Lý Lệ mẹ của cô đã đột ngột không thể cử động chi bên phải cách đây 4 ngày, được gia đình đưa đến bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán là "tắc mạch não". Lý Lệ rất lo lắng, nghĩ rằng mẹ yếu cơ thể nên liệt chi, nghe người khác nói canh chân giò hầm đậu phộng có thể bổ xương bổ máu, nên tối ở bệnh viện chăm sóc, ban ngày trở về nhà nấu canh suốt bốn năm giờ, nhưng mẹ cô uống xong lại cảm thấy bụng đầy, ăn không ngon, đi cầu khó.
Các thành viên trong gia đình người bị đột quỵ thường rất quan tâm đến chế độ ăn hàng ngày của bệnh nhân, như "nên hầm canh gì", "có thể ăn thịt không",... là những câu hỏi thường xuyên được đặt ra. Đông y cho rằng nguyên nhân và cơ chế bệnh lý của đột quỵ rất phức tạp, thuộc loại "bản hư biểu thực". Giai đoạn cấp tính do sốt co giật hoặc nằm liệt giường, nhu động ruột chậm lại, chức năng tiêu hóa hấp thu giảm, gây táo bón, ăn không ngon, lưỡi dày dính, mạch căng, đa số biểu hiện chủ yếu là "biểu thực". Trong giai đoạn này, chế độ ăn nên thanh đạm, cần cung cấp thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng dễ tiêu hóa, như sữa, đậu nành, cháo gạo, mì mềm, trứng, cá, thịt nạc, rau củ tươi, trái cây, v.v. Người thường thích uống canh, gia đình có thể nghiền nhỏ cá thịt hoặc thịt nạc trộn cùng rau củ rồi hầm canh uống. Nên uống nhiều nước để phòng ngừa táo bón và nhiễm trùng đường tiểu. Không nên hầm các món canh quá "bổ dưỡng", tránh "giữ tà", ảnh hưởng đến phục hồi bệnh nhân.
Giai đoạn phục hồi và hậu di chứng, chủ yếu biểu hiện là "bản hư" kèm theo "biểu thực". Chế độ ăn cần chú trọng bổ chính khí, nhằm đạt mục đích "khử tà". Có thể dùng thường xuyên hoàng kỳ, đảng sâm, đương quy, thiên sơn, đan sâm, gà, thịt nạc (lợn, bò), rắn, rùa, v.v., nhưng "pháp bổ" cần được xây dựng dựa trên đặc điểm chứng trạng của bệnh nhân. Cần lưu ý rằng, bất kể giai đoạn nào, bệnh nhân đều nên kiêng trà đậm, rượu, và các thực phẩm chiên xào dầu mỡ.
Giới thiệu vài phương thức dưỡng sinh sau:
Canh hoàng kỳ rắn: Hoàng kỳ 50g, rắn (sống) 200g, đương quy 9g, kỷ tử 6 quả. Làm sạch rắn, bỏ đầu, ruột, thêm 3 lát gừng phi qua dầu, tất cả nguyên liệu cho vào nồi đất, thêm nước vừa đủ, đun nhỏ lửa 2 giờ, nêm gia vị là được, uống kèm bữa ăn. Phù hợp với di chứng đột quỵ: nửa người liệt, sưng phù chi bị liệt, tê dại, nói lắp, chóng mặt, tim đập nhanh, miệng nhạt, đi cầu khó, lưỡi đỏ nhạt có vết bầm, mạch tế căng.
Canh gà nhân sâm thiên sơn: Gà 90g, thiên sơn 10g, hồng sâm 10g, hoàng kỳ 30g. Thiên sơn tán nhỏ, thêm gà, 3 lát gừng phi qua dầu, tất cả nguyên liệu cho vào nồi đất, thêm nước vừa đủ, đun nhỏ lửa 2 giờ, nêm gia vị là được, uống kèm bữa ăn. Phù hợp với di chứng đột quỵ: nửa người liệt, sưng phù chi bị liệt, đau, nói lắp, suy giảm trí nhớ, chóng mặt, tim đập nhanh, lưỡi nhạt thẫm hoặc có vết bầm, mạch tế căng.
Canh rùa địa hoàng: Rùa 1 con (khoảng 200g), địa hoàng khô 30g, kỷ tử 20g, tần giao 15g. Làm sạch rùa, bỏ ruột, chặt miếng, tất cả nguyên liệu cho vào nồi đất, thêm nước vừa đủ, đun nhỏ lửa 2 giờ, nêm gia vị là được, uống kèm bữa ăn. Phù hợp với di chứng đột quỵ: nửa người liệt, chi bị liệt co rút, cứng nhắc, chóng mặt, mặt đỏ, miệng khô, lưng đau, lưỡi đỏ ít lưỡi, mạch tế.
Hoàng Yên, Giáo sư trưởng khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện Trung y Quảng Đông
|
