Ngũ vị điều hòa

Ngũ vị điều hòa
Ngũ vị được hiểu là axit, đắng, ngọt, cay, mặn. Năm loại thực phẩm này không chỉ là gia vị quan trọng trong chế độ ăn của con người, giúp kích thích khẩu vị, hỗ trợ tiêu hóa, mà còn là chất dinh dưỡng thiết yếu đối với cơ thể.
Theo Đông y, vị khác nhau thì tác dụng khác nhau. Vị chua có công dụng thu liễm, cầm mồ hôi,止泻, khư tinh, thu nhỏ tiểu tiện, ví dụ như quả mận, sơn tra, ngũ vị tử, quả hồng; vị đắng có công dụng thanh nhiệt, tán hỏa, trừ thấp, giáng khí, giải độc, ví dụ như vỏ cam, hạnh nhân đắng, khổ qua, bách hợp; vị ngọt (tức vị ngọt) có công dụng bổ khí, điều hòa, giảm co thắt, ví dụ như đường đỏ, kỷ tử, mật ong, các thực phẩm ngũ cốc; vị mặn có công dụng tả hạ, mềm cứng, tán kết, bổ âm huyết, ví dụ như muối, tảo biển, rong biển, sứa; vị cay có công dụng phát tán, hành khí, hoạt huyết, ví dụ như gừng, hành, tỏi, ớt, hạt tiêu. Do đó, khi lựa chọn thực phẩm, phải đảm bảo ngũ vị điều hòa, như vậy mới có lợi cho sức khỏe; nếu ngũ vị quá lệch sẽ dẫn đến bệnh tật.《Hoàng Đế Nội Kinh》đã rõ ràng chỉ ra: “Cẩn thận điều hòa ngũ vị, xương khớp sẽ thẳng, gân cốt mềm dẻo, khí huyết lưu thông, da thịt kín đáo, như vậy thì tinh khí xương cốt sẽ tinh túy, tuân thủ đúng phương pháp, sống lâu bền.” Điều này chứng minh rằng điều hòa ngũ vị là điều kiện quan trọng để giữ gìn sức khỏe và sống lâu.
Để đạt được ngũ vị điều hòa, cần chú ý: thứ nhất, độ đậm nhạt phải vừa phải; thứ hai, cần chú ý phối hợp các loại vị khác nhau. Khi phối hợp các vị chua, đắng, ngọt, cay, mặn một cách hợp lý, món ăn sẽ mang hương vị đặc sắc riêng biệt. Thứ ba, khi ăn uống, vị không được quá mạnh, nếu quá mạnh sẽ dễ tổn thương ngũ tạng, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe. Về điểm cuối cùng,《Hoàng Đế Nội Kinh》cho biết nếu ăn quá nhiều thực phẩm mặn sẽ khiến máu trong mạch máu bị ứ trệ, thậm chí thay đổi màu sắc; ăn quá nhiều thực phẩm đắng sẽ khiến da khô ráp, rụng tóc; ăn quá nhiều thực phẩm cay sẽ gây co thắt gân cốt, móng tay khô héo; ăn quá nhiều thực phẩm chua sẽ khiến cơ bắp mất ánh sáng, trở nên dày và cứng, thậm chí môi bị lộ ra ngoài; ăn quá nhiều thực phẩm ngọt sẽ khiến xương đau, rụng tóc. Những trường hợp trên đều là hậu quả do ngũ vị mất cân bằng ảnh hưởng đến sức khỏe, từ góc nhìn ngược lại nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều hòa ngũ vị.