Hành tây, còn gọi là hành tây dài đời, hành dẹt, từ xưa đã được người Trung Hoa yêu thích. Do giàu dưỡng chất, có tác dụng ôn bổ can thận, trợ dương cố tinh, nên trong sách thuốc có danh xưng "thảo khởi dương".
[[Giá trị dược lý]]
Hành tây vị ngọt, cay, tính ấm; có công dụng bổ thận trợ dương, ôn trung khai vị, tán ứ huyết; nghiên cứu dược lý phát hiện nó có khả năng điều hòa lipid máu, phòng ngừa và điều trị các bệnh tim mạch. Trong lâm sàng thường dùng để chữa chấn thương do ngã, nghẹn, buồn nôn, viêm ruột, xuất huyết, chảy máu mũi, đau ngực, liệt dương, xuất tinh sớm, di tinh, tiểu nhiều...
Hành tây dùng làm thuốc, sớm nhất được ghi nhận trong "Danh y biệt lục" của Lương Đào Hồng Cảnh, nói rằng nó có thể "an ngũ tạng, trừ nhiệt trong dạ dày". "Thực liệu bản thảo" nói nó có thể "lợi phổi vị". "Bản thảo thu thập di" nói nó có thể "ôn trung, hạ khí, bổ hư, điều hòa ngũ tạng, khiến người ăn được, ích dương, ngừng chảy dịch trắng, đau bụng lạnh, đều nấu ăn".
Ăn hành tây vào mùa hè có thể giúp tiêu hóa, dẫn trệ, kiện tỳ; dùng vào mùa đông có thể ôn thận bổ dương. Dùng nước hành tây sắc uống ngoài da có thể chữa viêm da thần kinh; nghiền nát đắp ngoài da chữa phát ban mề đay; nghiền nát lấy nước, mỗi lần uống 10–20 ml, chữa các chứng xuất huyết như đại tiện ra máu, tiểu tiện ra máu, chảy máu mũi. Ngoài ra, hạt hành tây có tác dụng bổ thận ích can, trợ dương, cố hạ tiêu. Dùng hạt hành tây nghiền thành bột, mỗi ngày uống 15 gram vào buổi sáng và buổi tối, dùng nước ấm uống, có hiệu quả trong điều trị liệt dương.
[[Món ăn dưỡng sinh]]
◆ Hành tây xào hạnh nhân tôm
[[Nguyên liệu chính]]: Hành tây 500 gram, hạnh nhân 100 gram, tôm 20 gram, dầu mè, muối tinh, bột ngọt vừa đủ.
[[Cách chế biến]]:
(1) Hành tây rửa sạch, cắt thành đoạn dài 3 cm để sẵn.
(2) Tôm ngâm nước ấm 30 phút rồi rửa sạch để sẵn.
(3) Hạnh nhân bỏ vỏ, rửa sạch để sẵn.
(4) Đun nóng chảo lửa lớn, cho dầu thực vật vào, khi dầu đạt độ 80% nóng thì cho hạnh nhân, tôm vào xào đến chín, sau đó cho hành tây vào xào sơ, thêm muối tinh, bột ngọt nêm nếm là dùng được.
[[Công dụng]]: Bổ thận trợ dương.
[[Cách dùng]]: Mỗi ngày 1–2 lần. Dùng liên tục 20–30 ngày.
[[Chỉ định]]: Thận dương hư, đau lưng mỏi gối, chóng mặt, hoa mắt, chức năng sinh lý kém, liệt dương, xuất tinh sớm, tinh lạnh (chỉ tinh trùng hoạt động kém), vô sinh do tinh trùng giảm; nữ giới kinh nguyệt không đều, lãnh cảm, băng huyết trong suốt.
◆ Hành tây xào gan cừu
[[Nguyên liệu chính]]: Hành tây 150 gram, gan cừu 120 gram, dầu thực vật, gừng sợi, muối tinh, rượu gạo vừa đủ.
[[Cách chế biến]]:
(1) Hành tây rửa sạch, cắt thành đoạn dài 3 cm để sẵn.
(2) Gan cừu rửa sạch, thái thành lát mỏng để sẵn.
(3) Đun nóng chảo lửa lớn, cho dầu thực vật vào, khi dầu đạt độ 80% nóng thì cho gừng sợi vào xào thơm, tiếp theo cho gan cừu và rượu gạo vào xào đều, rồi cho hành tây và muối tinh vào, xào nhanh đến chín.
[[Công dụng]]: Bổ thận trợ dương, sinh tinh bổ huyết, dưỡng can minh mục.
[[Cách dùng]]: Có thể ăn đơn hoặc ăn kèm cơm, mỗi ngày 1–2 lần. Dùng liên tục 20–30 ngày.
[[Chỉ định]]: Phụ nữ thể trạng yếu, kinh nguyệt ít, màu nhạt, bụng dưới rỗng, đau lưng, đau lưng, kinh nguyệt không đều, lãnh cảm.
◆ Súp sữa hành tây gừng
[[Nguyên liệu chính]]: Hành tây 500 gram, gừng 30 gram, sữa 250 ml.
[[Cách chế biến]]:
(1) Hành tây rửa sạch, cắt nhỏ, gừng gọt vỏ, rửa sạch, cho cả hai vào máy xay sinh tố xay lấy nước, để sẵn.
(2) Cho nước hành tây gừng vào nồi, thêm sữa, đun nhỏ lửa đến sôi là dùng được.
[[Công dụng]]: Ôn trung tán hàn, kiện tỳ dưỡng vị.
[[Cách dùng]]: Mỗi ngày sáng và chiều 1 lần, dùng tốt nhất sau bữa ăn 1 giờ.
[[Chỉ định]]: Viêm dạ dày mãn tính do hàn, loét tá tràng, viêm dạ dày mãn tính do hàn: thấy đau vùng thượng vị lạnh, nôn nước trong, ăn xong bụng đầy, ăn lạnh đau nặng hơn, ăn nóng thì đau giảm, phân lỏng, miệng nhạt, lưỡi nhợt, lưỡi trắng.
[Lưu ý khi ăn] Hành tây nấu chín thiên về bổ ấm, ăn sống thiên về tán ứ. Nếu nấu chín, không nên đun quá lâu. Người âm hư có nhiệt hoặc mắc bệnh mụn nhọt, bệnh mắt không nên ăn hoặc ăn thận trọng.
□ Phó giáo sư Trường Đại học Y học Trung Hoa Quảng Châu Lý Trấn Quỳnh
|
