Dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa là trọng tâm nghiên cứu của các thầy thuốc qua nhiều thế hệ. Tôi đã hành nghề y hơn 30 năm, dựa trên trải nghiệm bản thân, xin nêu một vài suy nghĩ về khái niệm dưỡng sinh, dưỡng sinh và tuân theo đạo, dưỡng sinh và dưỡng đức, v.v.
Một, khái niệm dưỡng sinh
Ngắn gọn, dưỡng sinh là thuận theo tự nhiên, sắp xếp hệ thống lối sống con người. Dưới sự hướng dẫn của lý luận y học cổ truyền Trung Hoa, sử dụng các phương pháp thích hợp (bao gồm cả điều trị bằng thuốc), thích nghi với quy luật tự nhiên để duy trì hoạt động sống của cơ thể, gọi là dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa. Mục đích là đạt được "âm bình dương bí, tinh thần nở nang", "bình tĩnh vô tư, chân khí theo đó", trọng tâm là tăng cường tạng phủ, củng cố bản gốc, bảo dưỡng chân khí, nhằm mục đích bảo vệ sức khỏe, tăng cường thể chất, phòng bệnh chống lão hóa.
Hai, dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa phải tuân theo đạo
Lý luận dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa bắt nguồn từ triết lý đạo gia cổ đại Trung Hoa — pháp tự nhiên, trở về bản chất thuần khiết. Trong câu "Nhân pháp địa, địa pháp thiên, thiên pháp đạo, đạo pháp tự nhiên" của Lão Tử, "đạo" là cốt lõi hệ thống tư tưởng của ông. "Đạo Đức Kinh" viết: "Một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh vạn vật, vạn vật mang âm ôm dương, khí xung hòa làm nên." "Hoài Nam Tử - Nguyên Đạo" viết: "Đạo sinh nhất, nhất sinh nhị," ở đây "nhất" là tên gọi tổng thể khí trong vũ trụ. "Nhị" tức là âm và dương. "Nội Kinh" viết: "Một âm một dương gọi là đạo, thiên âm thiên dương gọi là bệnh," "Âm dương là đạo lý của trời đất." "Diệu Chân Kinh" viết: "Người thường mất đạo, không phải đạo mất người; người thường rời bỏ sinh, không phải sinh rời bỏ người. Vì vậy dưỡng sinh phải cẩn thận không mất đạo; tu đạo phải cẩn thận không mất sinh, để đạo và sinh cùng nhau bảo vệ, sinh và đạo cùng nhau bảo tồn." "Đạo" tương đương với thuật ngữ triết học hiện đại "pháp tự nhiên" hay "quy luật tự nhiên". Nó nói lên sự biến đổi của vạn vật trong vũ trụ, bao hàm tư tưởng biện chứng đơn sơ. Vì vậy phải tuân theo đạo.
Con người tiến hóa trong quá trình thích nghi với tự nhiên, cải tạo tự nhiên mới hiểu được tuân theo đạo, đồng thời phải "giữ gìn" và "bảo vệ" sự tương liên, tương hỗ giữa dưỡng sinh và tuân theo đạo, hai thứ này không thể tách rời. Điều này đã cảnh báo con người từ rất sớm. Bộ sách y học cổ xưa nhất "Hoàng Đế Nội Kinh" ghi: "Người xưa biết đạo, pháp âm dương, hòa hợp với thuật số, ăn uống điều độ, sinh hoạt có quy luật, không làm việc quá sức, nên có thể hình thần cùng tồn, tận hưởng trọn vẹn tuổi thọ, sống trăm tuổi mới qua đời; người hiện nay không như vậy, dùng rượu như nước, làm điều phi lý là thường xuyên, say rượu vào phòng, thỏa mãn dục vọng làm cạn tinh, hao tổn chân khí, không biết giữ đầy đủ, không điều tiết tinh thần đúng lúc, chỉ lo thỏa mãn tâm ý, trái với niềm vui sống, sinh hoạt vô quy luật, nên nửa đời đã suy yếu." Đây chính là quy tắc dưỡng sinh của người xưa.
Ba, dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa quý ở việc dưỡng đức
Trong văn hóa Trung Hoa cổ đại, nhà tư tưởng, nhà giáo dục nổi tiếng Khổng Tử có quan điểm dưỡng sinh riêng: "Đức nhuộm thân, người hiền thọ," "Người có đức lớn nhất sẽ sống lâu," quan điểm dưỡng sinh đặc sắc này vẫn truyền cảm hứng cho người hiện đại noi theo. Người hiền ở đây là người có phẩm đức cao, uy tín lớn. Mối quan hệ tốt đẹp là cốt lõi của "nhân", người hiền yêu thương mọi người!
Quan niệm "dưỡng sinh trọng dưỡng đức, đức cao thọ tự dài" đã được thực tiễn y học chứng minh. Dưỡng đức là chú trọng trạng thái tinh thần khỏe mạnh — sức khỏe tinh thần. Y học cổ truyền Trung Hoa luôn chú trọng sức khỏe tinh thần, từ hơn hai nghìn năm trước, trong sách y học "Hoàng Đế Nội Kinh" đã nói: "Bình tĩnh vô tư, chân khí theo đó, tinh thần nội thủ, bệnh từ đâu đến?" đã nêu rõ dưỡng sinh cần chú trọng bảo dưỡng tinh thần. Người đức cao có ba đặc điểm chính: Thứ nhất, có mối quan hệ tốt với mọi người, đây là một trong những dấu hiệu quan trọng của sức khỏe tâm thần. Thứ hai, có tính cách thiện lương, con người chính trực, lòng dạ rộng rãi, cảm xúc lạc quan, ý chí kiên cường, tình cảm phong phú. Thứ ba, có khả năng thích nghi tốt với thế giới, có thể nhận thức đúng bản thân và thích nghi với môi trường xã hội phức tạp. Như lời dạy xưa: "Bác sĩ giỏi trước tiên phải chữa tâm, rồi mới chữa thân."
Theo sự thay đổi mô hình y học và mô hình dịch vụ y tế, khái niệm sức khỏe hiện đại có thể chia thành ba khía cạnh tổng hợp: sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm lý (tức là sức khỏe tinh thần) và khả năng thích nghi xã hội tốt, tức là khái niệm sức khỏe toàn diện. Hiểu đúng và toàn diện về sức khỏe tinh thần không chỉ bao gồm việc rèn luyện các đặc điểm tính cách lành mạnh, mà còn phải duy trì trạng thái tinh thần tốt, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống tinh thần.
Bốn, dưỡng sinh và thải độc giải độc
Theo học thuyết độc vật học hiện đại, bất kỳ chất nào khi vào cơ thể với lượng nhỏ, có thể gây phản ứng hóa học và hóa lý với mô cơ thể, phá hủy chức năng sinh lý bình thường, dẫn đến trạng thái bệnh lý tạm thời hoặc vĩnh viễn, thì được gọi là độc tố. Nó bao gồm độc tố bên ngoài và độc tố nội sinh. Độc tố bên ngoài như vi khuẩn, virus, thuốc trừ sâu, phân bón, thuốc, ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm kim loại nặng, ô nhiễm sóng điện từ, ô nhiễm tiếng ồn, v.v. Độc tố nội sinh là chất thải sinh ra trong quá trình chuyển hóa của cơ thể, tích tụ, đình trệ và tái sinh thành độc.
Theo y học cổ truyền Trung Hoa, "độc" xâm nhập vào cơ thể có thể chặn khí cơ, hao tổn khí huyết, phá vỡ sự vận hành bình thường giữa tạng phủ, kinh lạc, khí huyết, vinh vệ, từ đó gây ra bệnh tật và lão hóa. Nghiên cứu y học hiện đại cho thấy, nếu "độc" tích tụ lâu dài trong cơ thể, chắc chắn sẽ dẫn đến rối loạn chức năng của nhiều mô tế bào, gây ra nhiều mối nguy hại cho cơ thể. Nó có thể khiến con người mắc nhiều bệnh, như ung thư, bệnh tim mạch, hệ tiêu hóa, hệ tiết niệu, v.v., đồng thời tổn hại hệ miễn dịch, đe dọa nghiêm trọng sức khỏe con người.
Để đạt được mục đích loại bỏ bệnh tật, tăng cường thể chất, dưỡng sinh bảo vệ sức khỏe, phải áp dụng các biện pháp thải độc giải độc, tối đa hóa việc tránh hại do "độc" gây ra cho cơ thể. "Thải độc" là quá trình thải bỏ độc tố, giữ cho đường thải độc thông suốt và không có trở ngại. Đặc biệt là giữ cho đường tiêu hóa thông suốt, đại tiện thông suốt là dấu hiệu quan trọng cho thấy đường thải độc và đường thải độc có trở ngại hay không. Vì từ góc độ y học, bài tiết qua đại tiện và tiểu tiện là con đường ngắn gọn và hiệu quả nhất. Nhà y học thời Tấn, Cổ Hồng từng nói: "Muốn sống lâu, ruột phải sạch; muốn không chết, ruột phải không có phân." Điều này cho thấy thải độc qua đại tiện có thể giúp sống lâu. Giải độc tức là trung hòa và giải tỏa độc tố. Ý nghĩa có hai: một là độc trực tiếp, dùng thuốc để trung hòa, giải độc trực tiếp; hai là giải độc gián tiếp, dùng chức năng điều tiết tự thân của các tạng phủ cơ thể để đạt được mục đích trung hòa và giải độc.
Năm, dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa và trạng thái "không khỏe"
Trạng thái "không khỏe" là gì? Dựa trên tiêu chuẩn sức khỏe và bệnh lý theo y học hiện đại, trạng thái trung gian giữa sức khỏe và bệnh lý được gọi là trạng thái "không khỏe", còn gọi là trạng thái thứ ba của cơ thể. Quan điểm dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa thể hiện rõ tư tưởng "không chữa bệnh đã phòng bệnh". "Chưa bệnh" tương tự với trạng thái "không khỏe" hiện nay, nhưng không hoàn toàn giống nhau. Vì khái niệm "chưa bệnh" trong y học cổ truyền Trung Hoa vốn bao gồm: phòng bệnh trước khi bệnh, thay đổi khi đã bệnh, chữa sớm khi có bệnh, và giai đoạn giảm nhẹ bệnh mạn tính. Vì dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa nhằm phòng bệnh, tăng cường sức khỏe, nên dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa chắc chắn có thể cải thiện trạng thái "không khỏe" của cơ thể.
Người ở trạng thái "không khỏe" chiếm khoảng một nửa trong quần chúng, đây là một chủ đề rộng lớn, đáng nghiên cứu. Hành trình phát triển của trạng thái "không khỏe" có hai hướng: một là chuyển hóa sang trạng thái khỏe mạnh; hai là chuyển hóa sang trạng thái bệnh lý. Dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa nhằm thúc đẩy cơ thể chuyển hóa sang trạng thái khỏe mạnh (kể cả về tinh thần).
Sáu, kết luận
Dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa không chỉ bao gồm dưỡng sinh hành vi, dưỡng sinh môi trường, dưỡng sinh vận động, dưỡng sinh ăn uống, v.v., mà quan trọng hơn là phải tuân theo đạo, dưỡng sinh quý ở việc dưỡng đức, phải áp dụng các biện pháp thải độc giải độc quan trọng, thúc đẩy trạng thái "không khỏe" chuyển hóa sang trạng thái khỏe mạnh về thể chất và tinh thần, từ đó đạt được mục đích dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa — tăng cường thể chất, phòng bệnh chống lão hóa. Cùng với sự hình thành các khái niệm như "chưa bệnh", trạng thái "không khỏe" v.v., kết hợp với các kỹ thuật dưỡng sinh theo y học cổ truyền Trung Hoa như thuốc sắc, thực dưỡng, khí công, dẫn dắt, mát-xa, v.v., điều chỉnh hợp lý cấu trúc dinh dưỡng ăn uống, nâng cao ý thức tự chăm sóc sức khỏe của con người, đều có thể đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc cải thiện và điều chỉnh trạng thái "không khỏe" của cơ thể. Do sự thay đổi thời đại, sự phát triển xã hội, nội hàm và phạm vi của "sức khỏe" và "bảo vệ sức khỏe" ngày càng được sâu sắc và mở rộng, thật sự thể hiện rằng "sức khỏe" và "bảo vệ sức khỏe" không chỉ đơn thuần là điều trị bệnh, mà còn nằm ở việc thúc đẩy sức khỏe con người, nâng cao chất lượng cuộc sống, phòng ngừa bệnh tật. Để mọi người đều có thể hưởng thụ một cuộc sống chất lượng cao, tràn đầy năng lượng, ý nghĩa.
|
