Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng: con người có những thay đổi tình cảm như vui, giận, buồn, lo, sợ, buồn bã, kinh ngạc, gọi là “thất tình”. Trong đó, giận, vui, lo, buồn, sợ là “ngũ chí”, ngũ chí này có mối liên hệ mật thiết với ngũ tạng. Trong “Hoàng đế nội kinh” có ghi: “Giận tổn can, bi thắng giận”; “Vui tổn tâm, sợ thắng vui”; “Lo tổn tỳ, giận thắng lo”; “Buồn tổn phế, vui thắng buồn”; “Sợ tổn thận, lo thắng bi”. Quan điểm này được các thầy thuốc đời sau vận dụng vào dưỡng sinh, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa tình cảm, phòng bệnh, trừ bệnh, sống lâu, khỏe mạnh.
Chúng ta biết rằng con người là một sinh vật phức tạp, thất tình lục dục là điều tất yếu, thuộc về hoạt động tinh thần bình thường, có lợi cho sức khỏe thể chất và tinh thần. Nhưng hoạt động tình cảm bất thường có thể khiến cảm xúc mất kiểm soát, dẫn đến rối loạn chức năng hệ thần kinh, gây mất cân bằng âm dương trong cơ thể, dẫn đến trăm bệnh sinh ra, lão hóa sớm, thậm chí ngắn tuổi. Vì vậy, người biết dưỡng sinh cần chú ý điều hòa tình cảm. Tình cảm quá mức có thể ảnh hưởng đến chức năng nội tạng.
Tình cảm tổn thương can
Giận là một cảm xúc phổ biến, giận làm khí dâng lên, tổn thương can, gây ra cảm giác buồn bã, dễ nổi nóng, chóng mặt, mắt hoa. Đồng thời là nguyên nhân quan trọng gây ra cao huyết áp, bệnh tim thiếu máu cơ tim, loét dạ dày.
Tình cảm tổn thương tâm
Vui giúp khí huyết lưu thông, cơ bắp giãn ra, giúp phục hồi mệt mỏi. Nhưng vui quá mức sẽ tổn thương khí tâm. Như trong “Hoài Nam Tử – Nguyên Đạo Huấn” viết: “Vui quá làm mất cảnh giác”. Dương tổn khiến khí tâm động, khí tâm động thì tinh thần tán loạn, tà khí xâm nhập. Xuất hiện tim đập nhanh, mất ngủ, quên, trí tuệ suy giảm ở người già. Trong “Nho Lâm Ngoại Sử”, miêu tả chuyện ông Phạm Tấn già trúng cử, vì buồn vui đan xen, đột nhiên phát điên, là ví dụ điển hình về “vui tổn tâm”.
Tình cảm tổn thương tỳ vị
Theo y học cổ truyền Trung Hoa: “Lo nghĩ làm khí kết tụ”, não bộ do suy nghĩ quá mức khiến chức năng hệ thần kinh rối loạn, dịch tiêu hóa giảm tiết. Xuất hiện ăn không ngon, chán ăn, gầy yếu, mệt mỏi, buồn bã.
Tình cảm tổn thương phế
Lo âu và buồn bã là cảm xúc liên quan mật thiết đến phế. Khi buồn bã quá mức, có thể tổn thương phế. Xuất hiện ho khan, khó thở, ho ra máu, khàn giọng, thay đổi nhịp thở, rối loạn chức năng tiêu hóa nghiêm trọng. Trong “Hồng Lâu Mộng”, Lâm Đại Ngọc – người đa sầu đa cảm, buồn bã làm tổn thương thân thể – là minh chứng rõ ràng.
Tình cảm tổn thương thận
Kinh khủng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây ù tai, điếc tai, chóng mặt, liệt dương, thậm chí có thể dẫn đến chết người. Trong đời sống, có nhiều báo cáo về việc người bị đe dọa bằng lời nói kinh khủng, thật sự bị dọa chết. Điều này cho thấy nguy hiểm của “khiếp sợ làm khí hạ”.
Tóm lại: Hoạt động tình cảm và nội tạng có mối liên hệ mật thiết, người già do chức năng ngũ tạng suy giảm, khả năng điều hòa và thích nghi yếu hơn, trước những thay đổi tình cảm quá mức khó chịu đựng được, dễ dẫn đến bệnh tật. Như Trần Trực nói: “Người yếu như ngọn đèn dầu, dễ bị bệnh tấn công”. Điều này cho thấy tình cảm quá mức là yếu tố quan trọng gây bệnh. Trong cuộc sống, vui, giận, buồn, vui, buồn bã… là những cảm xúc luôn hiện hữu. Cách tốt nhất để tránh tình cảm quá mức là: khi gặp việc, hãy bình tĩnh, xử lý một cách lý trí những tình huống phức tạp hiện tại. Sau khi việc xong, đừng để nó mãi trong lòng, tự gây khổ sở cho mình. Nuôi dưỡng thái độ sống lạc quan, tăng cường khả năng chịu đựng tâm lý, tâm hồn rộng rãi, cảm xúc vui vẻ. Cần thanh thản, bình tĩnh, biết đủ, luôn vui vẻ. Coi những thăng trầm, vinh nhục, lao khổ, mất được trong cuộc đời như mây trôi qua. Chỉ cầu an tâm, giữ tâm tĩnh, người sẽ sống lâu.
|
