Chìa khóa siêu khỏe: Chất vi lượng
Bạn biết "chế độ ăn lành mạnh" gồm những gì không? Trái cây? Rau củ? Giảm chất béo? Thịt nạc? Protein? Những lời khuyên này đều đúng, nhưng xét theo hiểu biết hiện tại về giá trị dinh dưỡng tương đối của thực phẩm, những hướng dẫn mơ hồ này chỉ mới chỉ ra một phần nhỏ của vấn đề. Nhiều người nghĩ rằng mình đang ăn một chế độ ăn lành mạnh, nhưng khi biết lượng dưỡng chất trong thực phẩm lành mạnh đó lại nghèo nàn đến thế, họ thường rất ngạc nhiên. Điều mâu thuẫn là người ăn quá no thường thiếu dưỡng chất. Nhiều người, kể cả những người ăn uống lành mạnh, vẫn thiếu hụt nhiều chất dinh dưỡng có lợi trong việc phòng ngừa bệnh tật.
Trước tiên hãy tìm hiểu cấu trúc dinh dưỡng cơ bản của thực phẩm, bao gồm chất béo, carbohydrate và protein – các chất dinh dưỡng đa lượng (macronutrients), rồi đi sâu vào chất vi lượng (micronutrients) trong thực phẩm. Mọi thực phẩm đều khác nhau. Khái niệm rằng một loại protein nào đó tốt hơn loại khác là điều chúng ta đều biết. Ví dụ, cá đuối vằn tốt hơn miếng thịt heo béo; nhiều người cũng biết rằng sản phẩm sữa ít béo hoặc không béo tốt hơn sữa nguyên kem; nhưng khái niệm rằng một loại rau củ hay trái cây nào đó tốt hơn loại khác thì lại là điều hoàn toàn mới. Chúng ta có thể phân biệt như vậy vì hiện nay đã có thể kiểm tra chất vi lượng trong rau củ và trái cây, và xác định loại nào chứa nhiều chất có lợi cho sức khỏe hơn.
Trong số các chất vi lượng, hai nhóm đã quen thuộc là vitamin và khoáng chất. Một nhóm chất vi lượng ngày càng được biết đến rộng rãi hơn là chất phyto-nutrient (chất dinh dưỡng thực vật). Chất dinh dưỡng thực vật là các chất tự nhiên, có sức mạnh to lớn trong việc thúc đẩy sức khỏe con người.
Hiểu về chất dinh dưỡng thực vật
Chất dinh dưỡng thực vật là thành phần thực phẩm không phải vitamin, không phải khoáng chất, mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe. Thực phẩm chứa hàng ngàn loại chất dinh dưỡng thực vật. Nó xuất hiện trong mọi loại thực phẩm, từ ly trà buổi sáng đến bắp rang xem phim. Một số chất dinh dưỡng thực vật giúp tăng cường khả năng truyền tín hiệu giữa các tế bào; một số có tác dụng chống viêm; một số giúp ngăn ngừa đột biến tế bào; một số khác có thể ngăn chặn sự phát triển và lan rộng của tế bào ung thư. Một số chức năng của chất dinh dưỡng thực vật vẫn đang được khám phá, thậm chí nhiều chức năng chưa được phát hiện.
Dưới đây là ba loại chất dinh dưỡng thực vật quan trọng, có lợi cho sức khỏe:
Chất polyphenol: Ngoài việc hỗ trợ sức khỏe, polyphenol còn đóng vai trò như chất chống oxy hóa, có đặc tính chống viêm, chống dị ứng. Một số thực phẩm chứa polyphenol như trà, hạt khô và quả mọng.
Chất carotenoid: Là sắc tố xuất hiện trong rau củ màu đỏ, vàng như cà chua, bí ngô, củ cà rốt, đào, xoài, khoai lang. Đây là chất dinh dưỡng thực vật quan trọng, bao gồm beta-carotene, lutein và licopen. Những chất này có chức năng chống oxy hóa, bảo vệ cơ thể khỏi ung thư và giúp chống lão hóa.
Estrogen thực vật (phytoestrogens): Là hợp chất tự nhiên, hàm lượng cao trong thực phẩm đậu nành. Ngoài ra, ngũ cốc nguyên hạt, hạt giống, ngũ cốc và một số rau củ quả cũng chứa estrogen thực vật. Estrogen thực vật có ảnh hưởng đến các loại ung thư liên quan đến nội tiết.
Cách chất vi lượng kéo dài tuổi thọ
Thân thể con người là hệ thống phức tạp, liên kết chặt chẽ, có thể phục hồi năng lượng và tinh thần nhanh chóng. Nhưng sau một đời hoạt động, các mối nối nhỏ trong chuỗi sức khỏe bắt đầu bị lỏng lẻo. Chất vi lượng trong thực phẩm tự nhiên có thể tăng cường chuỗi sức khỏe này và làm chậm tốc độ suy thoái. Đối với việc duy trì sức khỏe, chất vi lượng đóng vai trò quan trọng, là chất chống oxy hóa mạnh mẽ. Giống như chiếc xe đạp để trong garage cuối cùng sẽ bị gỉ sét, về mặt tế bào, cơ thể cũng "bị gỉ" hoặc bị oxy hóa. Oxy hóa tạo ra các vấn đề sức khỏe ngắn hạn và dài hạn, và chất chống oxy hóa có thể bảo vệ cơ thể khỏi quá trình oxy hóa. Các chất chống oxy hóa được nghiên cứu nhiều nhất và nổi bật nhất bao gồm vitamin C, vitamin E, beta-carotene và các khoáng chất như selenium. Trong bếp, ta có thể thấy hiệu quả của vitamin C như một chất chống oxy hóa: khi cắt một quả táo, nó nhanh chóng chuyển sang màu nâu, nhưng nếu bôi nước chanh (giàu vitamin C) lên miếng táo, nó sẽ giữ được màu tươi không đổi. Vitamin C có thể làm chậm quá trình oxy hóa. Gần như mỗi ngày đều phát hiện ra một chất dinh dưỡng mới có thể hoạt động như chất chống oxy hóa.
Cách chất chống oxy hóa duy trì sức khỏe cơ thể
Thân thể là một máy phát nhiệt, phụ thuộc vào oxy để thực hiện các chức năng sinh lý cơ bản. Việc sử dụng oxy hoặc quá trình oxy hóa đi kèm là một trong những kết quả, đó là phân tử oxy bị chuyển hóa thành các gốc tự do nổi tiếng. Gốc tự do là sản phẩm của hệ thống trao đổi chất trong cơ thể. Ngoài ra, môi trường xung quanh cũng chứa đầy gốc tự do, chúng xuất hiện dưới dạng khói thuốc lá thụ động, ô nhiễm, một số thực phẩm và hóa chất, thậm chí cả nước uống và ánh nắng ấm áp buổi sáng tháng Tư cũng tạo ra gốc tự do.
Gốc tự do tích tụ trong cơ thể liên tục, thiếu một electron, khiến chúng cực kỳ bất ổn. Do bị thúc đẩy để tìm lại electron bị mất, gốc tự do sẽ tấn công tùy tiện các tế bào gần đó để tìm phân tử thay thế. Mục tiêu tấn công của gốc tự do có thể là DNA, enzyme, protein quan trọng trong tế bào lân cận hoặc màng tế bào. Theo ước tính, mỗi tế bào mỗi ngày bị tấn công bởi gốc tự do ít nhất 10.000 lần.
Rõ ràng, nếu không có hệ thống phòng vệ chống gốc tự do, không sinh vật nào có thể sống lâu. Trong cuộc chiến loại bỏ tác hại của gốc tự do đối với cơ thể, chất chống oxy hóa đóng vai trò như lính bộ binh. Chất chống oxy hóa có thể trung hòa gốc tự do, thực tế là để ổn định gốc tự do, chất chống oxy hóa hiến tặng một electron, giảm thiểu nguy hiểm của gốc tự do xuống mức thấp nhất. Gốc tự do ổn định sẽ không còn đe dọa sức khỏe tế bào.
Con người có thể tự sản xuất nhiều chất chống oxy hóa, nhưng chất chống oxy hóa trong thực phẩm đóng vai trò không thể xem nhẹ trong việc ức chế gốc tự do liên tục. Thực tế, chính chất chống oxy hóa trong thực phẩm khiến giới y học từng kinh ngạc nay tin tưởng phổ biến rằng một số thực phẩm không chỉ nuôi dưỡng cơ thể mà còn thúc đẩy sức khỏe.
Các nhà khoa học hiện nay tin rằng khả năng thành công trong việc chống lại gốc tự do và tổn thương do gốc tự do gây ra là một trong những yếu tố then chốt để đạt được sức khỏe lâu dài. Nói cách khác, hiện nay người ta biết rõ rằng không chỉ di truyền học hay tiến bộ y học mới quyết định khả năng sống lâu và tránh các bệnh mạn tính, mà khả năng chống lại gốc tự do của cơ thể cũng rất quan trọng. Các nhà khoa học đã xác định rằng hoạt động của gốc tự do không bị kiểm soát trong cơ thể liên quan đến các bệnh như tim mạch, ung thư, tiểu đường, viêm khớp, vấn đề thị lực, Alzheimer và lão hóa sớm.
Việc tiếp nhận thường xuyên các chất dinh dưỡng thực vật phong phú, cùng với tất cả các chất dinh dưỡng đa lượng và chất vi lượng khác sẽ mang lại lợi ích vô hạn cho cơ thể, là nền tảng của thực phẩm siêu tốt.
|
