Theo báo cáo, hơn 60% người làm việc lâu trước màn hình máy tính cảm thấy mỏi mắt. Trong thời gian này, do tập trung cao độ, số lần nháy mắt giảm đáng kể, tiết dịch mắt cũng giảm mạnh, cộng với bức xạ ánh sáng màn hình, mắt trở nên khô, kèm theo cảm giác bỏng rát, khô rát, sưng đỏ, chảy nước mắt, cảm giác có dị vật trong mắt, đau mắt, đỏ mắt, nhưng khi khám mắt thì không phát hiện tổn thương rõ rệt, y học gọi là khô mắt. Ai cũng biết khi da khô thì dùng kem dưỡng ẩm, nhưng khi mắt khô thì bạn biết phải làm gì không?
Mắt mở rộng, nháy mắt ít – ai làm bạn mất "nước mắt"?
GS.TS Gao Jiansheng, giảng viên hướng dẫn cao học tại Viện Mắt, Viện nghiên cứu Đông y Trung Quốc, cho biết khô mắt là do rối loạn chức năng lớp màng nước mắt do nguyên nhân toàn thân hoặc cục bộ, chủ yếu biểu hiện là khô giác mạc, kết mạc, kèm theo các triệu chứng như khô rát, cộm, bỏng rát, đau, đỏ mắt, sợ ánh sáng, mỏi mắt, trong y học cổ truyền gọi là "Bạch sái chứng" hay "Cạn sái hôn hoa chứng". Nguyên nhân chủ yếu là do nước mắt không thể bôi trơn, nuôi dưỡng giác mạc bình thường. Trước đây khô mắt chủ yếu là bệnh mắt phổ biến ở người cao tuổi, nhưng hiện nay phát hiện ngày càng nhiều người trẻ và dân văn phòng tiếp xúc thường xuyên với máy tính, TV, máy chơi game mắc bệnh khô mắt. Mặc dù các triệu chứng khô mắt ở người lớn tuổi và người trẻ khá giống nhau, nhưng loại khô mắt ở người lớn tuổi và người trẻ là khác nhau. Theo GS Gao, loại khô mắt phổ biến lâm sàng chủ yếu chia thành hai loại: khô mắt do bay hơi nước mắt quá mức và khô mắt do tiết nước mắt thiếu. Loại khô mắt do bay hơi nước mắt quá mức thường gặp ở dân văn phòng làm việc lâu trong phòng điều hòa, hoặc người thường xuyên dùng máy tính hoặc lái xe ban đêm, do tập trung cao độ, mí mắt mở rộng, diện tích giác mạc phơi bày lớn, làm tăng bay hơi nước mắt so với bình thường, đồng thời số lần nháy mắt giảm, không kịp được bôi trơn, nuôi dưỡng bởi nước mắt khi nháy mắt, do đó xuất hiện triệu chứng khô mắt. Ngoài ra, lạm dụng thuốc nhỏ mắt có thể gây khô mắt do bay hơi nước mắt quá mức, vì sử dụng thuốc nhỏ mắt quá nhiều lần, liều lượng quá lớn, nhiều loại trong thời gian dài, kết quả làm loãng và rửa trôi nước mắt, phá vỡ chức năng sinh lý bảo vệ giác mạc của nước mắt, dẫn đến gây hoặc làm nặng thêm triệu chứng khô mắt. Loại khô mắt do tiết nước mắt thiếu thường gặp ở người trung niên và cao tuổi, đặc biệt phổ biến ở phụ nữ sau mãn kinh. Ngoài ra, một số bệnh lý tại chỗ ở bề mặt mắt như viêm mắt hạt, viêm kết mạc mạn tính, kéo dài, tái phát hoặc sau phẫu thuật, làm suy giảm hoặc tổn thương chức năng tuyến tiết nước mắt hoặc dịch nhầy, cũng thuộc loại khô mắt do tiết nước mắt thiếu.
Chất bảo quản diệt khuẩn là mục đích – thuốc nhỏ mắt không thể chữa "khát" của mắt
Phần lớn khô mắt là do thiếu chăm sóc mắt, chứ không phải do nhiễm khuẩn gây bệnh, nhưng nếu không phòng ngừa, phát triển thành khô mắt nặng có thể dẫn đến suy giảm thị lực, dễ gây các bệnh mắt, thậm chí mù lòa. Nếu nghi ngờ mình bị khô mắt, nên đến cơ sở y tế khám sớm, bác sĩ có thể chẩn đoán bằng các phương pháp như kiểm tra máy khô mắt, đo lượng nước mắt tiết ra.
Tại phòng kiểm tra máy khô mắt của Viện Mắt, Viện nghiên cứu Đông y Trung Quốc, phóng viên đã trải nghiệm trực tiếp quy trình kiểm tra bằng máy khô mắt. Người kiểm tra là bác sĩ phó viện trưởng phòng kiểm tra máy khô mắt, bà Hạo Tấn, yêu cầu tôi ngồi trước máy, đặt cằm lên giá đỡ cố định, đầu giữ yên, mắt mở to nhìn vào ánh sáng bên trong máy. Khoảng 1 phút, bà Hạo Tấn nói kết quả đã có. Thấy vẻ mặt ngạc nhiên của tôi, bà ra hiệu cho tôi ngồi vào vị trí của bà, hóa ra mặt đối diện bác sĩ là màn hình giống màn hình máy tính, ở bốn góc màn hình có bốn hình nhỏ, còn hình trung tâm hiển thị kết quả của người kiểm tra. Bà Hạo Tấn cho biết, bốn hình nhỏ lần lượt đại diện cho mắt bình thường, trung bình, có khô mắt và khô mắt nặng, dùng bốn hình nhỏ làm tham chiếu để đánh giá cơ bản xem có bị khô mắt hay không. Theo bà Hạo Tấn, độ chính xác chẩn đoán khô mắt bằng máy khô mắt khoảng 80%, ưu điểm lớn nhất là không xâm lấn, không đau. Tất nhiên, đối với một số bệnh nhân khô mắt đặc biệt, cần kết hợp kiểm tra các bệnh khác, ví dụ như bệnh nhân viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống thường có biểu hiện khô mắt.
Chúng ta đều biết, khi da khô thì bôi kem dưỡng ẩm, uống nước là được, nhưng khi mắt khô thì phải làm sao? Một số người tự ý tự mình "cấp ẩm" cho mắt – nhỏ thuốc nhỏ mắt. GS Vương Tạo Văn, khoa Mắt, Bệnh viện Hiệp Hòa Bắc Kinh, cho biết hiện nay hầu hết thuốc nhỏ mắt bán trên thị trường là thuốc nhỏ mắt kháng sinh, đều có thêm chất bảo quản, sử dụng lâu dài loại thuốc nhỏ mắt này sẽ kích thích mắt, phá vỡ sự ổn định của lớp màng nước mắt, không những không giảm triệu chứng mà còn làm tăng cảm giác khó chịu ở mắt, gây tổn thương cơ học cho mắt. Ngoài ra, phần lớn thuốc nhỏ mắt nhằm mục đích diệt khuẩn, nhưng khô mắt không phải do nhiễm khuẩn, vì vậy thuốc nhỏ mắt kháng sinh không phù hợp với khô mắt, hơn nữa vấn đề lớn khi dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh là mắt dễ phát sinh kháng thuốc, khi thật sự cần dùng thuốc nhỏ mắt này thì lại không đạt hiệu quả mong muốn. Có tài liệu cho thấy: Tổ chức Y tế Thế giới xếp hạng các loại thuốc dễ gây kháng thuốc nhất, thuốc nhỏ mắt kháng sinh đứng thứ hai. Vì vậy, không khuyến khích dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh để phòng ngừa khô mắt.
GS Vương cho biết, đối với khô mắt, phương pháp "cấp ẩm" là dùng nước mắt nhân tạo (tốt nhất là loại không có chất bảo quản), giảm bay hơi nước mắt. Nước mắt nhân tạo là các sản phẩm chế tạo giả lập nước mắt, có thể làm ẩm, bôi trơn và nuôi dưỡng giác mạc, có tác dụng tương tự nước mắt tự nhiên. Khi làm việc trong phòng điều hòa, sử dụng máy tính hoặc lái xe ban đêm, chủ động tăng số lần nháy mắt có thể giảm bay hơi nước mắt. Nếu không khí trong phòng khô, nên dùng máy tạo ẩm. Trường hợp nặng, ngủ dậy đeo kính bơi cũng là cách tốt để giảm bay hơi nước mắt. Ngoài ra, một số bệnh nhân khô mắt nặng có thể phẫu thuật dính mí mắt để giảm bay hơi nước mắt. Bít kênh nước mắt cũng là một phương pháp "cấp ẩm", bằng cách chặn dòng chảy nước mắt qua đường mũi, làm nước mắt lưu lại trong mắt lâu hơn. Hiện nay tại Trung Quốc đã nhập khẩu thiết bị chuyên dụng bít ống nước mắt từ nước ngoài, được áp dụng tại nhiều bệnh viện lớn, có hiệu quả nhất định với khô mắt nhẹ và trung bình. Đối với một số bệnh nhân khô mắt nặng, phương pháp "cấp ẩm" bảo tồn không còn hiệu quả, phẫu thuật điều trị có hiệu quả nhất.
Đeo kính phù hợp, hình thành thói quen tốt, ăn thuốc Đông y cũng "dưỡng ẩm"
GS Vương Tạo Văn cho rằng: đeo kính phù hợp là phương pháp quan trọng để phòng ngừa khô mắt. Người trên 40 tuổi có thể dùng kính hai tiêu điểm, hoặc khi làm việc gần thì đeo kính độ thấp. Tuy nhiên, hình thành thói quen tốt dùng mắt là quan trọng nhất, bao gồm tư thế đúng, ánh sáng thích hợp, khoảng cách mắt với sách vở giữ ở khoảng 25–30cm, không đọc sách khi đi xe, đi bộ hoặc nằm giường, dùng mắt khoảng 1 giờ nên nghỉ ít nhất 10 phút. Với người làm việc máy tính, nên giữ khoảng cách với màn hình trên 60cm, điều chỉnh tư thế phù hợp nhất, sao cho tầm nhìn hướng xuống khoảng 30 độ, giúp cơ mắt thư giãn và giảm diện tích giác mạc tiếp xúc với không khí đến mức thấp nhất.
Đối với bệnh nhân khô mắt, GS Cao Kiến Sinh khuyên dùng thuốc Đông y dạng viên và liệu pháp day ấn:
1. Điều trị bệnh lý mí mắt: nếu có sưng đỏ, nóng, đau ở vùng cục bộ, dùng Hoàng liên dương can hoàn, Ngưu hoàng thanh tâm hoàn. Dùng bôi ngoài tứ hoàng cao, mỗi tối một lần, đồng thời day ấn nhẹ mí mắt, đặc biệt là mí trên hoặc chườm nóng.
2. Khô mắt ở người già: có thể dùng thuốc bổ can thận, như Lục vị địa hoàng hoàn, Cúc kỷ địa hoàng hoàn. Phụ nữ mắc hội chứng tiền mãn kinh, ngoài điều trị phù hợp, có thể thường xuyên dùng kỷ tử, mỗi ngày 15g, rửa sạch rồi nhai hoặc nấu nước, ngâm rượu uống, hoặc dùng bách hợp, sơn dược, ích nhân, táo đỏ nấu cháo ăn, hoặc mỗi tối ăn hai quả hạnh nhân hoặc uống nước sắc từ mạch môn, huyền sâm, sâm ngân thay nước uống.
3. Liệu pháp day ấn: phù hợp với mọi loại khô mắt, có thể chọn các huyệt như Tỉnh minh, Thái dương, Tuyền trúc, Tư trúc không, Dương bạch, Tứ bạch, Phong trì, Quang minh để day ấn cục bộ, nếu có điều kiện có thể thực hiện châm cứu.
|
