Chấn thương lưng cấp tính còn gọi là "lật lưng", "rối loạn khí", phân tích bệnh lý theo y học cổ truyền là do va chạm làm tổn thương gân lưng, khí trệ huyết ứ, kinh lạc không thông. Phân tích bệnh lý theo y học hiện đại, chấn thương lưng cấp tính thường gây tổn thương rách cơ, màng cơ, dây chằng, khớp, làm đứt một phần sợi cơ, dây chằng, sai khớp đốt sống nhỏ, trật khớp màng hoạt dịch. Sau tổn thương, mô mềm tại chỗ rò rỉ máu, hình thành huyết khối sâu, gây đau, co thắt cơ. Nếu không điều trị kịp thời, huyết khối sâu sẽ hình thành sẹo, dính kết, khiến tuần hoàn máu bị cản trở, mô cơ tại chỗ bị thoái hóa, từ chấn thương lưng cấp tính chuyển thành đau lưng mạn tính khó chữa. Tổn thương lưng cấp tính bao gồm tổn thương cơ, dây chằng và tổn thương khớp, 90% xảy ra ở vùng thắt lưng – xương cùng và khớp xương cùng. Vùng thắt lưng là cầu nối giữa thân người và chi dưới, chịu tải lớn, hoạt động nhiều, trong vận động dễ bị tổn thương, các tổn thương thường gặp gồm căng cơ lưng, rách dây chằng khe giữa, tổn thương khớp nhỏ, trật khớp màng hoạt dịch hoặc khóa nhẹ, tổn thương khớp xương cùng.
Thủ pháp điều trị chấn thương lưng cấp tính trong huấn luyện thể thao chủ yếu dựa vào massage kích thích mạnh, kết hợp kích thích kinh lạc. Vì đau lưng liên quan đến kinh đốc mạch và kinh Túc Thái Dương Bàng Quang Kinh, mà cả hai kinh này đều đi qua lưng. Liệu pháp bấm huyệt có thể điều chỉnh cân bằng âm dương cơ thể, thông kinh lạc, điều hòa khí huyết, hoạt huyết tán ứ, giải trừ co thắt, giảm sưng giảm đau, lý gân chỉnh xương, khai thông khớp, tách dính, thúc đẩy tuần hoàn máu và quá trình trao đổi chất, giúp tổ chức tổn thương phục hồi, đưa cơ thể nhanh chóng trở lại cấu trúc giải phẫu và chức năng sinh lý bình thường.
(1) Day pháp: người thực hiện dùng gót bàn tay phải dính chặt vào vị trí đau lưng, thực hiện day xoay, từ nhẹ đến nặng, lực tác động đạt đến mô mềm sâu khoảng 5 phút.
(2) Ấn điểm: trên nền tảng day, người thực hiện dùng mặt đầu ngón tay cái ấn vào điểm đau lưng, từ nhẹ đến nặng, lực tác động đạt đến mô sâu, khi ấn cần có thời gian nghỉ ngơi gián đoạn, để mô hồi phục tuần hoàn máu, tránh làm tổn thương nặng thêm, gọi là "phương pháp kích thích mạnh điểm đau".
(3) Nắm và nâng các cơ lưng: dùng ngón cái hai tay và mặt lòng bốn ngón tay đối xứng, dùng lực nâng theo hướng vuông góc với cơ bụng. Từ đốt sống thắt lưng 1 đến vùng mông thắt lưng, từ trên xuống dưới, từ nhẹ đến nặng, từ bên lành đến bên tổn thương. Trọng tâm là cơ lưng bên cạnh gai đốt sống thắt lưng và vị trí đau rõ nhất. Lặp lại việc nắm và nâng khoảng 3 phút.
(4) Đẩy day giãn gân: dùng gót bàn tay hoặc phần nhỏ ngón tay làm điểm tiếp xúc, ở vị trí tổn thương lưng thực hiện day ấn bán vòng. Từ trên xuống dưới, từ bên lành đến bên tổn thương, vừa day vừa di chuyển, khiến da lưng cảm thấy ấm nhẹ là được (khoảng 2 phút). Sau đó người thực hiện đứng phía bên phải bệnh nhân, dùng gót bàn tay và phần nhỏ ngón tay dính chặt vào da lưng bệnh nhân, dùng lực gót bàn tay, theo kiểu đuôi cá đẩy day dọc theo cột sống, từ dưới lên trên, từ bên lành đến bên tổn thương, trọng tâm ở bên tổn thương. Lặp lại đẩy day 8–12 lần.
(5) Bóp nghiêng lưng: bệnh nhân nằm nghiêng, hai tay đan vào nhau trước ngực, chi trên duỗi thẳng, chi dưới gập hông, gập gối, người thực hiện đứng phía sau bệnh nhân, một tay nắm cổ tay bệnh nhân, tay kia dùng ngón trỏ và ngón cái siết chặt dây lưng bệnh nhân, dùng gót bàn tay và phần nhỏ ngón tay siết chặt mông bệnh nhân, hai tay phối hợp nhẹ nhàng rung vài lần để bệnh nhân chuẩn bị tâm lý, sau đó một tay dùng lực cố định vai bệnh nhân về phía sau, tay kia đẩy mông bệnh nhân về phía trước, lúc này có thể nghe thấy tiếng "lạch cạch" phát ra từ lưng, đây là dấu hiệu quan trọng cho thấy thủ pháp thành công.
(6) Rung rung: bệnh nhân giữ nguyên tư thế, hai tay nắm chặt đầu giường, toàn thân thư giãn. Người thực hiện đứng phía sau chân bệnh nhân, hai tay nắm chặt hai cổ chân bệnh nhân, dùng lực kéo và rung, nâng cơ thể bệnh nhân lên thành dạng sóng, thực hiện liên tục 3–5 lần.
Sau khi thực hiện các thủ pháp điều trị hiệu quả, co thắt cơ lưng của bệnh nhân sẽ được giảm nhẹ, triệu chứng đau giảm. Bệnh nhân có thể đứng dậy thực hiện các hoạt động lưng nhẹ nhàng. Nếu triệu chứng đau vẫn còn rõ rệt, có thể lặp lại các thủ pháp điều trị trên theo tình trạng. Sau khi hồi phục, bệnh nhân cần tăng cường độ dẻo dai của lưng và luyện tập sức mạnh cơ bụng – cơ lưng, để tránh tái phát chấn thương lưng.
Các thủ pháp khác nhau có hiệu quả riêng, nếu đau tập trung ở một điểm thì chủ yếu dùng điểm ấn, nếu đau lan tỏa thì dùng điểm búng, điểm day, phối hợp các thủ pháp hợp lý sẽ hiệu quả hơn. Các thủ pháp trên điều trị chấn thương lưng cấp tính đơn giản, dễ thực hiện, hiệu quả đáng tin cậy, nhanh chóng, đáng được phổ biến.
|
