Tiếng Trung y có một khái niệm gọi là "thiên nhân tương ứng", nghĩa là gì? Đó là điều kiện khí hậu, sự thay đổi của tự nhiên đều ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý và bệnh lý trong cơ thể con người. Đặc biệt, sự thay đổi giữa mùa thu và đông ảnh hưởng rất rõ rệt đến cơ thể, nhiều bệnh nhân ung thư trong thời điểm này có biểu hiện thay đổi bệnh tình, không phải do chính bản thân ung thư thay đổi, mà là do xuất hiện biến chứng, đặc biệt là biến chứng viêm nhiễm. Do đó, trong quá trình chuyển đổi thời tiết, tăng cường chức năng miễn dịch là yếu tố then chốt trong quá trình hồi phục.
Chú ý điều chỉnh chế độ ăn uống
Chế độ dinh dưỡng là nền tảng để bồi bổ sức khỏe và cũng là nền tảng để hồi phục. "Thực đơn cân bằng" là cụm từ quen thuộc với mọi người. Vì cơ thể con người là một thể thống nhất, cần đầy đủ các chất dinh dưỡng, không nên thiên vị một loại nào, đặc biệt trong giai đoạn hồi phục ung thư, dinh dưỡng cần toàn diện, nên ăn đa dạng. Ví dụ: Một trung tâm y học Mỹ đã tiến hành thí nghiệm trên 54 bệnh nhân nữ mắc ung thư cổ tử cung nhập viện, nhóm được tăng cường dinh dưỡng có tỷ lệ chữa khỏi lên tới 97,9%, nhóm không chú trọng chỉ đạt 70%, vì vậy các bác sĩ Mỹ cho rằng tỷ lệ chữa khỏi liên quan mật thiết đến dinh dưỡng. Trường Đại học Y khoa Hoa Tây (Phụ thuộc Đại học Hoa Tây) cũng từng tiến hành một thí nghiệm: một nhóm kiêng ăn, một nhóm không kiêng, kết quả cuối cùng cho thấy nhóm ăn đa dạng hiệu quả điều trị tốt hơn. Vì vậy, chúng ta nói nên ăn đủ loại, không nên ăn lệch.
Chuẩn dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư
Chuẩn dinh dưỡng cho bệnh nhân ung thư: protein mỗi người mỗi ngày mỗi kg cân nặng là 1,2–1,5 g, khoảng 70–80 g; chất béo mỗi người mỗi ngày mỗi kg cân nặng là 1 g, khoảng 60 g; carbohydrate mỗi người mỗi ngày mỗi kg cân nặng là 6 g, mỗi ngày 300 g; đồng thời phải đảm bảo lượng rau xanh.
Nhưng khi tuân thủ thực đơn trên, cần lưu ý xem có mắc thêm bệnh khác hay không. Nếu có bệnh thận, nên hạn chế thực phẩm giàu protein vì nếu ăn quá nhiều protein, creatinin và nitơ urê sẽ tăng cao. Người bị tiểu đường nên hạn chế thực phẩm giàu carbohydrate.
Cách hấp thu dinh dưỡng
Bệnh nhân ung thư nên cố gắng ăn protein chất lượng cao. Thế nào là protein chất lượng cao? Có câu nói phổ biến: ăn loại có bốn chân thì không bằng ăn loại hai chân, hai chân thì không bằng một chân, một chân thì không bằng không chân. Ý nghĩa là protein từ cá dễ tiêu hóa và hấp thu hơn đối với con người, đồng thời hàm lượng acid béo không no cao. Có thể bạn cảm thấy tính toán phức tạp, nhưng phương pháp đơn giản là mỗi ngày: một hộp sữa + một quả trứng + 50 g cá + 50 g sản phẩm đậu + 300 g gạo.
Carbohydrate, tức là thức ăn gạo và mì, tức là lương thực chính. Bệnh nhân ung thư mỗi ngày nên ăn khoảng 300 g (khoảng 6 lượng). Quan niệm cho rằng nguồn dinh dưỡng chính là protein là sai lầm, vì nguồn năng lượng chủ yếu là carbohydrate. Khi phân giải trong cơ thể, ngoài năng lượng, CO₂ sẽ thoát ra theo hơi thở, nước sẽ bài tiết qua nước tiểu, tức là sản phẩm phân giải hoàn toàn vô hại. Nhưng protein thì không như vậy, nếu tạo ra quá nhiều creatinin và nitơ urê, sẽ gây gánh nặng cho gan và thận. Chất béo cũng không tốt, khi phân giải sẽ tạo ra ketone – một chất axit, có thể gây ngộ độc ketone. Vì vậy, trong giai đoạn hồi phục cần phải có đủ lương thực chính.
Phải đảm bảo rau xanh. Rau xanh cung cấp vitamin, vi lượng, chất xơ thực vật – ba chất này cực kỳ quan trọng đối với cơ thể, không thể thiếu. Có một bệnh nhân sau phẫu thuật dù ăn nhiều rau vẫn bị táo bón, sau khi tìm hiểu mới biết anh ta ép rau thành nước uống. Các bạn nghĩ xem điều này có được không? Không được. Vì cách ăn này không cung cấp chất xơ thực vật.
Các loại rau nào có tác dụng phòng ngừa ung thư?
Thực tế, có rất nhiều loại rau có tác dụng phòng ngừa và điều trị ung thư. Sau đây là một số loại được giới thiệu:
Thực phẩm nấm có thể tăng cường miễn dịch, phòng ngừa bệnh tim mạch, giảm mỡ máu, hạ huyết áp, bảo vệ gan, giải độc, hạ đường huyết, loại bỏ gốc tự do, chống lão hóa. Ví dụ như nấm hương có vị ngọt, tính bình, có công dụng bổ khí, bồi bổ cơ thể, kiện tỳ vị. Dùng cho người bệnh lâu ngày thể lực suy nhược, kém ăn, tăng huyết áp, tiểu đường, ung thư, xơ vữa động mạch... Nghiên cứu chứng minh nấm hương chứa chất gây kích thích interferon, có thể thúc đẩy cơ thể sản sinh interferon. Đồng thời chứa chất polysaccharide có tác dụng chống ung thư. Ngoài ra còn có chất nucleic, có thể ức chế cholesterol tăng cao.
Súp lơ xanh có thể phòng ngừa ung thư, loại bỏ và ức chế các chất có hại, làm chậm quá trình lão hóa, phòng ngừa bệnh tim mạch.
Cà chua chứa lycopene. Giảm nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt, làm nhỏ tổn thương.
Nguyên tắc dưỡng sinh vào thời điểm giao mùa thu đông
Đặc điểm khí hậu vào thời điểm giao mùa thu đông là gì? Câu đầu tiên là "khô" là khí chủ đạo của mùa thu, mùa thu thường mắc bệnh do tà khô. Câu thứ hai là "khô thắng thì khô", dễ tổn thương âm và dịch thể, xuất hiện triệu chứng khô. Khô mùa thu làm hao tổn dịch thể, bệnh thường xâm nhập vào phổi qua miệng và mũi, nếu không kịp hóa giải, tà khô có thể hóa hỏa, tổn thương phế âm, về lâu dài có thể tổn thương dịch thể dạ dày hoặc tổn thương can thận. Câu thứ ba là sớm lạnh. Lạnh là tà âm, tổn thương dương khí của cơ thể, ở đây dương khí bao gồm chức năng miễn dịch mà chúng ta nói.
Vì vậy, nguyên tắc dưỡng sinh thức ăn vào thời điểm giao mùa thu đông là: dưỡng phế, bổ dưỡng bình hòa, nhuận khô sinh tân, nên tránh thực phẩm cay nóng và đồ ăn dầu mỡ nặng mùi. Có rất nhiều thực phẩm dưỡng phế, nhuận khô, bổ dưỡng bình hòa, ví dụ như hạnh nhân, cá lóc, thịt vịt, cá thu, sơn dược, củ sắn, nấm trắng, quả bạch quả, nho, bách hợp, sữa bò, đường phèn, mật ong, củ cà rốt, củ cải, nấm đen, quả sung, quả mơ đen, v.v.; thực phẩm thanh phế, nhuận khô gồm củ cải, rau bina, cây mần tưới, quả la hán, củ cải đường, củ sắn, hạt bí đao, dây bầu, quả lê, trứng vịt, bắp cải, nấm, quả bưởi, v.v.
Bên cạnh đó, trong Đông y có hai vị thuốc có hiệu quả chống ung thư khá rõ rệt: Nhân sâm và Linh chi. Nhân sâm có công dụng bổ khí nguyên, kiện tỳ ích phế, sinh tân chỉ khát, an thần trừ phiền. Nghiên cứu hiện đại chứng minh có thể nâng cao chức năng miễn dịch, có tác dụng chống ung thư, tăng khả năng thích nghi với môi trường bên ngoài, điều hòa chức năng trao đổi chất và nội tiết của cơ thể. Linh chi, vị ngọt, tính bình, có công dụng an thần, bồi bổ cường tráng, kéo dài tuổi thọ, bảo vệ gan, giải độc, bổ tâm khí, ích phế khí. Nghiên cứu hiện đại chứng minh có thể tăng cường khả năng chịu đựng của cơ thể, có tác dụng điều hòa miễn dịch, bảo vệ chức năng tủy xương, bảo vệ gan, có tác dụng giảm ho, long đờm, bình phế, tăng cường tim, chống thiếu máu cơ tim, ức chế tập đoàn tiểu cầu, chống ung thư, v.v.
Giới thiệu một số món thuốc thiện bổ dưỡng vào đầu đông
1. Thịt heo nạc 150 g, Linh chi 10 g, Hoàng kỳ 6 g. Dùng cho người khí huyết hư yếu hoặc sau hóa trị, xạ trị khiến bạch cầu giảm.
2. Đậu đỏ, táo tàu mỗi thứ 50 g, thịt long nhãn 15 g. Dùng cho người huyết hư, ngủ không yên. Tuy nhiên, người âm hư dương thịnh có thể làm tăng huyết áp, người cao huyết áp nên thận trọng sử dụng.
3. Gà mái đen 1 con, Hoàng kỳ 10 g, nếu không ăn gà thì có thể thay bằng vịt. Dùng cho người sau phẫu thuật, hóa trị khiến bạch cầu giảm.
4. Nhân sâm sống 5 g, hải sâm ngâm nước 250 g. Dùng cho người mệt mỏi, thể chất yếu.
5. Đương quy 12 g, gừng tươi 100 g, thịt dê 500 g. Dùng cho người âm hư không dùng được, người dương hư dùng được. Người âm hư không dùng được, tức là người mặt đỏ vào buổi chiều 3–5 giờ, lòng bàn tay nóng, ra mồ hôi ban đêm, miệng khô. Dùng cho người sau phẫu thuật huyết hư.
6. Thịt cá trích 250 g, miếng sơn dược tươi 250 g. Dùng cho người tỳ hư ăn ít, đại tiện lỏng.
7. Nấm đầu khỉ 150 g, thịt gà non 250 g, Hoàng kỳ 10 g, nếu không ăn thịt gà có thể thay bằng loại khác. Dùng cho người tỳ hư ăn ít, khí ngắn mệt mỏi, khí huyết đều hư.
(Bài viết này là bài giảng của giáo sư Yu Erxin, bác sĩ trưởng khoa tại Bệnh viện Ung thư Phục Đán, Đại học Phục Đán, một trong những chuyên gia danh tiếng y học Trung Quốc tại Thượng Hải, tại hội nghị lớn phòng chống ung thư “Giao mùa thu đông” do Hiệp hội Y học Thượng Hải và Công ty Lục Cốc Thượng Hải tổ chức, tiêu đề do tạp chí biên soạn)
|
