Người phương Đông thường cho rằng con người dùng "tâm" để suy nghĩ, người phương Tây từ lâu đã biết con người dùng "đầu" để suy nghĩ. Người phương Đông giỏi thiền định và ngộ đạo, người phương Tây giỏi tư duy logic. Vì vậy, người phương Đông hiện đại có trình độ khoa học kỹ thuật xa rời người phương Tây.
Nhưng người phương Tây, dù tư duy logic hiệu quả, lại khiến não trái chịu quá nhiều áp lực, do đó tiến bộ khoa học lại làm giảm mức độ hạnh phúc của con người; người phương Đông, dù tư duy ngộ đạo có thể dưỡng sinh, nhưng tư duy lại mang tính bảo thủ. Ngày nay, với sự giao lưu văn hóa Trung – Tây, hai kiểu tư duy đang dần hòa hợp. Hiện nay, điều mọi người cần thảo luận là một kiểu tư duy vừa có thể dưỡng sinh vừa thúc đẩy phát triển khoa học.
Người xưa thành tựu rất nhiều trong việc "dưỡng khí", "luyện khí", nhưng chưa từng đề xuất "dưỡng ý", "luyện ý", vì người xưa sợ suy nghĩ sẽ làm "lao tâm thương thần", ảnh hưởng đến trạng thái sức khỏe.
Ngày nay, chúng ta nên vượt qua rào cản văn hóa mà người xưa để lại, bởi vì chúng ta biết rằng nếu xử lý tốt, tiến bộ tư duy của con người và mức độ hạnh phúc có thể phát triển cùng nhau.
(1) Thanh lọc kênh tư duy
Tại sao người ta gọi vấn đề không giải được là "tâm kết"? Từ này quá hình tượng. Thực ra, khi tư duy gặp khó khăn, nếu vẫn cố gắng suy nghĩ, não sẽ tiết ra hormone độc hại là noradrenalin, khiến mạch máu co lại, nhiều huyệt vị ở vùng sau đầu dễ bị tắc, lúc này kênh khí huyết giống như bị nút, khí huyết khó lưu thông, não không nhận được bổ sung kịp thời.
“Dịch Kinh - Hệ Từ Thượng” viết: "Dịch vô tư dã, vô vi dã, tịch nhiên bất động, cảm nhi tùy thông". Nghĩa là khí huyết lưu thông thì thuận lợi cho tư duy lưu thông; tư duy lưu thông cũng thuận lợi cho khí huyết lưu thông.
Trí não chỉ chiếm 2% trọng lượng cơ thể, nhưng tiêu thụ 20% oxy toàn thân, nhu cầu máu chiếm 15% lượng máu tim. Não không thể dự trữ năng lượng, cũng không thể tiến hành lên men yếm khí đường, vì vậy nhu cầu oxy và máu đặc biệt cao. Thiếu máu, thiếu oxy 4 phút có thể gây chết tế bào thần kinh. Từ đó ta có thể kết luận: Kênh tư duy vô hình tương ứng với kênh hữu hình – kênh khí huyết. Tư duy không thông thì khí huyết không thông. Khi khí huyết không thông, tư duy cũng khó thông suốt. Vì vậy, muốn duy trì trạng thái tư duy tốt nhất, phải làm khí huyết lưu thông. Nhiều người làm việc trí óc không nhận ra điều này, ngay cả khi khí huyết không thông, đầu óc nặng nề vẫn cố gắng làm việc thêm, kết quả suy nghĩ kỹ đến mức không ra đáp án.
Nếu một vấn đề chưa giải được sau một ngày làm việc, và bạn không thể làm khí huyết lưu thông, thì nên ngừng suy nghĩ, vì lúc này khí huyết không thông, dù suy nghĩ đến đâu cũng vô ích. Nếu tạm bỏ qua công việc này, đợi đến sáng hôm sau, có lẽ câu trả lời sẽ bất chợt xuất hiện. Vì sáng sớm là thời điểm khí huyết dễ lưu thông nhất, cũng là lúc đầu óc tỉnh táo nhất.
Ngủ đủ giấc, vận động vừa phải, mát-xa đúng cách, thiền định đúng lúc, đều là phương pháp tốt để thông khí huyết. Khi kênh khí huyết thông, kênh tư duy tự nhiên cũng thông suốt.
(2) Chuẩn bị tư duy
Trước khi tham gia vận động thể thao mạnh, cần chuẩn bị kỹ lưỡng, nếu không sẽ dễ bị chấn thương. Tư duy cũng vậy, nếu không chuẩn bị trước cho não bộ mà trực tiếp bước vào suy nghĩ phức tạp, nhiều người sẽ cảm thấy mệt mỏi, đau đầu.
Tại sao vận động viên thường "đầu óc đơn giản, tứ chi phát triển"? Vì khi vận động mạnh, khí huyết tập trung chủ yếu vào tứ chi, sau khi vận động xong cần thời gian dài để thư giãn, khí huyết mới đều khắp cơ thể, rồi mới dần vào trạng thái suy nghĩ. Vận động viên dành phần lớn thời gian cho huấn luyện, đương nhiên không có thời gian để thần kinh tư duy được bổ sung đầy đủ khí huyết. Nếu bạn định vận động trước khi làm việc trí óc cường độ cao, lượng vận động phải vừa phải, sau khi vận động phải thư giãn kịp thời, điều chỉnh hô hấp, nhanh chóng làm cơ thể bình tĩnh, để não dần hoạt động, nhanh chóng vào trạng thái học tập và suy nghĩ.
Ngay cả khi không vận động, chuẩn bị tư duy cũng cần thiết. Gọi là chuẩn bị tư duy, tức là từ dễ đến khó, từ tư duy hình tượng đến tư duy trừu tượng. Bạn hãy chọn những việc đơn giản, dễ nhớ để suy nghĩ trước, khi não bộ vào trạng thái hưng phấn rồi mới tiến vào suy nghĩ vấn đề khó, sẽ thấy tư duy hưng phấn của não bộ rất trơn tru, trôi chảy, ít xảy ra hiện tượng đầu óc căng thẳng.
Người hiện đại ngày càng chú trọng việc chuẩn bị tư duy cho trẻ nhỏ, ví dụ như xem hình chữ hiểu, đối thoại tình huống... Nhưng người lớn lại dễ bỏ qua việc chuẩn bị tư duy cho não bộ, thường là vội vàng dậy, vội vã chạy đến văn phòng bắt đầu suy nghĩ căng thẳng.
Nếu não bộ chưa chuẩn bị mà bước vào tư duy trừu tượng phức tạp, thường dễ xảy ra đau đầu, dễ cảm lạnh, suy giảm miễn dịch.
Một số người học giỏi khi còn là sinh viên, nhưng khi đi làm lại cảm thấy rất vất vả. Vì trong thời gian học sinh, tư duy trừu tượng quá nhiều, thiếu chuẩn bị tư duy hình tượng, áp lực lên não quá lớn, vượt quá khả năng chịu đựng, vì vậy chu kỳ tư duy tốt nhất của họ kết thúc sớm hơn người khác.
Chuẩn bị tư duy cần căn cứ vào nội dung công việc. Thời gian chuẩn bị tư duy nhỏ, nên lập kế hoạch theo khối lượng công việc mỗi ngày; thời gian chuẩn bị lớn, nên lập kế hoạch theo cả sự nghiệp cả đời. Nếu bạn chỉ cần hoàn thành một bản thảo, thời gian chuẩn bị tư duy có thể chỉ cần mười mấy phút; nếu làm một dự án lớn, thời gian chuẩn bị có thể kéo dài hơn một tháng. Cách tốt nhất là mỗi sáng thức dậy, hãy chuẩn bị tư duy cho ngày hôm đó; trước khi khởi động một dự án, hãy dành đủ thời gian chuẩn bị tư duy.
(3) Công cụ ngôn ngữ hỗ trợ tư duy
Ngôn ngữ là một trong những công cụ tư duy đầu tiên của con người, đến nay vẫn là phương tiện cần thiết để duy trì xã hội văn minh. Có thể nói, nếu không có công cụ ngôn ngữ, sẽ không có giao tiếp giữa người với người, cũng không có tiến hóa của não người.
Chữ viết là giai đoạn phát triển cao hơn của ngôn ngữ. Nếu không có chữ viết, chỉ dựa vào trí nhớ não người thì không thể ghi nhớ nhiều nội dung. Hiện nay trên thế giới vẫn còn nhiều bộ tộc nguyên thủy, họ chỉ có ngôn ngữ mà không có chữ viết, vì vậy kiến thức của họ rất nghèo nàn.
Chức năng của ngôn ngữ và chữ viết có thể chia thành ba loại: chức năng ghi nhớ, chức năng giao tiếp và chức năng học tập. Ba chức năng này hỗ trợ tư duy của não người rất lớn, nhưng đáng tiếc là chưa được tận dụng triệt để.
Ví dụ như nhân viên viết quảng cáo, một cảm hứng xuất hiện trong đầu, có thể biến mất rất nhanh, nếu không dùng bút ghi lại ngay, có thể sẽ không nhớ lại. Trong đời thực, thường xuyên có người vì không muốn ghi lại mà phải bắt đầu từ đầu. Kết quả làm lãng phí rất nhiều thời gian quý báu.
Ngôn ngữ nước ngoài cũng là một loại công cụ ngôn ngữ. Có người học ngoại ngữ không vì mục đích nắm công cụ, mà chỉ vì bằng cấp hoặc tìm được việc tốt, hiệu quả học tập rất kém.
Một công ty Trung Quốc niêm yết trên sàn Nasdaq tại Mỹ, tặng quyền chọn cho nhân viên nội bộ. Giá cổ phiếu tăng từ 15 đô la lên tới 44 đô la, sau đó lại giảm về 15 đô la. Khi giá đạt 44 đô la, đa số người cảm thấy giá đã chạm đỉnh, nên muốn bán quyền chọn trong tay, thậm chí muốn bán khống. Nhưng do cách sử dụng công cụ ngoại ngữ khác nhau, nên kết quả thao tác khác nhau.
Một nhân viên ngoại ngữ rất kém, mời vợ thông thạo ngoại ngữ đọc nội dung trên trang web nước ngoài, rồi nhờ vợ đưa lệnh giao dịch, anh ta không chỉ bán cổ phiếu ở mức cao, còn bán khống thành công kiếm lời; một nhân viên khác, tự cho mình ngoại ngữ khá, nên tự tay giao dịch, nhưng không thể hiểu rõ quy định về "quyền chọn bán khống", nên không dám tham gia giao dịch bán khống, chỉ bán cổ phiếu để lãi; một nhân viên ngoại ngữ rất giỏi vì bận rộn quá, không kịp kích hoạt tài khoản, cũng không để người tin tưởng thay mình giao dịch, cuối cùng để quyền chọn của mình nằm im, đến khi muốn bán ra, phải mất thời gian đăng ký, xác minh, bỏ lỡ thời cơ tốt nhất. Như vậy, nhân viên ngoại ngữ kém nhất lại tận dụng tốt nhất công cụ ngoại ngữ, cũng là người kiếm lời nhiều nhất trong giao dịch này.
Tóm lại, nắm được ngoại ngữ nghĩa là nắm thêm một cơ hội. Nếu bạn không nắm được ngoại ngữ, nhưng có thể nhận được sự giúp đỡ từ người nắm được ngoại ngữ, thì cơ hội của bạn cũng không bị mất.
(4) Tâm lý tự hủy của người nóng tính
Trong não bộ có một kênh tư duy vô hình, kênh này rất hẹp, nên một lúc không thể chứa nhiều thứ. Người nóng tính, thích làm nhiều việc cùng lúc, đều dễ gặp vấn đề.
Khi ra ngoài làm việc, chúng ta thường gặp tình trạng tắc đường. Với tình huống này, chúng ta có thể không lựa chọn nào khác, nếu không xuống xe đi bộ, có lẽ chỉ còn cách kiên nhẫn chờ đợi. Nhưng có người gặp tình trạng này liền lo lắng, không ngừng than thở, chửi bới, não bộ của họ giống như giao thông bị tắc, đã mất khả năng suy nghĩ bình thường, vì vậy họ không nhận ra rằng lo lắng như vậy là vô dụng. Thực tế, chúng ta hoàn toàn có thể xem nhẹ tình trạng tắc đường, vì khi đi làm việc, chắc chắn phải chuẩn bị cho tình trạng tắc đường, nếu gặp phải, lo lắng cũng vô ích, hơn nữa lo lắng chỉ làm tăng tiết ra hormone độc hại như noradrenalin, nếu cứ lo lắng mãi, rất dễ làm mình già đi. Vì vậy, đối mặt với tắc đường, ta vẫn có thể bình thản, chỉ nghĩ ngay đến việc điều chỉnh kế hoạch công việc hôm nay.
Khi đi xe cùng bạn, thường thấy họ lo lắng nhảy dựng, nhưng tôi lại bình thản như không, vì vậy họ rất không hiểu, luôn hỏi: "Anh không lo à?" Tôi nói: "Kênh tư duy của tôi vốn rất thông suốt, nếu lo lắng, chắc chắn sẽ bị tắc như con đường trước đó. Khi kênh tư duy bị tắc, khí huyết chắc chắn bị ép xuống dưới, não không nhận được đủ dưỡng khí, chắc chắn không thể đưa ra quyết định rõ ràng. Lo lắng có ích gì?"
Thực tế, kênh tư duy thật sự rất dễ bị ảnh hưởng bởi thông tin mà mắt tiếp nhận. Trước đây chúng tôi từng nói, nếu bạn đang tìm kiếm thông tin trên mạng nhưng trang web không mở được, thì kênh tư duy của bạn có thể bị ảnh hưởng, gây ra hiện tượng ngắn mạch, khí huyết bị cản trở, cung cấp dưỡng chất cho não bị thiếu hụt, hiệu suất tư duy lập tức giảm.
Người nóng tính dễ nổi giận, chỉ một việc nhỏ cũng cãi nhau với người khác, thực ra đây là hành động tự hủy hoại bản thân. Có người mỗi khi ra ngoài đều cãi nhau với người khác, lý do là bạn đòi hỏi người khác quá cao, luôn muốn áp đặt khuôn mẫu cố định trong đầu mình lên người khác, người ta làm sao chấp nhận được? Hơn nữa, dù bạn đúng, bạn cũng không thể đòi hỏi người khác phải hiểu ngay lập tức, não người có thời gian phản ứng, nếu bạn nói quá nhanh, rất có thể người ta hiểu sai. Thực tế, hầu hết cãi nhau đều do bạn hiểu sai ý người khác, vì bạn quá nóng tính, người ta chưa nói xong, bạn đã ngắt lời, bạn có thể đảm bảo không hiểu sai ý người ta không?
Trong gia đình hiện đại, thường xuyên có cặp vợ chồng cãi nhau thậm chí đánh nhau. Mọi người rất ngạc nhiên: Tại sao lời hứa hẹn thủy chung ban đầu lại không chịu nổi thử thách? Điều này cho thấy người hiện đại rất không giỏi dưỡng sinh tư duy, cũng cho thấy trong gia đình hiện nay thiếu sự thấu hiểu lẫn nhau.
Xưa kia khi tìm bạn đời, người ta rất chú trọng tính cách, tính tình đôi bên có hợp nhau không, hiện nay người ta chỉ chú trọng cảm giác hoặc "giá trị sống" có giống nhau, mà ít quan tâm đến tính cách, đến khi cưới xong mới phát hiện hai người hoàn toàn không hợp nhau.
Thông thường, hai người nóng tính tuyệt đối không phù hợp làm vợ chồng, nếu không sẽ cãi nhau mỗi ngày. Người nóng tính cũng không nên tìm người chậm rãi làm bạn đời, nếu không sẽ bị tức chết. Cách tốt nhất là người nóng tính nên tìm người trung dung, thông tình达 lý, người này không chỉ có thể hiểu và chịu đựng cơn giận từ đối phương, mà còn có thể tìm cách an ủi, trấn an đối phương. Đối với người chậm rãi, cũng không nên tìm người chậm rãi làm bạn đời, người trung dung là lựa chọn tốt nhất, người này không chỉ không trách móc người chậm rãi, mà còn có thể dẫn dắt người chậm rãi nâng cao tốc độ tư duy của mình.
|
