bệnh tim mạch cần ăn ít calo, ít béo, ít cholesterol, hạn chế muối, mỗi ngày không quá 6 gram, ăn nhiều rau tươi, đảm bảo cung cấp vi lượng như iốt, kali. Người bị ba cao (cao huyết áp, cao mỡ máu, cao đường huyết) nên ăn ít chất béo động vật và cholesterol, mỗi ngày không vượt quá 4 gram muối, đồng thời tăng cường bổ sung vitamin, canxi và kali.
Người già đã có dấu hiệu suy dinh dưỡng nên ăn nhiều ngũ cốc, rau củ, trái cây nấu mềm, có thể thêm gia vị vào món ăn để kích thích khẩu vị. Đồng thời uống nhiều nước, vận động vừa phải để cải thiện thể chất.
Cần cảnh giác khi dùng quá nhiều thuốc
Theo thống kê lâm sàng, còn có 3 nhóm người già cần đặc biệt chú ý đảm bảo lượng thức ăn vào cơ thể.
Thứ nhất, người già dùng nhiều loại thuốc. Vì một số thuốc như thuốc an thần khiến người già buồn ngủ, mệt mỏi, ảnh hưởng đến khẩu vị; các thuốc như cafein, hormone tuyến giáp làm tăng chuyển hóa năng lượng, ảnh hưởng đến hấp thu dinh dưỡng.
Thứ hai, người già nghiện rượu. Rượu chứa nhiều calo thay thế năng lượng từ thực phẩm, làm giảm khẩu vị, kéo dài sẽ dẫn đến suy dinh dưỡng.
Thứ ba, người già tâm trạng không tốt. Do nghỉ hưu, ít tiếp xúc xã hội, thay đổi kinh tế hoặc do mất vợ/chồng gây ra cảm giác buồn bã, cô đơn, dễ dẫn đến mất khẩu vị. Lúc này người già cần chú ý bổ sung dinh dưỡng, nếu cần thiết có thể tìm đến bác sĩ trợ giúp.
|
