Từ góc nhìn y học cổ truyền Trung Hoa, mùa xuân là mùa mà các nhà dưỡng sinh xưa nay đều đặc biệt coi trọng. Bởi mùa này dương khí sinh phát, sinh cơ dồi dào, nhưng cũng là thời điểm vi khuẩn và vi sinh vật sinh sôi, hồi sinh, bệnh tật dễ lan truyền.
Ăn: Nhiều vị ngọt, ít vị chua là nguyên tắc ăn uống mùa xuân
Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng mùa xuân tương ứng với tạng Can, rất dễ xảy ra can khí quá mạnh, ảnh hưởng xấu đến tỳ vị, cản trở tiêu hóa và hấp thu thức ăn bình thường. Thực phẩm vị ngọt có thể bổ tỳ vị, trong khi vị chua vào can, tính thu liễm, ăn nhiều không tốt cho sự sinh phát dương khí mùa xuân và sự lưu thông khí can, còn làm can khí vốn đã mạnh hơn nữa, gây hại lớn cho tỳ vị. Đây chính là một trong những lý do khiến các bệnh mạn tính như viêm dạ dày, loét dạ dày dễ tái phát vào mùa xuân.
Vấn đề “bổ” – người khỏe mạnh hoàn toàn có thể không cần bổ, còn người mắc bệnh mạn tính thì có thể theo nguyên tắc dưỡng dương mùa xuân, kịp thời tham khảo bác sĩ để điều trị theo chứng, vừa kiểm soát bệnh cũ, vừa phòng ngừa bệnh mới, hoặc dưới sự hướng dẫn của bác sĩ dùng các loại nhân sâm để điều dưỡng, tăng cường thể chất, nhưng tuyệt đối không được lạm dụng thuốc bổ. Chuyên gia y học cổ truyền cho biết, hiện nay có thể ăn nhiều thực phẩm vị ngọt bình, như thịt nạc, trứng, sữa, mật ong, sản phẩm đậu, rau củ tươi. Vì mùa xuân can khí mạnh, tỳ khí yếu, mà tỳ vị chủ vận động tứ chi, tỳ khí không mạnh, tứ chi yếu mềm, nên cần bổ tỳ. Bổ bằng thực phẩm tốt hơn bổ bằng thuốc, bổ tỳ nên ăn nhiều cá chép, cà rốt, táo, sơn dược.
Mặc: Bốn nguyên tắc “xông xuân”
Phần mặc trong dưỡng sinh y học cổ truyền Trung Hoa
Y học cổ truyền Trung Hoa đề cao “xuân sinh, hạ trưởng, thu thu hoạch, đông trữ”. Mùa đông trời lạnh, đến mùa xuân, con người như cây cối bắt đầu hồi sinh, nhưng mùa xuân lại là thời điểm vi rút hoạt động mạnh, thêm vào đó là khí lạnh chưa tan hết, nên con người rất dễ mắc bệnh. Vì vậy, trong việc mặc đồ, y học cổ truyền Trung Hoa đề cao “xông xuân” để phòng bệnh.
Chuyên gia y học cổ truyền cho biết, “xông xuân” nghĩa là chú trọng giữ ấm, thời gian “xông xuân” nên là đầu mùa xuân, thường từ đầu tháng ba đến giữa tháng tư. Mức độ “xông” cũng nên tùy theo thể chất cá nhân, quyết định tăng giảm quần áo. Nói chung, “xông xuân” có thể tuân theo nguyên tắc sau: thay đổi quần áo tùy lúc. Chú ý giữ ấm, giúp dương khí sinh phát, chống lại tà khí xâm nhập. Đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người già và phụ nữ mang thai, người bệnh cũ cần đặc biệt chú ý giữ ấm để phòng ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Nhưng mặc quá nhiều cũng không tốt. Nếu quần áo quá dày, quá chặt, không chỉ không giúp cơ thể giữ ấm, mà còn hạn chế vận động.
Ngủ: Ngủ trưa phòng “mùa xuân mệt mỏi”
Sau mùa đông dài, dương khí cơ thể bị tiêu hao nhiều. Đầu mùa xuân dương khí chưa đủ sinh phát, người cảm thấy rất mệt mỏi. Nếu xuất hiện hiện tượng “mùa xuân mệt mỏi”, cần chú ý điều chỉnh bản thân.
Trước hết, người ta nên kiềm chế cảm xúc, tránh tổn thương can, can hỏa thăng lên dễ ảnh hưởng đến chức năng tỳ vị, từ đó mở cửa cho các bệnh đường tiêu hóa. Đồng thời không nên ngủ nướng vì “mùa xuân mệt mỏi”, mà nên thích nghi với mùa xuân, điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Nếu cảm thấy mệt mỏi, có thể ngủ trưa để loại bỏ mệt mỏi.
Thứ hai, khắc phục “mùa xuân mệt mỏi” có thể bắt đầu từ điều chỉnh ăn uống để bổ khí, bổ dương. Y học cổ truyền cho rằng “xuân hạ bổ dương, thu đông bổ âm”, mà bổ dương thì thuốc bổ không bằng ăn bổ. Chuyên gia cho rằng, dùng phục linh nấu cháo hoặc dùng nhân táo nấu cháo có thể bổ tỳ khí thiếu, ăn nhiều mít đỏ cũng có thể bổ tỳ khí, ăn nhiều kỷ tử, gà đen có thể bổ thận khí thiếu, các phương pháp ăn uống này đều có thể giảm triệu chứng “mùa xuân mệt mỏi”.
Đi: Mùa xuân vận động có “bí quyết”
Phần đi trong dưỡng sinh y học cổ truyền Trung Hoa
Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng dương khí mùa xuân đặc biệt mạnh trong không khí rừng cây, sông ngòi, hồ ao, nơi này chứa nhiều ion âm, có tác dụng止咳, giảm mệt mỏi, điều hòa thần kinh, hạ huyết áp, an thần. Chọn địa điểm vận động ngoài trời có thể cải thiện trạng thái hô hấp, trao đổi chất và tuần hoàn máu, càng luyện càng tỉnh táo. Vì vậy, vận động mùa xuân trước hết phải ở ngoài trời.
Sau khi vào mùa xuân, cần thích nghi với đặc điểm dương khí sinh phát, tăng cường vận động, có thể lựa chọn chạy bộ, đánh quyền, tập thể dục, đi bộ, chơi bóng, thả diều, để cơ thể bài trừ khí xấu, hấp thu khí tốt, cơ xương được giãn nở. Ngoài ra, vận động mùa xuân không nên ra nhiều mồ hôi, vừa ra mồ hôi là được, khi kết thúc luyện tập cần lau khô mồ hôi ngay, thay quần áo sạch sẽ để tránh cảm lạnh. Nếu đã cảm cúm, không nên tham gia vận động thể thao, mà nên nghỉ ngơi nhiều, đợi khỏi bệnh mới tham gia luyện tập.
|
