Tết đến, mùa đông lạnh giá, nhiều cửa hàng quảng cáo thực phẩm bổ dưỡng. Những món ăn bổ dưỡng xuất hiện thường xuyên trong bộ phim Hàn Quốc "Đại Trường Kim" khiến nhiều người thèm thuồng. Vậy hãy tổ chức một bữa tiệc thực phẩm bổ dưỡng cho cả nhà dịp Tết! Nhà báo tìm hiểu kỹ các bí quyết thực phẩm bổ dưỡng ——
Thuốc + thực phẩm ngon miệng
Theo giới thiệu, thực phẩm bổ dưỡng là món ăn được chế biến từ thuốc và thực phẩm, trải qua quá trình nấu nướng, có tác dụng dưỡng sinh, là sản phẩm kết hợp giữa kiến thức y học cổ truyền Trung Hoa và kinh nghiệm nấu nướng. Đặc điểm nổi bật là "dưỡng bệnh trong ăn uống", vừa dùng thuốc như thực phẩm, vừa dùng thực phẩm như thuốc, là một loại thực phẩm đặc biệt vừa có hiệu quả thuốc, vừa có hương vị ngon miệng.
Thực phẩm bổ dưỡng chủ yếu chia thành các loại: trà uống, món canh, món ăn, cháo cơm, bánh kẹo, rượu. Loại trà uống tiện lợi nhất, đặc điểm là có thể uống nhiều lần như đồ uống, ví dụ như nước ép trái cây, trà thảo dược. Món canh ăn được, đặc điểm là vừa uống vừa ăn, trong đó món ăn là một nhóm lớn, gồm các món ăn mặn, chay có tác dụng điều trị hoặc bảo vệ sức khỏe, được nấu từ gà, vịt, cá, rau củ cùng với dược liệu. Rượu thực phẩm bổ dưỡng phổ biến hơn cả, như rượu ngũ cốc, rượu trái cây, rượu thuốc – thực phẩm pha trộn, rượu thuốc lên men. Cháo cơm thực phẩm bổ dưỡng được làm từ lương thực truyền thống, đặc điểm là có thể dùng làm bữa chính, ví dụ như cháo thuốc được nấu từ dược liệu, nước thuốc và gạo, hoặc từ các vị thuốc ăn được trực tiếp. Bánh kẹo thực phẩm bổ dưỡng có thể làm thành món ăn phụ truyền thống, đa dạng mẫu mã, gồm bánh thuốc, bánh thuốc, kẹo thuốc, bột thuốc.
Theo tìm hiểu, thực phẩm bổ dưỡng giúp con người vừa thưởng thức ẩm thực vừa bồi bổ cơ thể, chữa bệnh. Bồi bổ cơ thể, tăng cường sức khỏe, chủ yếu thông qua điều chỉnh chức năng các tạng phủ, cơ quan, mô, làm cho chúng hài hòa, phù hợp với người yếu, chưa mắc bệnh. Điều trị bệnh, thông qua việc dùng lâu dài để đạt mục đích chữa bệnh, phù hợp với người mắc bệnh mạn tính. Bảo vệ sức khỏe, kéo dài tuổi thọ, chủ yếu thông qua nâng cao chức năng miễn dịch và điều hòa cơ thể, nhằm thúc đẩy phát triển, điều hòa khí huyết hoặc chống lão hóa, kéo dài tuổi thọ.
Phải dùng thực phẩm bổ dưỡng đúng chứng
Bác sĩ X cho biết, thực phẩm bổ dưỡng cần "điều trị theo chứng", theo lý luận y học cổ truyền, thể chất con người có thể khác nhau do di truyền, môi trường sống, chế độ ăn, thói quen sinh hoạt, v.v., và thể chất khác nhau sẽ biểu hiện khác nhau về sinh lý và bệnh lý. Điều quan trọng nhất khi chế biến và dùng thực phẩm bổ dưỡng là "phân biệt thể chất để ăn", dựa trên đặc điểm thể chất của từng người, lựa chọn thực phẩm phù hợp, chú ý tính vị, công dụng của dược liệu, kiêng kỵ, chọn nguyên liệu và xử lý, kỹ thuật nấu nướng, v.v., mới có thể điều chỉnh thể chất, phòng bệnh trước khi xảy ra. Cụ thể cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
1. Khi sử dụng thực phẩm bổ dưỡng, trước tiên phải cân nhắc thể chất bản thân, tình trạng sức khỏe, mùa vụ, địa lý, v.v., xác định kiểu chứng cơ bản, rồi mới xác định nguyên tắc dưỡng sinh tương ứng.
2. Chọn dược liệu tốt, nấu nướng khoa học. Dược liệu và thực phẩm dùng trong thực phẩm bổ dưỡng phải chọn lọc kỹ, đảm bảo tươi ngon, chất lượng tốt, đồng thời chú ý màu sắc, mùi vị thuần khiết, hình thức đẹp mắt. Thực phẩm bổ dưỡng tốt còn cần chú trọng kỹ thuật nấu nướng. Thông thường, dược liệu ăn được và không có mùi khó chịu có thể nấu cùng thực phẩm; nếu dược liệu nhiều hoặc có mùi khó chịu rõ rệt, nên gói bằng vải màn, rồi nấu cùng thực phẩm, dược tính sẽ thấm vào thực phẩm hoặc nước canh, khi dùng phải bỏ bã thuốc.
3. Ăn uống điều độ. Đây là nguyên tắc dưỡng sinh quan trọng trong y học cổ truyền, liệu pháp ăn uống bổ dưỡng cũng cần ăn vừa phải, có kiểm soát. Trong thời gian ngắn không nên ăn quá nhiều, đừng nóng lòng mong đạt kết quả nhanh. Với người không mắc bệnh có thể ăn một số món bổ dưỡng phù hợp. Với người thể chất yếu hoặc đang bệnh, nên dùng thuốc điều trị, kết hợp với thực phẩm bổ dưỡng; trong giai đoạn phục hồi bệnh hoặc với người mắc bệnh mạn tính, dùng thực phẩm bổ dưỡng điều chỉnh có thể phù hợp hơn.
4. Dựa vào tính chất bệnh và sự thay đổi theo mùa. Bệnh có phân loại hàn, nhiệt, hư, thực. Chỉ khi phân biệt chính xác, hiểu rõ tính chất bệnh của người dùng, chọn thực phẩm phù hợp mới có thể đạt được mục đích chữa bệnh và tăng cường sức khỏe. Người thể chất hàn nên ăn nhiều thực phẩm ấm, như hành, tỏi, gà; người thể chất nhiệt nên ăn nhiều thực phẩm mát, như đậu xanh, sen, cá sông.
Ăn bổ dưỡng theo mùa
Thông thường mọi người thường ăn bổ dưỡng vào mùa đông, nhưng thực tế không đúng. Y học cổ truyền cho rằng bổ dưỡng phải tùy theo mùa. Mùa xuân tập trung dưỡng gan, ăn uống nên thanh đạm. Mùa hè thuộc âm trong dương, tim hỏa thống trị, ăn uống nên cân bằng giữa nóng và lạnh. Mùa thu tập trung bổ phế, dưỡng phế, nhuận phế. Mùa đông bổ thận, tăng cường miễn dịch cơ thể. Cả bốn mùa đều cần bổ tỳ.
Vào mùa đông, người ta dễ bị cảm cúm, để tăng cường miễn dịch, nên dùng các vị thuốc như hoàng kỳ, mạch môn, kim ngân hoa, liên kiều trong thực phẩm bổ dưỡng. Kim ngân hoa, liên kiều có tác dụng thanh nhiệt giải độc, kháng virus. Hoàng kỳ có thể ích khí cố bản, tăng cường miễn dịch cơ thể, còn mạch môn có tác dụng sinh tân chỉ khát, dưỡng âm nhuận táo. Kết hợp bốn vị thuốc này với nấm nấu canh, vị giác nhẹ nhàng, có tác dụng tăng cường miễn dịch, phòng ngừa cảm cúm. Ngoài ra, vào mùa đông người ta thích ăn thịt chó – loại thực phẩm ấm mạnh, có thể thêm kỷ tử, tiên linh, nhân sâm, làm tăng hiệu quả bổ tỳ thận, bổ tinh huyết, tráng dương.
Theo tìm hiểu, tại các thành phố như Thượng Hải, Quảng Châu, việc tự mình hầm thuốc nấu canh tại nhà đang dần trở nên phổ biến. Vì chi phí đến phòng thực phẩm bổ dưỡng quá cao, đồng thời một số đầu bếp không hiểu rõ lý luận dược lý và kiến thức y học, chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống để chế biến thực phẩm bổ dưỡng. Chuyên gia khuyến nghị, nên do dược sĩ chuyên nghiệp dựa trên tình trạng sức khỏe bản thân, đưa ra đơn thuốc, chọn các vị thuốc ổn định, tính vị dịu nhẹ để lập công thức, rồi chế biến thành thực phẩm bổ dưỡng mới có thể ăn thật sự khỏe mạnh và phù hợp cá nhân!
Canh thịt cừu sơn tra |
