Phương an thần, ngủ ngon thông dụng

Một đời người, khoảng một phần ba thời gian được dành cho giấc ngủ. Giấc ngủ là nhu cầu sinh lý của cơ thể, đồng thời cũng là phương tiện quan trọng để duy trì sức khỏe. Tác dụng bảo vệ sức khỏe của giấc ngủ chủ yếu gồm bốn điểm: thúc đẩy phát triển và tăng trưởng; bảo vệ não bộ; loại bỏ mệt mỏi, phục hồi thể lực; tăng cường miễn dịch. Tuy nhiên, có một số người thường xuyên mất ngủ, khó ngủ, hoặc ngủ dễ tỉnh, thường đi kèm các triệu chứng như đau đầu, chóng mặt, quên nhớ, mệt mỏi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến công việc và học tập. Tình trạng mất ngủ thường do rối loạn chức năng ngũ tạng gây ra, trong đó đặc biệt là tâm, can, thận. Do nguyên nhân khác nhau nên có thể phân biệt thành hư chứng và thực chứng. Nếu hỏa hư nội nhiễu, tâm thận bất giao thì biểu hiện là kinh sợ, mệt mỏi, quên nhớ, phiền não, mất ngủ – đa số thuộc hư chứng; nếu bị kích thích bên ngoài, can uất hóa hỏa, phế nhiệt nhiễu tâm, tâm thần bất an thì thấy nóng phiền, sợ hãi hoặc hay giận dữ, không thể ngủ ban đêm – đa số thuộc thực chứng. Người hư chứng nên dùng các dược liệu bổ dưỡng an thần, người thực chứng thì dùng các vị thuốc thanh phế, bình can điều trị. Các phương pháp chăm sóc an thần, ngủ ngon truyền thống thường chú trọng bổ dưỡng. Những thực phẩm thường dùng gồm liên tử, táo tàu, táo gai, bách hợp, long nhãn, sơn dược, chim sẻ, thịt hàu, cá vàng, cũng như tim động vật. Khi giấc ngủ được cải thiện, não bộ sẽ phục hồi khỏi mệt mỏi, có lợi cho học tập và ghi nhớ. Từ góc độ này, các dược liệu an thần cũng có tác dụng tăng trí tuệ nhất định.
[Phương một] Táo tàu 5 quả, gạo nếp 50 gram, phục thần 10 gram. Đun sắc phục thần, lọc lấy nước thuốc, sau đó dùng nước thuốc kết hợp cùng táo tàu và gạo nếp nấu thành cháo, mỗi ngày dùng 2 lần, sáng và tối. Táo tàu vị ngọt ấm, công năng bổ trung ích khí, dưỡng huyết an thần. Theo báo cáo của các học giả Nhật Bản, từ chiết xuất táo tàu đã tách được một chất, kiểm nghiệm dược lý cho thấy có tác dụng an thần, gây ngủ. Hiệu ứng an thần này phù hợp với khái niệm “an thần” trong y học cổ truyền Trung Hoa. Phục thần là phần trắng ở trung tâm rễ cây thông của nấm linh chi (phục thần), tính vị giống như linh chi, vị ngọt tính bình, chuyên về dưỡng tâm an thần, dùng cho các chứng tâm thần bất an, kinh hoàng, quên nhớ. Như ghi chép trong "Danh y biệt lục": "Phục thần止惊悸、多恚怒、善忘，开心益智，安魂魄，养精神" (chỉ kinh sợ, dễ tức giận, hay quên, mở rộng tâm trí, tăng trí tuệ, an thần, dưỡng tinh thần). Dịch sắc của phục thần có tác dụng an thần. Gạo nếp (tiểu mạch) có thành phần dinh dưỡng tương tự gạo lứt thông thường, có tác dụng kiện tỳ hòa vị. Theo "Tùy tức hậu thực phổ": "Công năng của gạo nếp tương tự gạo tẻ, nhưng tính mát hơn, thích hợp cho người bệnh ăn". Nếu chỉ dùng táo tàu đơn độc thì lực kém, vì vậy chọn phục thần và gạo nếp làm phụ trợ, phối hợp phục thần tăng cường hiệu quả an thần, phối hợp gạo nếp bổ khí vị. Toàn phương có tác dụng kiện tỳ dưỡng tâm, an thần ích trí, phù hợp với các trường hợp tâm tỳ hư, kinh hoàng, hồi hộp, mất ngủ, quên nhớ, tinh thần không tập trung.
[Phương hai] Bách hợp tươi 30 gram, gạo nếp 50 gram, đường phèn vừa đủ. Bóc bách hợp thành từng cánh, rửa sạch; gạo nếp nấu cháo theo cách thông thường, khi gạo gần chín thì cho bách hợp vào, nấu đến khi chín thành cháo, thêm đường phèn điều vị. Nếu không có bách hợp tươi có thể dùng bách hợp khô 10 gram thay thế, nấu cùng gạo. Mỗi ngày dùng 2 lần, sáng và tối, ăn nóng. Bách hợp từ xưa đã được dùng như một thực phẩm bổ dưỡng, vừa ăn vừa dùng làm thuốc. Trong "Thần nông bản thảo kinh" được xếp vào hàng thượng phẩm. Các tài liệu dược thảo ghi nhận tác dụng bảo vệ sức khỏe của bách hợp là: "bổ thổ, bổ khí, bổ huyết, an thần".