"Tinh khí mùa xuân là ứng với dưỡng sinh đạo lý". Với con người, mùa xuân càng cần chú ý điều dưỡng ăn uống để giữ sức khỏe.
Mùa xuân, nhiệt độ thay đổi thất thường, vì vậy chế độ dinh dưỡng mùa xuân nên lấy năng lượng cao làm chủ. Do tác động lạnh – nóng có thể làm tăng tốc độ phân giải protein trong cơ thể, dẫn đến giảm sức đề kháng và dễ mắc bệnh, lúc này cần bổ sung thực phẩm giàu protein chất lượng cao như trứng, cá, thịt gà, sản phẩm đậu...
Mùa xuân, vi khuẩn, virus... bắt đầu sinh sản, hoạt lực tăng, dễ xâm nhập vào cơ thể gây bệnh, vì vậy trong ăn uống cần bổ sung đủ vitamin và muối vô cơ. Rau cải trắng, cải dầu, ớt đỏ, cà chua... rau quả tươi và cam, chanh... trái cây giàu vitamin C, có tác dụng chống virus; rau củ màu vàng xanh như củ cà rốt, rau dền... giàu vitamin A, có chức năng bảo vệ và tăng cường niêm mạc đường hô hấp và tế bào biểu mô hô hấp, từ đó có thể chống lại các yếu tố gây bệnh; cần ăn thực phẩm giàu vitamin E để tăng cường chức năng miễn dịch, nâng cao khả năng chống bệnh, các thực phẩm này gồm: vừng, bắp cải xanh, bông cải xanh...
Y học Trung Hoa còn cho rằng: "Xuân nhật hữu tỉnh tê tăng cam, dĩ dưỡng tỳ khí". Bởi vì mùa xuân là thời điểm gan khí mạnh nhất, gan khí mạnh sẽ ảnh hưởng đến tỳ, vì vậy mùa xuân dễ mắc các chứng bệnh tỳ hư. Ăn nhiều thực phẩm vị chua sẽ khiến chức năng gan tăng quá mức, do đó mùa xuân điều dưỡng ăn uống nên chọn thực phẩm vị cay, ngọt ấm, tránh thực phẩm vị chua, se. Thực phẩm nên thanh đạm dễ ăn, tránh thực phẩm béo ngấy, sống lạnh và kích thích.
Dưỡng sinh mùa xuân "phải ăn bổ dưỡng". Nhưng phải dựa theo đặc điểm dương khí cơ thể dần sinh phát vào mùa xuân, chọn thực phẩm bổ dưỡng bình thường, bổ dưỡng nhẹ nhàng, tránh ngược lại.
Nhà dinh dưỡng học cho rằng, người trung niên và cao tuổi có hiện tượng lão hóa sớm, người mắc các bệnh mạn tính mà thể hình gầy yếu, đau lưng chóng mặt, da xanh xao, tinh thần uể oải... đều có thể tận dụng mùa xuân để chọn phương pháp bổ dưỡng phù hợp với thể chất và tình trạng bệnh, phòng bệnh, chữa bệnh.
Người già có các biểu hiện trên có thể dùng thực phẩm bổ dưỡng bình thường. Các thực phẩm có tác dụng này gồm: yến mạch, ý dĩ... ngũ cốc, đậu nành, đậu đỏ... đậu, cam, táo... trái cây, vừng, hồ đào... có thể dùng lâu dài.
Người già nếu có chứng âm hư nội nhiệt, có thể dùng phương pháp bổ dưỡng thanh đạm. Các thực phẩm này gồm: lê, củ sen, cải chí, bách hợp... Loại thực phẩm này tính hơi lạnh, ăn xong có tác dụng thanh nhiệt tiêu viêm, giúp cải thiện thể chất xấu. Người già đang bệnh hoặc trong giai đoạn hồi phục, nên bổ dưỡng bằng thực phẩm thanh đạm, tinh khiết, vị ngon, dễ tiêu hóa, có thể dùng cháo gạo tẻ, cháo liên tử, rau xay nhuyễn, thịt khô...
Y học Trung Hoa cho rằng: "Vạn thảo hồi nha, vạn bệnh phát tác", nghĩa là mùa xuân dễ tái phát bệnh cũ. Mùa xuân do ấm áp, gió nhiều, thuận lợi cho vi khuẩn, virus sinh sản và lây lan, vì vậy mùa xuân dễ mắc bệnh ngoại cảm, đặc biệt người già thể chất yếu càng cần chú ý.
Thực tế chứng minh, đến mùa xuân, người có chứng dương can thịnh, đặc biệt dễ gặp đau đầu, chóng mặt – chính là nguyên nhân mà y học Trung Hoa đã chỉ ra từ lâu: "Xuân khí giả, chư bệnh tại đầu". Y học hiện đại cũng phát hiện, thay đổi khí hậu mùa xuân dễ khiến huyết áp tăng, xuất hiện các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, mất ngủ... Phương pháp phòng trị bằng ăn uống là: mỗi ngày ăn 250–500g chuối hoặc cam, vì chuối chứa kali có thể hạ huyết áp. Ngoài ra, thường xuyên ăn các thực phẩm giàu kali như chanh, lê, đậu xanh... cũng có lợi cho việc phòng và điều trị tăng huyết áp.
Viêm dạ dày, viêm tá tràng cũng dễ phát bệnh vào mùa xuân, trong ăn uống nên tránh các thực phẩm giàu creatin, purin... như canh thịt heo, canh gà, canh cá, canh bò, rau chân vịt, đậu, nội tạng động vật và gia vị kích thích, vì những thực phẩm trên có tác dụng kích thích tiết dịch vị mạnh hoặc tạo khí gây đầy bụng, làm tăng gánh nặng cho đường ruột. Trong điều trị bằng ăn uống, có thể dùng phương pháp mật ong: đun mật ong cách thủy cho nóng, uống trước bữa ăn khi đói, mỗi ngày 100ml, chia 3 lần. Hoặc dùng 250ml sữa, đun sôi, cho thêm 50g mật ong, 6g bạch cật, trộn đều rồi uống. Những phương pháp này đều có công dụng dưỡng âm ích vị.
|
