Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng con người có bảy loại cảm xúc: hỉ, nộ, ưu, tư, bi, khủng, kinh, gọi là “bảy tình cảm”. Trong đó, nộ, hỉ, tư, ưu, khủng là “ngũ trí”, có mối liên hệ mật thiết với ngũ tạng.《Hoàng Đế Nội Kinh》có ghi: “Nộ thương can, bi thắng nộ”, “Hỉ thương tâm, khủng thắng hỉ”, “Tư thương tỳ, nộ thắng tư”, “Ưu thương phế, hỉ thắng ưu”, “Khủng thương thận, tư thắng bi”. Quan điểm này đã được các y gia đời sau vận dụng vào dưỡng sinh, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc điều tiết tình cảm, phòng bệnh, chữa bệnh, kéo dài tuổi thọ.
Chúng ta biết rằng con người là một sinh thể phức tạp, bảy tình cảm, sáu dục vọng, ai cũng có, thuộc về hoạt động tinh thần bình thường, có lợi cho sức khỏe tinh thần và thể chất. Nhưng hoạt động tình cảm bất thường có thể khiến cảm xúc mất kiểm soát, dẫn đến rối loạn chức năng hệ thần kinh, gây mất cân bằng âm dương trong cơ thể, từ đó sinh ra trăm bệnh, lão hóa sớm, thậm chí ngắn sống. Vì vậy, người biết dưỡng sinh cần chú ý điều tiết tình cảm. Tình cảm quá mãnh liệt có thể ảnh hưởng đến chức năng nội tạng, gây ra rối loạn.
Ảnh hưởng của tình cảm đến gan: Giận là một cảm xúc khá phổ biến, giận làm khí dâng lên, tổn thương gan, dẫn đến cảm giác buồn bã, dễ nổi nóng, chóng mặt, mắt hoa. Đây cũng là nguyên nhân quan trọng gây ra tăng huyết áp, bệnh tim mạch, loét dạ dày.
Ảnh hưởng của tình cảm đến tim: Hỉ có thể làm khí huyết lưu thông, cơ bắp thư giãn, giúp phục hồi mệt mỏi. Nhưng nếu vui quá sẽ tổn thương khí tim. Như《Hoài Nam Tử – Nguyên Đạo Huấn》viết: “Vui quá thì suy nhược”. Khi dương hư, khí tim mất ổn định, tinh thần phân tán, tà khí xâm nhập. Xuất hiện các triệu chứng như tim đập nhanh, mất ngủ, quên, trí nhớ suy giảm, thậm chí sa sút trí tuệ. Trong《Nho lâm ngoại sử》, miêu tả chuyện Phạm Tấn già tuổi thi đỗ, do buồn vui giao thoa, đột nhiên phát điên, là ví dụ điển hình về “vui quá tổn thương tim”.
Ảnh hưởng của tình cảm đến tỳ vị: Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng: “Tư thì khí kết”, não bộ do suy nghĩ quá mức khiến hệ thần kinh rối loạn, dịch tiêu hóa giảm tiết. Xuất hiện các triệu chứng như ăn không ngon miệng, chán ăn, gầy yếu, thở ngắn, mệt mỏi, buồn bã.
Ảnh hưởng của tình cảm đến phổi: Lo âu và bi thảm là cảm xúc liên quan chặt chẽ đến phổi, khi buồn khổ sâu sắc có thể tổn thương phổi. Xuất hiện các triệu chứng như ho khan, khó thở, ho ra máu, khàn tiếng, thay đổi nhịp thở, rối loạn chức năng tiêu hóa nghiêm trọng. Trong《Hồng lâu mộng》, Lâm Daiyu – người đa sầu đa cảm, bi thảm tự hại – là minh chứng rõ ràng.
Ảnh hưởng của tình cảm đến thận: Kinh sợ có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ra ù tai, điếc tai, chóng mặt, liệt dương, thậm chí dẫn đến cái chết. Trên thực tế, có nhiều tin tức về việc người ta bị kinh sợ bằng lời nói, đến mức thật sự chết vì sợ. Điều này cho thấy nguy hiểm của “kỷ sợ làm khí hạ”.
Tóm lại: Hoạt động tình cảm có mối liên hệ mật thiết với nội tạng. Người cao tuổi, do chức năng tạng phủ suy giảm, khả năng điều hòa và thích nghi yếu hơn, khó chịu đựng được những thay đổi tình cảm quá mạnh, dễ dẫn đến bệnh tật. Như Trần Trực nói: “Người yếu như ngọn đèn dầu, dễ bị trăm bệnh tấn công”. Điều này cho thấy tình cảm quá mạnh là yếu tố quan trọng gây bệnh. Cuộc sống con người luôn đầy đủ các cảm xúc như vui, buồn, giận dữ, lo lắng... Để tránh tình cảm quá mức, phương pháp tốt nhất là: khi gặp việc, phải bình tĩnh, xử lý vấn đề phức tạp một cách lý trí. Sau khi việc xong, đừng để nó mãi trong lòng, tự gây phiền não. Nuôi dưỡng thái độ sống lạc quan, nâng cao khả năng chịu đựng tâm lý, tâm hồn rộng rãi, tinh thần vui vẻ. Hãy sống giản dị, an yên, biết đủ, xem mọi niềm vui, nỗi buồn, vinh nhục, lao khổ, thành bại như mây trôi qua mắt. Chỉ cầu an tâm, giữ tâm thanh tịnh, con người sẽ sống lâu. Ngoài ra, thường xuyên tham gia các sở thích có lợi cho sức khỏe tinh thần và thể chất, tìm kiếm chỗ dựa tinh thần, điều này có tác dụng tích cực trong việc phòng ngừa tình cảm quá mức, đảm bảo nội tạng an ổn.
|
