Trong đời sống, rất nhiều người nhầm lẫn dưỡng sinh “đạo” với dưỡng sinh “thuật”, thực tế không phải vậy. Y học cổ truyền Trung Hoa gọi lý luận dưỡng sinh là “đạo dưỡng sinh”, còn gọi phương pháp dưỡng sinh là “thuật dưỡng sinh”.
“Đạo dưỡng sinh” cơ bản bao quát lý luận dưỡng sinh từ hàng ngàn năm qua trong các lĩnh vực như y dược, ăn uống, tôn giáo, phong tục, võ thuật... Nội dung không ngoài bốn điểm sau:
Thuận theo tự nhiên:
Thể hiện tư tưởng “thiên nhân hợp nhất”. Nhấn mạnh trong quá trình dưỡng sinh, không được trái với quy luật tự nhiên, đồng thời phải chú ý đến sự hài hòa, thống nhất giữa con người và xã hội. Như《Nội Kinh》đề xuất: “Thượng tri thiên văn, hạ tri địa lý, trung tri nhân sự, có thể trường thọ”.
Chăm sóc cả hình thể và tinh thần:
Trong quá trình dưỡng sinh, vừa chú trọng bảo dưỡng hình thể, vừa chú trọng điều tiết tinh thần tâm lý, chính là “hình thần kiên dưỡng”, “thủ thần toàn hình”, “bảo hình toàn thần”.
Kết hợp động – tĩnh:
Y học hiện đại đề cao “sống nằm ở vận động”, y học cổ truyền cũng đề cao “động tắc sinh dương”, nhưng cũng đề cao “động trung thủ tĩnh”, “bất vọng tác lao”.
Chọn phương pháp phù hợp với nguyên nhân:
Dưỡng sinh không giới hạn một phương pháp, một hình thức, nên sử dụng nhiều con đường, nhiều phương pháp khác nhau để dưỡng sinh. Ngoài ra, cũng phải tùy theo người, địa điểm, thời gian mà dùng phương pháp dưỡng sinh khác nhau, chính là “thẩm nhân thi dưỡng” và “biện chứng thi dưỡng”.
“Thuật dưỡng sinh” là những phương pháp cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của “đạo dưỡng sinh”. Nội dung bao gồm bảy mặt sau:
Dưỡng thần:
Bao gồm điều dưỡng tâm lý tinh thần, điều dưỡng sở thích, tình yêu, điều dưỡng phẩm chất đạo đức, v.v. Chủ yếu liên quan đến văn hóa y học cổ truyền, tôn giáo và phong tục.
Dưỡng hành:
Bao gồm điều dưỡng sinh hoạt hàng ngày như mặc, ăn, ở, đi, quan hệ tình dục, v.v.
Dưỡng khí:
Chủ yếu là “nội dưỡng công” trong các bài tập khí công y học cổ truyền. Chủ yếu liên quan đến văn hóa y học cổ truyền, tôn giáo và võ thuật.
Dưỡng hình:
Chủ yếu bao gồm rèn luyện thể hình và các hoạt động thể thao. Chủ yếu kết hợp văn hóa y học và võ thuật.
Dưỡng thực: Chủ đề ăn uống dưỡng sinh
Là một trong những nội dung chính của “thuật dưỡng sinh”, phạm vi ứng dụng rộng, đối tượng phù hợp nhiều. Nội dung chủ yếu là lựa chọn, phối hợp, chế biến thực phẩm dưỡng sinh, cũng như phương pháp ăn uống và tiết chế. Bao gồm văn hóa y, dược, thực, trà, rượu và phong tục.
Dưỡng dược:
Chủ yếu là lựa chọn, phối hợp, chế biến các chế phẩm dưỡng sinh. Các chế phẩm chủ yếu là dược liệu thực vật thiên nhiên; phương pháp chế biến chủ yếu là xử lý thô; dạng bào chế chủ yếu kết hợp với thực phẩm. Vì vậy, y học cổ truyền thường nói đến “dược thực”.
Dưỡng thuật:
Là một phương pháp dưỡng sinh ngoài thực phẩm và thuốc, tức là sử dụng các liệu pháp như bấm huyệt, day ấn, châm cứu, tắm, sưởi, từ trường, kích thích dụng cụ để dưỡng sinh. Chủ yếu liên quan đến văn hóa y dược.
Tóm lại, đặc điểm dưỡng sinh là nhấn mạnh “thiên nhân thi dưỡng” dựa trên “đạo dưỡng sinh” và “thuật dưỡng sinh”, trong cộng đồng không ép buộc thống nhất. Ví dụ, A cần chú trọng bảo dưỡng hình thể; B cần điều chỉnh ăn uống; C cần điều tiết tinh thần, nếu chúng ta không phân biệt rõ ràng, bắt A, B, C cùng tăng cường rèn luyện thể hình, hoặc cùng thay đổi chế độ ăn uống, hoặc cùng ngồi thiền khí công thì có thể không phù hợp với nhu cầu dưỡng sinh của từng người.
|
