Sống khỏe và sống lâu là mong ước chung của mọi người. Y học cổ truyền Trung Hoa đã nghiên cứu về chăm sóc sức khỏe từ rất lâu đời, bắt đầu từ bộ "Hoàng Đế Nội Kinh" cách đây hơn hai nghìn năm, qua các thế hệ y sĩ, đạo sĩ, Phật giáo đã khám phá và luận giải sâu sắc về con đường dưỡng sinh, dần hình thành một hệ thống lý luận dưỡng sinh Đông y hoàn chỉnh. Tổng quát lại, có tám nguyên tắc chính sau:
Một, điều hòa tình cảm: Để sống khỏe và sống lâu, điều hòa tình cảm là điều kiện quan trọng. Đào Hồng Cảnh trong "Dưỡng sinh diên thọ lục" viết: "Đạo dưỡng tính, không lớn nhất là lo âu, buồn khổ, suy nghĩ quá mức, điều đó gọi là trung hòa, người đạt được trung hòa chắc chắn sống lâu".
Hai, kiềm chế dục vọng: Dưỡng sinh cần tĩnh lặng, khiến tâm thân ở trạng thái yên lặng, chỉ còn một niệm duy nhất, đòi hỏi con người phải có phẩm chất cao cả, lòng dạ rộng rãi. Tôn Tư Mão nói: "Người không sống thọ lâu, hoặc chết sớm, đều do không tự quý trọng, tận tụy hết mình vì danh lợi". Do đó người biết dưỡng sinh phải "đừng ham muốn quá mức", "không sinh ra ý nghĩ sai lệch", "ở đâu cũng đừng cầu nhiều", "sáng dậy hãy nói chuyện thiện lành, đừng nghĩ trước về tiền bạc".
Ba, xa tránh phòng sự: tức là kiểm soát quan hệ tình dục. Sinh trưởng và phát triển của con người dựa vào tinh thận, tinh thận đầy đủ thì sinh mệnh không ngừng, sức sống và khả năng đề kháng mạnh mẽ. Muốn bảo vệ tinh thận, phải tiết chế dục vọng tình dục, nếu mê đắm sắc dục, phóng túng vô độ, tất sẽ tổn hại tinh huyết, ảnh hưởng đến tuổi thọ.
Bốn, thích nghi theo bốn mùa: Con người sống trong thiên nhiên, thuận theo mùa khí là nội dung quan trọng của dưỡng sinh. "Lữ Thị Xuân Thu" nói: "Người sống lâu không phải do kéo dài thời gian, mà là hoàn thành đúng số mệnh; việc hoàn thành số mệnh nằm ở việc loại bỏ tai họa." Những gì gọi là tai họa chính là khí bất thường không đúng thời điểm, hay các hiện tượng cực đoan như rét đậm, nóng đỉnh điểm, khô hạn, ẩm thấp... trong y học cổ truyền gọi là "Lục Dâm".
Năm, tiết chế ăn uống: Tỳ vị là gốc của hậu thiên, nếu ăn uống không điều độ sẽ tổn thương tỳ vị, dẫn đến nhiều bệnh tật và lão hóa sớm. "Hoàng Đế Nội Kinh" đã nêu nhiều luận điểm về nguy hiểm của ăn uống thất điều như: "Âm sinh từ ngũ vị", "Ăn quá no, ruột gan bị tổn thương", ăn nhiều muối thì mạch máu đông lại, đổi màu, ăn nhiều đắng thì da khô, lông rụng... Tôn Tư Mão có luận điểm toàn diện và khoa học hơn về ăn uống, ngoài những điều cơ bản như "ăn không quá no, khẩu phần đơn giản", "thường ăn thức ăn ấm", "thường ăn đồ nhẹ, thanh đạm", ông còn nhấn mạnh kỹ thuật ăn uống và vệ sinh thực phẩm, ví dụ như "thức ăn ngon nên nhai kỹ, không nuốt sống", "không nói to khi ăn", "sau mỗi bữa ăn nên xoa mặt và bụng", "không ăn rau sống, gạo sống, đậu nhỏ, thực phẩm cũ hỏng, rượu đục", "bắt buộc không ăn đồ sống, dính, trơn trượt"... Điều này có ý nghĩa tích cực và quan trọng trong việc tránh tổn thương tỳ vị, phòng ngộ độc thực phẩm, phòng bệnh truyền nhiễm, thậm chí phòng bệnh và kéo dài tuổi thọ.
Sáu, thường vận động: Con người là một thể thống nhất, vận động thường xuyên sẽ giúp tinh thần dồi dào, cơ thể khỏe mạnh. Ngay từ thời Hán, Hoa Đà đã khuyến khích luyện tập để phòng bệnh. Ông nói: "Thân thể cần vận động, vận động thì tiêu hóa tốt, huyết mạch lưu thông, bệnh không thể sinh ra." Tôn Tư Mão trong "Thiên Kim Phương" cũng nói: "Đạo dưỡng tính, thường nên vận động nhẹ nhàng", "cơ thể nên vận động thường xuyên, nhưng không nên quá sức", nhắc nhở mọi người thường xuyên vận động để phòng bệnh và kéo dài tuổi thọ.
Bảy, thuận theo tính tình: tức là muốn sống khỏe và sống lâu, phải tu dưỡng theo quy luật tuổi tác. Tôn Tư Mão phân tích người già nói: "Người trên 50 tuổi, dương khí ngày càng suy yếu, tổn thương ngày càng tăng. Sức lực tâm trí dần suy giảm, quên trước quên sau, sống buông thả, mọi việc đều không hài lòng. Thính giác thị giác không ổn định, tiến ít mà thoái nhiều, mọi việc đều rơi rụng, tâm trạng nhàm chán, hay quên, dễ nổi giận, tính tình thay đổi." Điều này cho thấy khi bước vào tuổi già, con người sẽ trải qua nhiều thay đổi sinh lý và hình thái, chúng ta cần yêu thương, thấu hiểu người già, thuận theo tính tình họ để điều hòa, giúp họ tận hưởng trọn vẹn tuổi thọ.
Tám, dùng thuốc bổ: Con người sống trên đời, mỗi người có thể chất khác nhau, lại thêm bệnh tật vô tình, khó tránh khỏi tổn thương. Vì vậy, dùng thuốc bổ cũng là một phần trong dưỡng sinh. Người xưa coi trọng dùng thuốc bổ để phòng bệnh, chữa bệnh, dưỡng sinh kéo dài tuổi thọ, đã lập ra nhiều phương thuốc, bài thuốc bổ dưỡng trường thọ. Tuy nhiên, dưỡng sinh không thể chỉ dựa vào thuốc bổ, nếu "dù thường xuyên dùng thuốc bổ mà không biết đạo lý dưỡng tính, cũng khó sống lâu", "dù uống thuốc bổ Ngọc Dịch Kim Đan cũng không thể kéo dài tuổi thọ".
|
