“Mềm như lụa vàng, mềm như tơ” những nụ chồi liễu, những cọng cỏ non nhảy múa trong đất, đang chờ đợi “Gió xuân thổi lại mọc lên”, và “Âm dương quay về cuối năm, băng giá ít dần, xuân đến nơi người, cỏ cây biết được”, miêu tả sinh động đặc điểm tự nhiên của tiết Xuân phân. Khi Xuân phân đến, con người rõ ràng cảm nhận thấy ngày dài hơn, mặt trời cũng ấm áp hơn, nhiệt độ, ánh sáng mặt trời và lượng mưa dần tăng lên. Theo phong tục cũ, mọi người bắt đầu “đón xuân”, tại Đài Loan, ngày Xuân phân còn được chọn làm “Ngày nông dân”, đây là ngày nghỉ cuối cùng sau mùa đông ba tháng. Nông谚 nói hay: “Xuân phân mưa xuống, dậy sớm đi ngủ muộn”. Hoạt động nông nghiệp bắt đầu từ lúc này, con người cũng rời khỏi nhà đi dạo ngoài trời tìm xuân, cảm nhận tinh tế nhất và thần kỳ nhất của mùa xuân.
Dưỡng sinh mùa xuân cần tuân theo đặc điểm phát sinh dương khí vào mùa xuân, vạn vật khởi sinh, chú ý bảo vệ dương khí, tập trung vào chữ “sinh”. Theo thuộc tính tự nhiên, xuân thuộc mộc, tương ứng với gan. (Đây là thuyết ngũ hành, dùng đặc tính ngũ hành để giải thích đặc điểm hoạt động sinh lý của ngũ tạng, ví dụ như gan thích điều hòa, có chức năng thoái tiết, mộc có đặc tính sinh trưởng, nên gọi gan thuộc “mộc”). Gan có đặc điểm sinh lý chủ thoái tiết, trong tâm trí là giận dữ, ghét uất ức mà thích điều hòa. Trong dưỡng sinh tinh thần mùa xuân, cần tránh tức giận dữ dội, càng phải tránh lo âu buồn bã, giữ tâm hồn rộng rãi, lạc quan hướng thượng, duy trì tâm thái an tĩnh tốt. Đồng thời, cần tận dụng và trân trọng thời gian “phát trần” của thiên nhiên mùa xuân, nhờ vào sự tăng cường dương khí, vạn vật nảy mầm, quá trình chuyển hóa mới trong cơ thể hoạt động mạnh mẽ, thông qua điều tiết hợp lý, giúp dương khí mùa xuân được phát tán, chức năng chuyển hóa hoạt động bình thường.
Biến đổi thời tiết mùa xuân khá lớn, thời tiết đột ngột rét nóng, do cơ thể bắt đầu trở nên thưa thớt, khả năng kháng lại tà khí lạnh giảm đi, vì vậy vào đầu xuân, đặc biệt người sống ở khu vực phía Bắc không nên bỏ áo bông đột ngột, người già yếu thay đồ càng phải thận trọng, không thể giảm đột ngột.《Thiên kim yếu phương》khuyên rằng quần áo mùa xuân nên “dưới dày trên mỏng”,《Lão lão hằng ngôn》cũng nói: “Xuân giá nửa tan, thân dưới nên ấm hơn một chút, thân trên có thể hơi giảm, để nuôi dưỡng khí sinh dương”. Về sinh hoạt, huyết khí con người cũng như thiên nhiên, cần giãn nở, mở rộng, đòi hỏi chúng ta ngủ muộn dậy sớm, cởi mũ buông tóc, nới lỏng quần áo, duỗi thẳng cơ thể, tham gia nhiều hoạt động ngoài trời, khắc phục trạng thái buồn ngủ, mệt mỏi, khiến tinh thần tình cảm phù hợp với thiên nhiên, đạt được hài hòa giữa thân tâm, tinh thần dồi dào.
Về điều dưỡng ăn uống, cần xem xét dương khí mùa xuân vừa khởi sinh, nên ăn các thực phẩm vị cay ngọt phát tán, không nên ăn vị chua thu liễm.《Tố Vấn·Tàng Khí Pháp Thời Luận》nói: “Gan chủ xuân, … gan ngại gấp gáp, gấp gáp thì ăn ngọt để dịu lại, … gan muốn phát tán, gấp gáp thì ăn cay để phát tán, dùng cay bổ, vị chua tả”. Trong mối quan hệ giữa ngũ tạng và ngũ vị, vị chua vào gan, có tính thu liễm, không thuận lợi cho sự sinh trưởng dương khí và thoái tiết gan khí. Điều dưỡng ăn uống cần đáp ứng sở thích tạng phủ, tức là “vi phạm tính chất thì khổ, thỏa mãn tính chất thì muốn. Muốn là điều thần tạng yêu thích, chính là bổ. Khổ là điều thần tạng ghét, chính là tả.” Hiểu rõ mối quan hệ này, có thể lựa chọn một cách có mục đích các thảo dược và thực phẩm dịu gan, dưỡng gan, thoái khí, như kỷ tử, uất kim, đan sâm, nguyên hồ…; lựa chọn thực phẩm cay ấm phát tán như táo đỏ, đậu tương, hành, rau mùi, lạc… linh hoạt phối chế món ăn.
Một mặt khác của dưỡng sinh mùa xuân là phòng bệnh bảo sức khỏe. Đặc biệt đầu xuân, thời tiết chuyển từ lạnh sang ấm, vi khuẩn, virus gây bệnh bắt đầu sinh sôi. Nhiệt độc bắt đầu hoạt động, các bệnh như cúm, viêm não mô cầu, sởi, sốt phát ban, viêm phổi theo y học hiện đại cũng dễ xảy ra và bùng phát. Để tránh bệnh mùa xuân, biện pháp phòng ngừa trước tiên là tiêu diệt nguồn lây; thứ hai là thường xuyên mở cửa sổ để thông khí, giữ không khí trong lành; thứ ba là tăng cường luyện tập, nâng cao khả năng phòng vệ cơ thể. Ngoài ra, chú ý bảo vệ miệng mũi, chặn đường tấn công của tà nhiệt vào phổi trước tiên.
Thực phẩm thuốc thiện mùa Xuân phân nên lấy “thăng bổ” làm chủ, có thể lựa chọn:
Lá đầu đen xào gan heo:
[Nguyên liệu] Dịch đầu đen 20ml, gan heo tươi 250g, nấm mèo ngâm nước 25g, lá rau xanh vài lá, rượu Thiệu, giấm, muối, bột năng, nước dùng, xì dầu, hành, gừng, tỏi, dầu ăn vừa đủ.
[Cách làm] Đun nước sắc đầu đen cô đặc, lấy 20ml dịch thuốc dự trữ, rửa sạch gan heo, loại bỏ gân, cắt thành miếng, hành, gừng, tỏi rửa sạch, hành gừng thái sợi, tỏi thái lát, rau xanh rửa sạch, vắt khô.
Cho miếng gan heo vào dịch đầu đen ngâm (lấy một nửa dịch đầu đen), thêm một chút muối, trộn đều với bột năng vừa đủ, phần dịch đầu đen còn lại, xì dầu, rượu Thiệu, giấm, bột năng ướt và nước dùng trộn thành hỗn hợp nước xốt.
Đặt chảo lên lửa lớn, đun nóng dầu, khi dầu nóng cho gan heo đã trộn vào xào sơ, dùng rây lọc bỏ dầu thừa, chảo còn ít dầu, cho tỏi lát, gừng băm nhỏ xào thơm, cho gan heo và nấm mèo ngâm vào xào nhanh, xào vài phút, cho lá rau xanh vào xào vài lần, khi gần chín cho hỗn hợp nước xốt vào xào đều, trước khi tắt bếp cho hành sợi vào, đảo đều là được, múc ra.
[Công hiệu] Bổ gan thận, ích tinh huyết, làm đen tóc, sáng mắt. (Đầu đen vừa bảo vệ gan, vừa hạ mỡ máu, hạ huyết áp; nấm mèo có tác dụng thông lợi mạch máu, ăn thường xuyên dù không bệnh cũng có thể khỏe mạnh, sống lâu).
Tôm nhân xà lách:
[Nguyên liệu] Tôm khô 30g, xà lách 250g, trứng gà 1 quả, muối, xì dầu, bột năng, dầu thực vật, dầu mè vừa đủ.
[Cách làm] Rửa sạch tôm khô, ngâm nước nở khoảng 20 phút, vớt ra, vắt khô để dùng; xà lách hái rửa sạch, thái đoạn dài 3cm để dùng;
Trứng gà đánh tan vào bát, trộn đều với bột năng, dầu mè tạo thành hỗn hợp trứng, cho tôm vào trộn đều để dùng.
Đun nóng chảo, đổ dầu thực vật, khi dầu nóng cho tôm vào xào, khi hỗn hợp trứng đông lại quanh tôm, cho xà lách vào xào cùng, khi xà lách chín, cho muối, rưới dầu mè, trộn đều là được.
[Công hiệu] Bổ thận dương, cố thận khí, thông sữa. (Xà lách chứa nhiều chất xơ thô, kích thích thành ruột, tăng nhu động, vì vậy món này rất tốt cho người bị táo bón kinh niên).
Súp ba vị châu báu:
[Nguyên liệu] Thịt gà xé nhỏ 50g, đậu hà lan 50g, cà chua 1 quả, lòng trắng trứng 1 quả, sữa 25g, bột năng 25g, rượu nấu, muối, hạt nêm, nước dùng, dầu mè vừa đủ.
[Cách làm] Xé thịt gà, bỏ gân, rửa sạch, băm nhuyễn; 5g bột năng trộn với sữa; lòng trắng trứng tách riêng; ba thứ này cho vào một cái bát, trộn thành thịt gà nhuyễn để dùng.
Cà chua rửa sạch, ngâm nước sôi, lột vỏ, thái hạt lựu; đậu hà lan rửa sạch để dùng.
Đặt chảo lên lửa lớn, đổ nước dùng, cho muối, rượu nấu đun sôi, cho đậu hà lan, hạt cà chua vào, khi sôi lại thì chuyển lửa nhỏ, dùng đũa hoặc thìa nhỏ múc thịt gà nhuyễn thành từng viên tròn bằng hạt châu thả vào nồi, lại mở lửa lớn đun sôi nước, cho bột năng loãng vào, đun sôi, cho hạt nêm, dầu mè vào là được.
[Công hiệu] Ấm trung ích khí, bổ tinh thần, thanh nhiệt trừ phiền.
Chống chỉ định thực phẩm:
Gan heo không nên ăn cùng đậu nành, đậu hũ (ăn cùng dễ mắc bệnh lâu dài); không nên ăn cùng cá thịt (ăn cùng sẽ tổn thương thần kinh).
|
