Chiêu thứ nhất: Ăn nhiều rau để bổ sung chất xơ
Trong dịp lễ, các cuộc liên hoan tăng lên, vận động giảm đi, nhiều người gặp tình trạng táo bón hoặc đi ngoài không thông suốt. Sau lễ, tăng cường ăn rau tươi có thể bổ sung đủ chất xơ. Ba bữa ăn mỗi ngày nên dần dần điều chỉnh bằng thực phẩm chay, bữa sáng nhất định phải ăn rau, như cần tây, rau sống, cải xoăn, củ cà rốt... Những loại rau giàu diệp lục, caroten, vitamin, chất xơ này có thể cân bằng dinh dưỡng với thịt, cá, trứng, đồng thời có ý nghĩa điều hòa đường ruột.
Chiêu thứ hai: Uống cháo, ăn ngũ cốc thô
Trong một mùa xuân ăn nhiều thịt cá, dạ dày và ruột đều trở nên béo nhầy. Thức ăn dầu mỡ quá nhiều cần qua dạ dày tiêu hóa, nếu dạ dày không chịu nổi sẽ gây quá tải, dẫn đến viêm, thậm chí giãn dạ dày. Đồng thời dễ gây rối loạn chức năng ruột, dẫn đến tiêu hóa kém, tiêu chảy. Sau lễ, cần nhanh chóng ăn đồ nhạt để dạ dày và ruột dần phục hồi trạng thái bình thường.
Chuyên gia khuyến cáo, vài ngày sau lễ nên uống nhiều cháo và nước hầm, ví dụ như rau xanh tươi, cháo gạo lứt, có thể kèm theo dưa muối, những món nước này đều có tác dụng "giải nhiệt" tốt, giúp dạ dày và ruột đã quá tải được nghỉ ngơi điều chỉnh.
Thêm nữa, trong vài ngày sau lễ, nên ăn nhiều ngũ cốc thô, ví dụ như tăng lượng ngô, yến mạch.
Chiêu thứ ba: Uống trà để giải dầu mỡ
Người Quảng Đông có thói quen uống trà, điều này rất tốt đối với dạ dày bị quá tải do ăn quá nhiều trong dịp Tết. Uống trà có thể làm sạch dầu mỡ trong dạ dày và ruột, giúp chúng nhanh chóng trở lại trạng thái bình thường.
Theo y học cổ truyền Trung Hoa: trà vị đắng ngọt, tính mát, có tác dụng sinh tân giải khát, thanh nhiệt giải độc, tiêu thực chỉ tả, thanh tâm tỉnh thần. Tanin trong trà có thể thúc đẩy nhu động ruột, kích thích tiết dịch vị, do đó có thể tăng khẩu vị, thông khí, giúp đi ngoài bình thường, khiến nhiều người không cần dùng thuốc để điều trị táo bón. Caffeine trong trà có thể kích thích hệ thần kinh trung ương, thúc đẩy chuyển hóa, làm hưng phấn, tập trung tinh thần và năng lượng, giúp loại bỏ mệt mỏi nhanh chóng. Tuy nhiên, cần lưu ý: một số người mắc chứng suy nhược thần kinh hoặc dễ tỉnh giấc, khó ngủ, tốt nhất nên ngừng uống trà từ chiều, tránh ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
Chiêu thứ tư: Ăn trái cây để kiện vị tiêu thực
Thức ăn chiên rán rất thơm ngon, thường là món yêu thích trong dịp lễ, nhưng ăn quá nhiều sẽ khó tiêu, dễ gây trệ khí ở vị, dẫn đến táo bón hoặc đầy bụng; ăn quá nhiều món ngọt cũng dễ gây hư yếu tỳ, sinh thấp, tích trệ, dẫn đến tiêu chảy. Để điều chỉnh chức năng tiêu hóa mất cân bằng sau lễ, chuyên gia cho rằng việc chọn trái cây phù hợp để ăn rất hiệu quả.
Ví dụ, có thể ăn nhiều chuối hơn. Các nhà khoa học nghiên cứu chỉ ra rằng chuối chứa kháng sinh tự nhiên, có thể ức chế sự phát triển vi khuẩn, tăng cường vi khuẩn lactobacillus trong ruột, thúc đẩy nhu động ruột, hỗ trợ tiêu hóa và thải độc. Theo y học cổ truyền Trung Hoa, chuối có thể thanh trừ độc nhiệt, an thần, cải thiện khát do bệnh nhiệt, bệnh trĩ và táo bón.
Thêm nữa, cam quýt giàu chất xơ, có thể thúc đẩy nhu động ruột, có tác dụng đặc biệt là thông đại tiện, thanh lọc ruột, phòng ngừa cảm lạnh, giải độc rượu.
Nước cam và đu đủ có thể điều chỉnh chức năng tiêu hóa rất tốt, đều có tác dụng giải trệ nhiệt. Hai ngày này nên uống vài ly nước cam hoặc ăn đu đủ, nhưng nên uống sau ăn 1–2 giờ, nếu uống ngay sau khi ăn sẽ làm tăng gánh nặng cho dạ dày.
Thêm nữa, nước táo giúp điều hòa đường ruột; mía có tác dụng thanh nhiệt, nhuận phổi, sinh tân giải khát, lợi tiểu, thông tiện, giải độc rượu, khử mùi hôi miệng, cải thiện buồn nôn, nôn mửa; cà chua có vị ngọt, tính mát, có thể sinh tân giải khát, kiện vị tiêu thực.
Điều chỉnh dạ dày, hồi phục sức khỏe nhanh chóng sau lễ hội
Tết luôn là dịp vui vẻ, không thể thiếu các món ăn ngon và rượu ngon, nhưng đôi khi mọi người quên mất việc kiềm chế. Ăn quá nhiều, sinh hoạt thất thường, cơ thể trước tiên sẽ cảnh báo qua hệ tiêu hóa. Vì vậy, điều chỉnh sức khỏe sau lễ hội, trước hết cần điều chỉnh dạ dày và ruột.
Chàng trai 28 tuổi tên Tiểu Hoàng năm nay về quê cùng vợ mới cưới, trong vài ngày liên tiếp bị mời ăn tiệc ở họ hàng, dù khỏe mạnh vẫn cảm thấy kiệt sức: đầy bụng, buồn nôn, không muốn ăn, mỗi bữa ăn xong đều đau bụng âm ỉ. Sau vài ngày về Quảng Châu đi khám, phát hiện đã mắc viêm dạ dày mạn tính…
Ông Trương 50 tuổi, vốn huyết áp cao, trong buổi ăn tất niên cùng gia đình, do vui mừng uống rượu, huyết áp tăng cao, mạch máu dạ dày co thắt, gây viêm tụy cấp tính dẫn đến tắc ruột, phải nhập viện vào ngày mùng một Tết…
Ông Lưu Phong Bân, trưởng khoa tiêu hóa Bệnh viện Y học cổ truyền Quảng Châu, cho biết ngày 5 tháng 2 là ngày đầu tiên sau kỳ nghỉ dài, có tới 1/3 bệnh nhân đến khám khoa tiêu hóa do ăn uống dịp Tết không đúng cách. Hai dạng phổ biến nhất là: một là do ăn quá nhiều thực phẩm dầu mỡ, gây rối loạn tiêu hóa; hai là do ăn thực phẩm sống, không sạch, gây viêm dạ dày ruột cấp tính. Ông Lưu cảnh báo, ăn uống quá mức liên tục trong vài ngày sẽ gây tổn thương dạ dày ruột, có thể gây ra bệnh dạ dày. Nếu bệnh dạ dày tái phát mà không điều trị, có thể chuyển thành bệnh mạn tính.
Giải pháp thứ nhất:
Ăn quá nhiều – Giải ứ hóa trệ, tạm ngưng bổ dưỡng
Bữa ăn tất niên toàn món mặn, thêm bánh nướng, bánh rán,… nếu không kiểm soát sẽ dễ gây ra "thấp nhiệt" và "trệ tích" theo y học cổ truyền. Nhẹ thì đầy bụng, táo bón, ăn không ngon, nặng thì có thể xuất hiện nôn mửa, tinh thần trì trệ, sốt nhẹ, chính là hiện tượng "ăn trệ" mà chúng ta thường nói. Do nội nhiệt cũng dễ gây ngoại cảm, vì vậy một số người còn bị cảm cúm.
Đối với loại bệnh sau lễ này, trước tiên cần kiểm soát chế độ ăn, ăn nhạt hơn, để dạ dày ruột nghỉ ngơi. Xem rau xanh và cháo trắng là lựa chọn an toàn nhất. Bảo Hòa Hoàn, Bảo Tế Hoàn, Kiện Vị Tiêu Thực Phiêu, và thuốc Tây giảm đau bụng tiêu viêm như Fukan An là những thuốc tiêu trệ thường dùng; men tiêu hóa như men men, đa enzyme, đạt ký, thuốc tăng nhu động dạ dày như Mađinlín cũng có thể chuẩn bị sẵn tại nhà.
Ông Lưu nói rằng, trong ăn uống hàng ngày có thể dùng phương pháp thanh nhiệt, giải thấp. Ví dụ như ăn củ cải thanh nhiệt, hoặc thêm cây sông hoàng thảo, xe tiền thảo vào hầm canh để thanh nhiệt, giải thấp. Nhiều người quen ăn bổ vào mùa đông, nhưng lúc này nên tạm dừng.
Giải pháp thứ hai:
Viêm dạ dày ruột cấp – Dùng thuốc đúng chứng, uống nhiều nước đường muối
Ăn thực phẩm sống, không sạch, hoặc món ăn để lâu trong tủ lạnh, ăn đi ăn lại, dễ gây viêm dạ dày ruột cấp tính. Ông Tôn Quí Ninh, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, Bệnh viện Quân khu Quảng Châu, cho biết: đối với viêm dạ dày ruột cấp tính có biểu hiện nôn ói, tiêu chảy, không nên dùng thuốc tăng nhu động dạ dày, tránh làm nặng thêm tiêu chảy.
Ngoài việc dùng thuốc kháng viêm như Hoàng Liên Tố, thuốc ức chế nhu động ruột như Atropin theo chỉ định, cần chú ý uống nhiều nước, tránh mất nước và rối loạn điện giải do tiêu chảy nghiêm trọng. Nhưng uống quá nhiều nước trắng dễ làm loãng máu, gây "độc nước", nước muối sinh lý 0,9% và nước đường muối (100ml nước + 11g đường + 0,9g muối) là phù hợp hơn. Vitamin nhóm B giúp điều hòa chức năng thần kinh, hỗ trợ tiêu hóa, giảm mệt mỏi, vì vậy sau lễ có thể bổ sung hợp lý vitamin B tổng hợp.
Nếu chỉ bị tiêu chảy nhẹ, có thể điều chỉnh bằng ăn uống tại nhà, nhưng nếu tiêu chảy nghiêm trọng, mỗi ngày từ 6–7 lần, nên đến bệnh viện khám sớm. Đặc biệt cần lưu ý: người mắc tiểu đường, nếu có triệu chứng viêm dạ dày ruột cấp tính, cần đi khám ngay, nếu không dễ dẫn đến ngộ độc ketone tiểu đường, hậu quả nghiêm trọng.
Lưu ý đặc biệt
Không nên "làm sạch ruột nhanh" quá
Hiện nay nhiều thanh niên thích dùng nhịn ăn để "làm sạch ruột nhanh", nhưng bác sĩ không khuyến nghị. Nếu do truyền dịch, theo hướng dẫn bác sĩ nhịn ăn 1–2 bữa là được, nhưng tự ý nhịn ăn để làm sạch ruột thường xuyên dễ gây mất nước, hạ đường huyết, làm mất cân bằng trong cơ thể. Đặc biệt với người thể chất yếu, không nên dùng biện pháp cực đoan này.
Thêm nữa, một số nhóm người đặc biệt cần được chăm sóc kỹ. Bà Tôn Quí Hoa nói rằng người tiểu đường vốn dễ tổn thương thần kinh末, nhu động dạ dày yếu hơn người bình thường, thường dễ mắc chứng "viêm dạ dày nhẹ", rối loạn vận động đường tiêu hóa này gây đầy bụng, buồn nôn, thậm chí nôn ra thức ăn chưa tiêu. Vì vậy, nhóm người đặc biệt này, nếu ăn uống sai lệch dịp lễ, cần điều chỉnh và điều trị sớm hơn người bình thường. (Chuyên gia tham vấn / Trưởng khoa tiêu hóa Bệnh viện Y học cổ truyền Quảng Châu, ông Lưu Phong Bân; bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa, Bệnh viện Quân khu Quảng Châu, ông Tôn Quí Ninh; bài viết / phóng viên Lâm Thanh Thanh)
Liên kết liên quan
Phương pháp tiêu thực hóa trệ
Trong dịp Tết, người ăn nhiều, dễ sinh nhiệt, sinh đàm, tổn hại tỳ vị, như đồ ngọt, bánh kẹo, thực phẩm chiên rán, gây mất khẩu vị. Ăn uống không điều độ, ăn quá nhiều thực phẩm béo, cứng, lạnh, khó tiêu, tổn thương chức năng tỳ vị, hoặc do tỳ vị hư yếu, vận hóa bất thường, cũng dẫn đến trệ tích, không muốn ăn. Dưới đây giới thiệu một số phương pháp dưỡng sinh để tham khảo, giúp tiêu thực hóa trệ —
· Canh cá thu quả mướp
Nguyên liệu: 1 quả mướp, 100 gram đuôi cá thu.
Cách làm: Mướp rửa sạch, gọt vỏ, cắt miếng, đuôi cá thu rửa sạch, cho vào chảo xào sơ, thêm mướp và vài lát gừng, đổ nước vừa đủ, nấu khoảng 1 giờ, nêm gia vị rồi dùng.
Công dụng: Dưỡng sinh, tiêu thực. Giúp tiêu hóa kém, đầy bụng, khó chịu.
Mướp còn gọi là vạn thọ quả, quả chín vị ngọt, tính hơi lạnh. Enzyme papain trong mướp giúp tiêu hóa và hấp thu thức ăn, hiệu quả với chứng tiêu hóa kém; enzym lipase trong mướp có thể phân giải chất béo thành axit béo, hỗ trợ tiêu hóa và hấp thu chất béo trong thức ăn; papain còn có thể thúc đẩy và điều hòa tiết dịch tụy, có tác dụng điều trị tiêu hóa kém do chức năng tụy kém. Thịt cá thu vị ngọt, tính ấm. Công dụng: Ấm dạ dày, điều hòa trung tiêu, tiêu thực hóa trệ.
· Nước sắc mạch nha sơn tra
Nguyên liệu: Mạch nha 10 gram, sơn tra 6 gram, đường đỏ 10 gram.
Cách làm: Mạch nha bỏ tạp chất, sao vàng, sơn tra sao cháy. Cho hai vị này vào nồi, thêm nước vừa đủ, đun 30 phút, lọc bỏ bã, lấy nước khoảng 250 gram, thêm đường uống từng phần.
Công dụng: Tiêu thực hóa tích, kiện vị, dùng cho chứng tích trệ, ăn không ngon.
Công hiệu: Mạch nha vị ngọt, tính hơi ấm, công dụng tiêu thực, kiện vị. Nghiên cứu hiện đại chứng minh mạch nha có tác dụng nhẹ thúc đẩy tiết acid dạ dày và pepsin, do đó hỗ trợ tiêu hóa. Ngoài ra, mạch nha chứa amylase, invertase, protease, các enzym tiêu hóa này có thể điều trị chứng ăn không ngon, tiêu hóa kém, ăn quá no, tích trệ.
Sơn tra vị chua ngọt, tính hơi ấm, công dụng kiện tỳ khai vị, hóa trệ tiêu thực, tăng khẩu vị, đặc biệt hiệu quả với tích trệ do thịt mỡ. Nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy sơn tra chứa lipase, có thể tăng tiết dịch tiêu hóa trong dạ dày, thúc đẩy tiêu hóa.
· Trà củ cải đỏ
Nguyên liệu: Củ cải đỏ 250 gram, đường đỏ một ít.
Cách làm: Củ cải đỏ sắc với nước, thêm đường đỏ một ít, dùng như trà uống nhiều lần.
Công hiệu: Hành khí tiêu thực. Dùng cho trẻ nhỏ tích trệ, ăn không tiêu, đầy bụng, nôn ói, quấy khóc.
Củ cải đỏ vị ngọt, tính bình. Có thể bổ tỳ hòa vị, tiêu thực hóa trệ, lợi đại trường, thanh nhiệt giải độc, hạ khí止khái. Dùng cho chứng tiêu hóa kém, tích trệ không tiêu.
· Nước uống ba vị tiêu trệ
Nguyên liệu: Sơn tra tươi 20 gram, củ cải tươi 30 gram, vỏ quýt xanh tươi 6 gram, đường phèn vừa đủ.
Cách làm: Sơn tra, củ cải, vỏ quýt xanh rửa sạch, thái sợi, cho vào nồi, thêm nước vừa đủ, đun lửa lớn đến sôi, chuyển sang lửa nhỏ nấu 30 phút, bỏ bã, lấy nước, thêm đường phèn đun sôi là được. Mỗi ngày uống 3 lần, mỗi lần 20–30 ml, uống liên tục 3 ngày là một liệu trình.
Công dụng: Kiện tỳ hành khí, khai vị, hỗ trợ tiêu hóa, tán kết tiêu trệ. Dùng cho trẻ nhỏ tích trệ.
Vỏ quýt xanh vị cay đắng, tính ấm, có thể lý khí kiện tỳ, dùng cho chứng đầy bụng do khí tỳ trệ.
|
