Khi nhắc đến ăn chay, người ta tự nhiên liên tưởng đến hai mặt: một là Phật giáo, hai là dưỡng sinh.
Ăn chay chủ yếu là không ăn thực phẩm động vật, mà ăn rau, quả. Đối với người tu Phật, ăn chay gọi là ăn “trai”, là một hành vi tu tập. Nếu bạn ăn chay, người khác chắc chắn sẽ hỏi: “Bạn có phải tín đồ Phật giáo không?”
Người xưa cho rằng ăn chay có lợi cho dưỡng sinh. Vào thời Minh, nhà khoa học nhi khoa Vạn Toàn trong tác phẩm《Dưỡng sinh tứ yếu》đã nêu ra rằng ăn chay có thể khiến thể chất và tinh thần con người đạt trạng thái tốt nhất. Theo sự phát triển của dinh dưỡng học hiện đại, các chuyên gia phát hiện ra rằng nhiều bệnh tim mạch, gan, tiểu đường,... đều do ăn quá nhiều thịt gây ra. Vì vậy, có người cho rằng ăn chay có thể giúp sống thọ.
Ăn chay có mối liên hệ với sống thọ hay không? Đây không phải là một câu hỏi đơn giản, chúng ta vẫn cần nói về dinh dưỡng.
Năm loại chất dinh dưỡng
Chất dinh dưỡng là các chất duy trì sự phát triển, sinh trưởng, hoạt động của cơ thể, chủ yếu gồm:
(1) Carbohydrate, bao gồm đường, tinh bột, chủ yếu cung cấp nhiệt lượng cho hoạt động cơ thể;
(2) Chất béo, ngoài cung cấp nhiệt lượng cho hoạt động cơ thể, còn là chất cần thiết cấu thành cơ thể;
(3) Protein, còn gọi là protein, là chất chính cấu thành cơ thể, cũng có thể cung cấp nhiệt lượng;
(4) Vitamin, bao gồm vitamin A, B, C, D, E, B12, v.v., chủ yếu tham gia vào chức năng sinh lý của cơ thể;
(5) Chất khoáng, bao gồm kali, natri, canxi, sắt, kẽm, selen, v.v., cũng tham gia vào chức năng sinh lý của cơ thể.
Thực phẩm chủ yếu được chia thành ba loại: thịt, ngũ cốc và rau quả. Nói chung, năm loại chất dinh dưỡng này đều có trong các loại thực phẩm, chỉ khác nhau về hàm lượng các thành phần dinh dưỡng.
Ngũ cốc chứa carbohydrate cao nhất, chiếm khoảng 70%, hàm lượng protein gần 10%; thịt chứa protein nhiều nhất, trong đó thịt nạc chứa đến 40%. Chất béo đến từ đậu nành và lạc thực vật, cũng đến từ mỡ động vật. Vitamin A, vitamin C nhiều nhất trong rau quả tươi. Canxi nhiều nhất trong sữa. Vitamin B nhiều nhất trong ngũ cốc thô, nhưng vitamin B12 chủ yếu có trong thịt và nội tạng động vật.
Chế độ ăn cân bằng > Phụ nữ bổ sung dinh dưỡng theo hormone “màu sắc” tốt
Thực phẩm làm từ gạo, mì, kết hợp với thịt, dầu, rau củ nấu thành món ăn, là hình thức cơ bản của thực phẩm dinh dưỡng hợp lý.
Chất protein dồi dào thì cơ thể khỏe mạnh, phát triển tốt, thiếu thì thể lực yếu, dễ mắc bệnh. Carbohydrate và chất béo là nguyên liệu chính cung cấp nhiệt lượng cho cơ thể, cần đủ lượng, nếu không sẽ không duy trì được cân nặng và lao động; nếu quá nhiều thì dễ gây béo phì. Ăn rau quả quá ít sẽ khiến thiếu vitamin, khoáng chất, sức khỏe kém, dễ mắc bệnh. Vì vậy cần chế độ ăn cân bằng. Có người cho rằng một thứ nào đó giàu dinh dưỡng, ăn nhiều, ăn mỗi ngày; người khác lại ghét một thứ nào đó (như trứng, thịt), không bao giờ ăn. Nếu duy trì lâu dài như vậy, sẽ gây mất cân bằng dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sức khỏe.
Thói quen tốt là thường xuyên thay đổi ăn các loại thực phẩm khác nhau, ăn đủ loại, không kén chọn. Con người có một thói quen: “thứ ăn liên tục thì không muốn ăn; thứ lâu không ăn thì lại muốn ăn.” Điều này giúp duy trì cân bằng dinh dưỡng.
Ăn chay dễ thiếu dinh dưỡng – Chủ đề ăn uống dưỡng sinh
Ăn chay là chế độ ăn không ăn thực phẩm động vật. Ngoài protein động vật, các chất dinh dưỡng khác trong ăn chay cơ bản đầy đủ. Vì vậy ăn chay có thể duy trì sự sống, sinh trưởng, phát triển, sinh sản và hoạt động cơ bản của cơ thể.
Nhưng protein là chất quan trọng cấu thành cơ thể, không thể thiếu. Nếu dùng protein thực vật thay thế, ví dụ như ngũ cốc, có thể được không? Nói chung là khó. Vì hàm lượng protein trong thực vật thấp, và chất lượng (tức là loại và lượng axit amin thiết yếu mà cơ thể cần) không tốt bằng protein động vật, do đó protein thực vật dù về số lượng hay chất lượng đều khó đạt tiêu chuẩn lý tưởng. Dùng thịt động vật làm thực phẩm đã trở thành nguồn cung cấp protein chính của toàn nhân loại. Đây là sự đồng thuận của nhân loại, không thể nghi ngờ.
Protein thực vật, bao gồm rau, quả, ngũ cốc, cũng là chất dinh dưỡng quan trọng đối với con người, là nguồn protein của người ăn chay, có thể duy trì sự sống, nhưng tác dụng không tốt bằng khi ăn kèm thịt.
Ăn chay không nhất thiết giúp sống thọ
Tại sao một số người ăn thịt lại mắc bệnh? Vì họ ăn thịt động vật không đúng cách. Thịt động vật, nội tạng, cá, tôm, v.v. đều chứa nhiều cholesterol. Cholesterol là chất dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể, nhưng ăn quá nhiều sẽ gây xơ vữa động mạch. Xơ vữa động mạch là nguyên nhân gây nhồi máu não, nhồi máu cơ tim và tắc mạch não, là nguyên nhân chính gây chết ở người già. Những người đổ lỗi cho thực phẩm động vật là nguyên nhân gây bệnh, thực ra là do ăn quá nhiều thực phẩm động vật, chứ không phải do bản thân thực phẩm động vật.
Thực ra sống thọ là một vấn đề phức tạp, bao gồm yếu tố di truyền nội tại và yếu tố môi trường. Các yếu tố môi trường như không khí, đất nước, văn hóa, giáo dục, khoa học, kinh tế, chính trị, quan hệ xã hội, v.v., đều liên quan mật thiết đến sống thọ. Dinh dưỡng chỉ là một phần trong số đó.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học hiện nay, chưa thể khẳng định ăn chay giúp sống thọ, nhưng đã chứng minh rằng chế độ ăn cân bằng dinh dưỡng, kể cả protein động vật, có lợi cho sức khỏe và sống thọ của con người.
|
