Đông y cho rằng do ảnh hưởng của bốn mùa khí hậu, khí huyết và âm dương trong cơ thể cũng thay đổi theo. Mùa xuân dương khí khởi sinh, khí huyết dần dâng lên bề mặt, lỗ chân lông mở ra, khí huyết hơi giảm, nên có cảm giác “mệt mỏi”. Mùa hè dương khí lưu chuyển, khí huyết thông suốt bề mặt, lỗ chân lông mở rộng, mồ hôi thoát nhiều, nên thường có cảm giác “buồn ngủ”. Mùa thu dương khí dần suy yếu, âm khí khởi sinh, khí huyết dần dồn vào bên trong, nhưng chưa đầy đủ, nên vẫn còn cảm giác “mệt mỏi”. Đây chính là nguyên nhân của “xuân mệt, thu mỏi, hạ ngủ gật”.
Đối với tình trạng này, Đông y cũng đưa ra phương pháp dưỡng sinh tương ứng, đó là “xuân hạ dưỡng dương, thu đông dưỡng âm”. Vậy cụ thể vào mùa xuân nên dưỡng sinh như thế nào? Giáo sư Mao Dexi, Bệnh viện Trung y tỉnh Hà Nam nói, dưỡng sinh mùa xuân cần phù hợp với đặc điểm dương khí khởi sinh của mùa xuân, chú trọng bảo vệ dương khí, lấy chữ “sinh” làm trọng tâm.
Dưỡng sinh tinh thần
Phải kiêng giận dữ dữ dội, càng phải tránh lo âu, buồn bã, giữ tâm hồn rộng mở, lạc quan, duy trì tâm thái thanh thản.
Dưỡng sinh ăn uống
Xuân thuộc hành Mộc, tương ứng với Can, “dưỡng thể Can dùng vị chua, khai khí Can dùng vị cay”. Mùa xuân dương khí khởi sinh, nên ăn các món vị cay ngọt phát tán, ăn uống thanh đạm (như giá đậu nành, mầm đậu xanh, cam, hành, tỏi, rau mùi, mật ong...), kiêng đồ béo, lạnh, dính cứng, để phù hợp với xu hướng phát tán dương khí mùa xuân. Cần ăn nhiều rau củ tươi như măng xuân, bắp cải, để bổ sung vitamin thiếu hụt do mùa đông rau tươi ít.
Mùa xuân là thời điểm Can mạnh nhất, dưỡng Can theo mùa có thể tránh được chứng âm hư vào mùa hè. Có thể chủ động chọn các thảo dược và thực phẩm dưỡng can, sơ can, lý khí theo lời khuyên của bác sĩ, như: thảo dược: kỷ tử, uất kim, đan sâm; thực phẩm: táo tàu, đậu tương, hành, rau mùi, lạc... linh hoạt phối hợp chế biến món ăn. Tuy nhiên, người có cơ địa dị ứng, dễ mắc dị ứng phấn hoa, mề đay, bệnh da liễu, cần kiêng các thực phẩm chứa protein lạ, kích thích như thịt dê, cua, tôm.
Dưỡng sinh sinh hoạt
Mùa xuân, khí huyết trong cơ thể cũng như thiên nhiên, cần được giãn nở, thoáng đạt, thích hợp với “ngủ muộn dậy sớm, đi bộ rộng rãi trong sân, cởi tóc, đi chân đất”. Do hệ tuần hoàn tăng cường, các cơ quan nội tạng chịu tải nặng hơn, hệ thần kinh trung ương sinh ra tác dụng ức chế, gây mệt mỏi – hiện tượng này gọi là “mệt mỏi mùa xuân”. Để thích nghi với sự thay đổi sinh lý này, nên dậy sớm, cởi mũ, cởi áo, tháo dây lưng, giãn cơ thể, thường xuyên tham gia hoạt động ngoài trời, để hấp thụ sinh khí tự nhiên, khiến tinh thần, cảm xúc phù hợp với thiên nhiên, tinh thần dồi dào. Nhưng người già, bệnh tật nhiều, cần linh hoạt điều chỉnh lượng vận động theo tình trạng bản thân, nên giữ nhịp tim tối đa sau vận động không vượt quá (180 – tuổi) là tốt nhất.
Về trang phục, do đầu mùa xuân thời tiết ấm đột ngột nhưng vẫn lạnh, mà da người bắt đầu trở nên mỏng manh, khả năng giữ ấm giảm, vì vậy người sống ở vùng Bắc Trung Quốc không nên cởi áo lót quá nhanh, người già yếu cần thận trọng khi thay đổi trang phục, không nên thay đổi đột ngột.《Thiên kim yếu phương》khuyên mùa xuân mặc nên “dưới dày, trên mỏng”.
Phòng bệnh và chăm sóc sức khỏe
Mùa xuân là thời điểm bùng phát các bệnh truyền nhiễm như cảm cúm, viêm não do vi rút, viêm tuyến nước bọt. Để tránh các bệnh truyền nhiễm mùa xuân, trong biện pháp phòng ngừa, trước hết phải tiêu diệt nguồn lây. Thứ hai là thường xuyên mở cửa sổ, thông gió, giữ không khí trong lành, ánh nắng đầy đủ. Thứ ba là tăng cường vận động, nâng cao khả năng phòng vệ cơ thể. Ngoài ra, chú ý vệ sinh miệng mũi, chặn đường xâm nhập của tà nhiệt vào phổi. Về vận động, nên chọn các động tác nhẹ nhàng, có thể đi bộ, chạy chậm, đi dạo, thả diều...
|
