Với sự nâng cao đời sống, việc bổ dưỡng mùa đông đã trở nên phổ biến. Trong thời đại "tiền bạc mua sức khỏe", "tặng quà sức khỏe" đang trở thành xu hướng, nhiều người trung niên và cao tuổi, ngoài việc tự mua thực phẩm bổ dưỡng, còn thường nhận được món quà bổ dưỡng từ con cháu vào dịp Tết Nguyên đán. Do không thể sử dụng hết trong thời gian ngắn, họ phải tìm cách bảo quản. Tổng quan các loại bổ dưỡng này rất đa dạng, nhưng chung quy có thể chia thành hai loại: dược liệu và dược phẩm thành phẩm. Vậy làm thế nào để bảo quản đúng cách để không bị hỏng hay mất tác dụng? Bài viết này sẽ bàn về vấn đề này.
1. Bảo quản dược liệu bổ dưỡng: Dược liệu trong quá trình bảo quản thường dễ bị mối mọt, mốc, chảy dầu, thối rữa... Nguyên nhân chính là do ẩm ướt, hoặc phơi nắng lâu, nhiễm bẩn... Vì vậy, khi bảo quản cần làm khô trước, rồi cho vào bình gốm hoặc thủy tinh, đậy kín, đặt nơi thoáng mát, khô ráo, tốt nhất nên để một ít vôi sống dưới đáy bình. Đặc biệt đối với dược liệu động vật, cần làm như vậy. Những loại dược liệu dễ bị mối mọt, có thể cho vào hộp, nếu có điều kiện có thể khử trùng bằng lưu huỳnh trước để diệt côn trùng và trứng.
① Dược liệu nhân sâm: như nhân sâm hồng, nhân sâm trắng, nhân sâm Tây, đảng sâm, thái tử sâm... Nhân sâm hồng, nhân sâm trắng, nhân sâm Tây đều phải đựng trong hũ gốm hoặc hộp nhung, đậy kín rồi đặt vào hộp vôi. Trong đó, nhân sâm trắng, nhân sâm Tây có thể phơi nắng, phơi xong để nguội rồi cho vào hộp. Nhân sâm hồng khi phơi cần che giấy để tránh đổi màu.
② Nhục thung, há cẩu: Nhục thung có thể gói bằng vải mỏng, để trong hộp gỗ quế, hộp da hoặc hộp vôi, đậy kín, tốt nhất nên cho thêm vài hạt hồ tiêu để chống mối mọt. Nếu là nhục thung bột, nên đựng trong lọ thủy tinh. Há cẩu dễ bị mốc, mối mọt, dễ rụng đuôi, khi bảo quản có thể cho thêm hồ tiêu, đựng trong hộp thích hợp, đặt trong hộp vôi hoặc nơi khô ráo thông thoáng, đồng thời chú ý bảo vệ đuôi, vì đuôi là bộ phận dùng làm thuốc chính.
③ Đông trùng hạ thảo: Sản phẩm này dễ bị mối mọt, mốc, đổi màu, cần bảo quản kín, gói bằng giấy, để trong hộp gỗ. Để chống mối mọt, có thể cho vài miếng đan bì vào hộp gỗ. Đối với mẫu tươi, cần phơi khô, nếu bị mốc, có thể lau bằng cồn, sấy hoặc phơi khô. Bảo quản kín rồi cho vào tủ lạnh cũng được.
④ Yến sào, nấm tuyết: Cả hai đều dễ bị mốc, đổi màu, cần chống ẩm. Yến sào nên bảo quản kín, nơi thoáng mát, khô ráo, cũng có thể để trong hộp vôi để chống ẩm. Nấm tuyết nên bọc túi nhựa và bảo quản lạnh, gia đình có thể để trong tủ lạnh.
2. Bảo quản dược phẩm thành phẩm: Dược phẩm thành phẩm gồm nhiều dạng như viên, cao, sirô, viên nén, dung dịch tiêm, v.v., phương pháp bảo quản cũng có chút khác biệt.
① Viên thuốc: Các viên thuốc bổ dưỡng chủ yếu được làm từ mật ong và bột thuốc, do mật ong chiếm tỷ lệ lớn, hút ẩm mạnh, dễ bị mốc, hư hỏng, vì vậy khi bảo quản cần chú trọng chống ẩm. Có thể dùng chai đậy kín, để nơi mát mẻ, thông thoáng, khô ráo. Đồng thời cần tránh nhiệt độ cao và nhiễm khuẩn.
② Cao thuốc: Còn gọi là cao bổ, là chế phẩm bán lỏng đặc, được chế biến bằng cách đun sắc kỹ dược liệu, lọc bỏ bã, cô đặc, sau đó thêm mật ong và đường đã rang kỹ. Tính chất thuốc bổ dưỡng, do chứa nhiều mật ong và đường, dễ hút ẩm; nếu nhiệt độ quá cao còn khiến cao thuốc loãng, phân tầng, nếu bị nhiễm bẩn sẽ bị mốc, lên men, hư hỏng. Vì vậy, nên đựng trong chai gốm hoặc chai thủy tinh nâu, đậy kín, để nơi mát mẻ, khi thời tiết ấm hơn, tốt nhất nên để trong tủ lạnh.
③ Sirô: Là dung dịch đường đậm đặc chứa thuốc hoặc chiết xuất dược liệu. Thường có thêm chất bảo quản và chất hương liệu, do đó có thể hạn chế sự phát triển của vi sinh vật ở mức độ nhất định. Nhưng trong môi trường nhiệt độ cao hoặc tiếp xúc lâu dài với oxy, CO₂, sirô dần bị axit hóa, gây đục, đổi vị, hư hỏng. Vì vậy, phải đựng trong bình khô, khử trùng, đầy, đậy kín, và để nơi mát mẻ ổn định dưới 25℃, tránh ánh sáng.
④ Viên nén, viên nang, bột tan: Đều rất dễ hút ẩm, nếu bao bì không kín, chịu ảnh hưởng của độ ẩm cao, nhiệt độ cao, ánh nắng trực tiếp, sau một thời gian bảo quản sẽ xảy ra hiện tượng vỡ vụn, nứt, đổi màu, mốc, kết khối... Vì vậy, viên nén, viên nang bảo quản lâu nên dùng chai thủy tinh, đậy kín, để nơi mát mẻ, khô ráo, tránh ánh sáng, chú ý chống ẩm. Bao bì túi nhựa không nên bảo quản lâu, bột tan đặc biệt cần chú ý.
⑤ Dạng rượu: Do rượu có tác dụng kháng khuẩn, bảo quản lâu, nên thuận lợi cho việc bảo quản dài hạn. Nhưng cần đậy kín, vặn chặt nắp chai, tránh bay hơi làm giảm nồng độ rượu, dẫn đến đổi vị, mốc.
⑥ Dạng tiêm uống: Nếu nhiệt độ cao, bảo quản lâu sẽ dễ gây vi sinh vật sinh sôi, làm dung dịch đục, lắng, lên men, đổi vị, thậm chí nổ chai. Vì vậy, nên bảo quản nơi mát mẻ, tối tăm, hoặc để trong tủ lạnh.
Cuối cùng cần lưu ý: Mọi loại bổ dưỡng đều có hạn sử dụng. Dù là loại thuốc nào, thời gian bảo quản cũng không nên vượt quá hạn sử dụng. Một số dược liệu và chế phẩm thuốc chưa ghi hạn sử dụng, nhưng cũng không nên bảo quản quá lâu, vì vậy khi mua hoặc dùng cần chú ý, không nên mua quá nhiều, nên dùng sớm. (Tác giả là Phó giáo sư Trường Đại học Y học cổ truyền Nam Kinh, Phó Hiệu trưởng Viện Lâm sàng thứ nhất)
|
