Chương XX: Say nắng
Say nắng là bệnh xảy ra khi cơ thể chịu ảnh hưởng của nhiệt mùa hè. Nhiệt là bệnh đầu tiên của mùa hè, chữ "trung" trong "say nắng" mô tả nhiệt độc xâm nhập cơ thể, tốc độ nhanh như mũi tên đá đánh trúng cơ thể. Khi nhiệt độ môi trường vượt quá 32℃, có thể xảy ra say nắng. Bệnh xảy ra không chỉ liên quan đến nhiệt độ cao, độ ẩm cao, thông gió kém mà còn liên quan mật thiết đến tình trạng sức khỏe cá nhân. Các phương pháp dân gian thường dùng điều trị say nắng như sau.
[Phương 1]
Hoa dã cúc, hoa sen, hoa mộc lan mỗi thứ 10 gram. Rửa sạch ba loại hoa, pha bằng nước sôi, đậy kín, để nguội một chút rồi uống như trà.
Phương này thanh nhiệt giải uất, thơm mở khiếu, có thể giảm nhiệt ở ngực tim.
[Phương 2]
Đậu xanh 100 gram, đậu nành, đậu trắng mỗi thứ 30 gram. Ba loại đậu nấu nhừ, lấy nước đặc, thêm đường hoặc gia vị khác để uống.
Phương này phòng say nắng, thanh nhiệt giải độc, hòa vị kiện vị.
[Phương 3]
Hoa kim ngân 10 gram, thổ phục linh 20 gram, đậu tương sống 30 gram. Đổ nước, sắc thuốc, nấu đến khi đậu tương chín, uống nước, ăn đậu.
Phương này giải nhiệt, tăng cường sức khỏe, thanh nhiệt giải độc, đặc biệt phù hợp với người dễ nổi mụn, mụn nhọt trong mùa hè.
[Phương 4]
Vỏ dưa hấu tươi, vỏ bí đao, vỏ khổ qua mỗi thứ 50 gram. Ba loại vỏ sắc nước 15 phút, lấy nước, thêm đường vừa đủ, uống ấm như trà.
Phương này thanh nhiệt, giải nhiệt, lợi tiểu.
[Phương 5]
Lá hương nhu, lá hương thảo, lá bạc hà mỗi thứ 10 gram. Đổ nước ngập thuốc, đun sôi là được, trong quá trình đun đậy kín nắp.
Phương này giải nhiệt thanh thần, kiện tỳ tỉnh não, đặc biệt phù hợp với người đã bị say nắng.
[Phương 6]
Đậu xanh, đậu đỏ, đậu đen mỗi thứ 10 gram.
Ba loại đậu thêm nước 600 ml, đun nhỏ lửa thành 200 ml, uống cả đậu và nước.
Phương này kiện tỳ, giải nhiệt, phòng ngừa nổi mề đay.
[Phương 7]
Lá đào 50 gram, nước 500 ml. Cho lá đào vào nước, đun đến khi còn một nửa, uống một lượng nhỏ, uống như trà.
Phương này do lá đào chứa thành phần tanin, có thể làm co mạch máu đỏ do mề đay, do đó có tác dụng giải độc, chống viêm, giảm đau, giảm ngứa.
[Phương 8]
Đậu xanh 30 gram, gạo tẻ 100 gram. Ngâm đậu xanh trong nước ấm 2 giờ, sau đó trộn với gạo tẻ đã rửa sạch cho vào nồi đất, thêm nước 1000 ml, nấu thành cháo loãng. Mỗi ngày ăn 2–3 lần, cũng có thể dùng như đồ uống.
Phương này giải nhiệt, giảm phiền, sinh tân, giải độc, lợi tiểu.
[Phương 9]
Lá hương nhu 15 gram, gạo tẻ 50 gram. Cho lá hương nhu thêm nước 150–200 ml, đun 2–3 phút, lọc bỏ bã; rửa sạch gạo tẻ nấu cháo, khi gần chín cho nước thuốc hương nhu vào, đun sôi thêm 2–3 phút. Mỗi ngày 2 lần, ăn ấm.
Phương này giải biểu tà, hóa lý thấp, có hiệu quả phòng và điều trị chứng say nắng sốt cao, rối loạn tiêu hóa, cảm mạo ngực đầy, buồn nôn, tiêu chảy.
[Phương 10]
Kim ngân hoa 30 gram, gạo tẻ 50 gram. Sắc kim ngân hoa, lọc bỏ bã, lấy nước đặc khoảng 150 ml, thêm nước 300 ml, nấu cùng gạo tẻ thành cháo loãng. Uống ấm 2 lần mỗi ngày, đặc biệt phù hợp dùng vào mùa hè và thu.
Phương này thanh nhiệt, giải nhiệt, trừ phiền, có thể phòng và điều trị say nắng, cảm phong nhiệt, đau đầu mắt đỏ.
[Phương 11]
Lá sen tươi, kim ngân hoa tươi, hoa đậu trắng, vỏ khổ qua, lá trúc, thạch nhũ mỗi thứ 15 gram, đường trắng 200 gram, nấm tuyết 20 gram. Rửa sạch các vị thuốc, cho vào nồi, thêm nước sắc thành nước thuốc, lọc bỏ cặn. Làm sạch nồi, cho nước thuốc, thạch nhũ, nấm tuyết, đường trắng hòa tan, cho vào tủ lạnh đông thành thạch, lấy ra cắt khối là được. Mỗi ngày 2 lần, ăn trước bữa ăn.
Phương này mát lạnh dễ chịu, thanh nhiệt giải nhiệt, dưỡng âm nhuận phổi, phù hợp với chứng thân nhiệt, miệng khát, chóng mặt, đầu óc căng tức do nhiệt mùa hè tổn thương khí âm.
[Phương 12]
Kim ngân hoa, cúc hoa mỗi thứ 250 gram, sơn tra 100 gram, đường trắng 500 gram, hương liệu vừa đủ. Rửa sạch kim ngân hoa, cúc hoa, cho vào nồi, thêm nước vừa đủ, đun sôi nhỏ lửa 30 phút, đổ nước thuốc ra, trộn đều nước thuốc, đường trắng, hương liệu, cho vào tủ lạnh đông, cắt khối là được. Mỗi ngày 2 lần, ăn trước bữa ăn.
Phương này thanh nhiệt giải độc, tán phong thanh can, phù hợp với người bị tiêu chảy, cảm cúm mùa hè, mụn nhọt, độc mề đay, cũng phù hợp với người bị cao huyết áp.
[Phương 13]
Ume 4 quả, đường trắng 20 gram. Cho umé vào 1 kg nước, đun sôi 20 phút, thêm đường trắng, để nguội rồi uống.
Phương này sinh tân, mở khẩu vị, giải nhiệt trừ phiền.
[Phương 14]
Dưa hấu lớn 1 quả, cà chua lớn 4–5 quả, đường trắng 40 gram. Cắt dưa hấu, lấy ruột, dùng vải sạch ép lấy nước, cà chua ngâm nước sôi một lúc để bỏ vỏ, cắt bỏ hạt, cũng dùng vải sạch ép lấy nước. Trộn hai loại nước lại, thêm đường uống.
Phương này thanh nhiệt, sinh tân, kiện vị, có thể điều trị cảm sốt mùa hè, tâm phiền miệng khát, tiểu đỏ, không muốn ăn.
[Phương 15]
Giấy bạch 15 gram (đã ngâm nở), nấm đông cô 50 gram (ngâm nhỏ), súp lơ 100 gram, hạt tiêu, rượu nấu vừa đủ. Cắt nấm đông cô, súp lơ thành sợi, cùng giấy bạch cho vào nước sôi, thêm dầu ô liu, hạt tiêu, rượu nấu điều chỉnh vị. Ăn trong bữa chính, mỗi ngày 1 lần.
Phương này thanh nhiệt, bồi bổ cơ thể, ăn thường xuyên có thể phòng ngừa xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.
[Phương 16]
Da heo tươi 250 gram, cà chua 200 gram. Cắt da heo thành miếng, nấu thành nước dùng đậm đặc, cho cà chua đã thái lát vào, rắc hành lá và dầu ô liu.
Phương này giải nhiệt, giải khát, dưỡng âm lương huyết.
[Phương 17]
Bột đậu xanh 100 gram, hải sản nhỏ một ít, củ cà rốt 500 gram, dưa chuột 100 gram, rau mùi nhỏ một ít, muối tinh, mè, mù tạt, xì dầu, giấm gạo, tỏi, hành, ớt khô, hạt tiêu vừa đủ. Rửa sạch bột phở, vớt ra để ráo, cắt thành miếng dài khoảng 3 cm, trộn với dầu ô liu. Củ cà rốt rửa sạch, gọt vỏ, cắt sợi xào sơ, dưa chuột rửa sạch, cắt sợi, hải sản rửa sạch, ngâm nước sôi để nở, ớt khô rửa sạch, bỏ hạt, cắt thành đoạn, chiên vàng trong dầu ô liu, rau mùi rửa sạch, cắt nhỏ, tỏi bóc vỏ, giã nhuyễn, hành thái nhỏ, mè pha loãng với nước lạnh. Mù tạt trộn với nước sôi thành hỗn hợp loãng, đậy kín, để ấm một lúc, sau đó pha loãng với nước lạnh, lọc bỏ cặn, thêm mè, muối tinh, giấm gạo, xì dầu, tỏi nhuyễn, hành nhỏ, hạt tiêu, dầu ớt tạo thành nước sốt. Cho bột phở vào đĩa, xếp lớp cà rốt sợi, dưa chuột sợi, hải sản, rau mùi, rưới nước sốt lên.
Thanh nhiệt giải nhiệt, thơm ngon mở khẩu vị. Có thể hỗ trợ điều trị say nắng, ăn không ngon.
[Phương 18]
Đậu que tươi 300 gram, muối tinh, hạt tiêu, dầu ô liu, hành vừa đủ. Rửa sạch đậu que, bỏ gân già, cho vào nước sôi chần qua, vớt ra, rắc một chút muối, để ráo, làm nguội. Thái hành nhỏ, cho vào dầu ô liu đảo, lọc bỏ hành, lấy dầu ô liu để nguội. Cho đậu que đã cắt vào, thêm hạt tiêu, muối, hành dầu trộn đều.
Phương này hòa trung hạ khí, thanh nhiệt kiện vị. Có thể hỗ trợ điều trị nôn mửa, viêm dạ dày – ruột cấp, say nắng.
Ngoài ra, Thanh Tâm đồng chí từng đăng một bài viết "Thực phẩm thường dùng trong mùa hè" trên tạp chí "Sức khỏe và cuộc sống", dưới đây trích dẫn một số phần để tham khảo:
Trà hai mầm: Mầm lúa, mầm đại mạch mỗi thứ 3 gram. Sắc hai mầm đến khi cháy xém, sàng bỏ vụn, cho vào dụng cụ trà có nắp, đổ nước sôi ngâm một lúc, uống như trà, liên tục pha và uống đến khi vị thuốc nhạt thì đổi mới.
Trà này có tác dụng làm ẩm miệng, mở khẩu vị, kiện vị hành khí tiêu thực.
Trà thanh hao, bạch chỉ: Thanh hao tươi, bạch chỉ tươi mỗi thứ 5 gram. Cho thuốc vào dụng cụ trà, đổ nước sôi ngâm, uống như trà.
Trà này có tác dụng thanh nhiệt mùa hè, trừ nhiệt hư, là thức uống phòng say nắng.
Trà hương nhu: Hương nhu 3 gram. Cho vào dụng cụ trà, đổ nước sôi ngâm là uống được.
Trà này có tác dụng giải độc, giải nhiệt, tránh ô nhiễm, hóa thấp hòa trung, là sản phẩm giải nhiệt mùa hè tốt.
Trà cúc long đình: Cúc hoa 10 gram, trà long đình 5 gram. Cho hai vị vào tách, đổ nước sôi, đậy nắp ngâm 10 phút rồi uống.
Trà này có tác dụng tán phong, thanh nhiệt, minh mục.
Trà quyết minh tử: Quyết minh tử 15 gram, hạ khô thảo 10 gram. Sắc quyết minh tử đến khi phồng nhẹ, có mùi thơm, để nguội, nghiền nhỏ, hạ khô thảo cắt thành bột mịn, hai vị pha nước sôi ngâm 10 phút uống như trà.
Trà này có chức năng thanh can minh mục, thông tiện.
Trà mận, lá trúc, rễ tre: Lá mận, lá trúc tươi, rễ tre mỗi thứ 20 gram. Rửa sạch, cắt nhỏ, cho vào nồi đất, thêm 500 ml nước, sắc 15 phút, lọc bỏ bã, để ấm, thêm một chút đường trắng và muối.
Trà này có thể thanh nhiệt sinh tân,止咳 bình xạ, là sản phẩm thanh nhiệt tốt.
Trà hoa mai: Hoa mai dại 3 gram. Cho thuốc vào cốc, đổ nước sôi, uống như trà.
Trà này có tác dụng thanh nhiệt, hạ sốt, giải độc, là sản phẩm phòng say nắng tốt.
Trà kim ngân hoa: Kim ngân hoa 2 gram. Cho vào cốc, ngâm nước sôi một lúc, uống như trà.
Trà này có tác dụng dưỡng huyết, sinh tân, thanh nhiệt giải độc, phù hợp với mọi lứa tuổi.
Trà bạc hà: Bạc hà tươi 15 gram, hoặc bạc hà khô, đảng sâm mỗi thứ 10 gram, sinh thạch cao 30 gram. Cắt nhỏ thuốc, sắc lấy nước thuốc, thêm đường lạnh.
Trà này có tác dụng thanh nhiệt giải nhiệt, có thể dùng như đồ uống phòng say nắng mùa hè.
Trà lá sen: Lá sen tươi 1 chiếc, cắt thành 5 miếng, rửa sạch, đậu xanh 100 gram, nước sạch 1000 ml. Đun lửa lớn đến khi có mùi thơm, chuyển sang lửa nhỏ, trước khi uống vớt lá sen ra, thêm đường điều chỉnh vị.
Trà này có tác dụng giải nhiệt, tán ứ huyết, thanh nhiệt độc, lợi tiểu, phù hợp với người mùa hè đầu đau, ngực đầy, khát nước, tiểu ngắn đỏ.
Trà đậu xanh, me chua: Lấy đậu xanh 100 gram, me chua 50 gram, đường trắng vừa đủ. Đun nhỏ, để nguội, uống như trà.
Trà này có chức năng thanh nhiệt, giải nhiệt, sinh tân, giải khát.
Trà khổ qua: Khổ qua tươi cắt đôi, lấy ruột, nhét trà vào, treo nơi thoáng gió để khô. Rửa sạch bên ngoài, lau khô, cùng với trà cắt nhỏ, trộn đều, mỗi lần lấy 10 gram cho vào bình giữ nhiệt, đổ nước sôi, uống như trà.
Trà này có tác dụng thanh nhiệt, minh mục, giải độc.
Trà kim hoa, mộc dược: Lấy dây kim hoa, lá mộc dược mỗi thứ 20–30 gram, chế thành bột thô, thêm bạc hà một ít. Đổ nước sôi, uống như trà.
Trà này có tác dụng thanh nhiệt giải nhiệt.
Trà hai tử: Câu kỷ tử 10 gram, ngũ vị tử 3 gram. Đổ nước sôi, uống như trà.
Trà này có tác dụng sinh tân, giải khát, ích khí bổ âm.
Trà bách bộ: Lấy bách bộ 60 gram. Chế thành bột thô, sắc nước uống như trà.
Trà này có thể thanh nhiệt giải độc, sinh tân, giải khát.
|
