Cây Cúc Nhỏ (còn gọi là Cúc Ngưu Bàng, Địa Sâm, Thiếu Lập Thảo...) là cây thân thảo lâu năm thuộc họ Cúc.
Cây Cúc Nhỏ có hoa màu vàng, giống như hoa Thiên Đầu Cúc, nở sớm vào đầu xuân, màu sắc rực rỡ rất đẹp, thích hợp trồng ở các góc khuất bóng mát hoặc dưới tán cây trong công viên, sân vườn. Vừa có thể trang trí hoa, vừa ăn được, lại dùng làm thuốc, thực sự là một việc làm hiệu quả nhiều mặt.
Cây Cúc Nhỏ cao từ 15–30 cm. Có rễ củ hình nón, phần cổ rễ phủ đầy lá khô dạng sợi. Lá gốc mọc thành cụm, hình mũi mác, có 3–5 gân. Hoa dạng đầu, đơn độc ở đỉnh cành, cánh hoa dạng lưỡi, màu vàng, thời gian ra hoa từ tháng 4 đến tháng 5.
Cây Cúc Nhỏ thường mọc ở sườn đồi, bãi cỏ, dưới tán rừng, ven đường hay ven bờ kênh nước. Phân bố rộng rãi ở các vùng Bắc Trung Quốc, Đông Trung Quốc, Tây Bắc Trung Quốc, Nội Mông... Do rễ thẳng dài nên thích hợp sinh trưởng trên đất sâu, đất màu mỡ, ẩm ướt, loại đất cát hoặc đất cát pha trung tính hoặc hơi axit.
Thân và lá non của cây Cúc Nhỏ có thể ăn được, giàu dinh dưỡng. Mỗi 100 gram lá và thân non chứa: nước 78 gram, protein 3,1 gram, chất xơ thô 3,2 gram, carotene 6,54 mg, nicotinamide 1 mg, vitamin C 51 mg, cùng các thành phần như inulin, choline.
Lá và thân non của cây Cúc Nhỏ sau khi luộc qua nước sôi có thể chế biến thành món ăn trộn lạnh, xào trứng, xào thịt, cũng có thể thái nhỏ trộn với thịt làm nhân bánh bao; hoặc muối dưa, chiên, hầm, hấp, nấu canh, nấu cháo...
Xào Cúc Nhỏ
Cúc Nhỏ 500 gram. Muối tinh, hạt nêm, hành hoa, dầu heo vừa đủ.
Cắt bỏ tạp chất, rửa sạch Cúc Nhỏ, cho vào nồi nước sôi luộc sơ, vớt ra rửa lại để khử vị đắng, vắt khô rồi cắt khúc. Phi hành hoa trong chảo dầu nóng, cho Cúc Nhỏ vào xào, thêm muối tinh, xào đến khi thấm vị, cho hạt nêm vào, tắt bếp. Món ăn giòn ngọt, vị mặn ngọt vừa phải, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, tiêu thũng.
Cúc Nhỏ nấu đậu phụ
Cúc Nhỏ 200 gram, đậu phụ 200 gram, muối tinh, hành hoa, hạt nêm, dầu heo vừa đủ.
Rửa sạch Cúc Nhỏ, luộc sơ qua nước sôi, vớt ra rửa sạch, để ráo rồi cắt khúc. Đậu phụ cắt thành miếng vuông nhỏ. Cho dầu heo vào chảo, đun nóng đến độ 6 thành, phi hành hoa thơm, cho đậu phụ, muối tinh và một ít nước vào, nấu đến khi đậu phụ thấm vị, cho Cúc Nhỏ vào, nấu tiếp đến khi thấm, thêm hạt nêm, tắt bếp, múc ra đĩa. Món ăn đậu phụ mềm mịn, Cúc Nhỏ giòn tươi, mùi hành thơm nức, vị mặn ngọt vừa phải. Món ăn kết hợp Cúc Nhỏ và đậu phụ cung cấp nhiều protein, chất béo, carotene, vitamin,... giúp tiêu thũng, giải độc, dưỡng âm, nhuận táo. Phù hợp với các chứng như ho khan do phổi hư, cơ thể yếu, khát nước, mụn nhọt, sưng đau do độc.
Canh Cúc Nhỏ chua cay
Cúc Nhỏ 1000 gram, ớt đỏ khô 50 gram, hành đoạn 25 gram, gừng lát, muối tinh, hạt nêm, đường, rượu Nam, giấm, dầu hồ trăn vừa đủ.
Rửa sạch Cúc Nhỏ, cắt thành đoạn dài 6 cm, cho vào nước sôi chần sơ, rồi ngâm vào nước lạnh trong 2 giờ. Cho nước, ớt đỏ khô, hành đoạn, gừng lát, muối, hạt nêm, đường, rượu Nam, giấm vào nồi, đun sôi, để nguội. Cho Cúc Nhỏ vào hỗn hợp nước này ngâm 24 giờ, vớt ra, rưới dầu hồ trăn là được. Món ăn giòn ngọt, vị mặn ngọt chua cay, hơi ngọt, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, tiêu thũng giảm đau.
Cúc Nhỏ xào thịt gà trộn bún
Cúc Nhỏ 200 gram, bún 150 gram, thịt gà 50 gram, lòng trắng trứng ½ quả, tỏi băm 25 gram, sốt mặn 25 gram, rượu Nam 10 gram, giấm 15 gram, hạt nêm, nước dùng, bột năng ẩm, dầu lạc, dầu mè vừa đủ.
Rửa sạch Cúc Nhỏ, cắt sợi nhỏ, cho vào nồi nước sôi chần chín, rửa lại bằng nước lạnh, để vào đĩa. Rửa sạch bún, cắt sợi, cho vào nồi nước sôi chần kỹ, rửa lại bằng nước lạnh, để ráo, xếp lên trên Cúc Nhỏ.
Thịt gà thái sợi nhỏ, trộn với lòng trắng trứng và bột năng ẩm.
Dầu 15 gram, phi tỏi 10 gram đến thơm, cho sốt mặn vào xào đến đặc, thêm rượu Nam, nước dùng xào đều, cho thịt gà và hạt nêm vào xào đều, rưới lên trên Cúc Nhỏ và bún, để nguội rồi trộn thêm giấm, dầu mè, tỏi băm là xong. Món ăn dai mềm, vị mặn ngọt chua cay, hương sốt đậm đà, ăn kèm rượu hoặc cơm đều tốt.
Cúc Nhỏ muối dưa
Rửa sạch lá non và cuống hoa, phơi nửa khô, thêm muối xát đều, cho vào hũ, thêm gia vị, trộn đều, đậy kín. Có thể dùng để trộn gỏi hoặc nấu canh.
Phần rễ Cúc Nhỏ có thể dùng làm thuốc. Theo y học cổ truyền Trung Hoa, rễ Cúc Nhỏ có tính hàn, vị đắng nhẹ, có tác dụng tiêu thũng, giải độc, dùng chữa các chứng như ngũ lao thất thương, mụn nhọt sưng đau. Điều trị mụn nhọt sưng đau, sưng ngực ở phụ nữ: dùng 15 gram rễ tươi sắc nước uống hoặc giã nát rễ tươi đắp ngoài; hoặc tán thành bột, trộn với nước, đắp lên chỗ đau.
|
