Những năm gần đây, con người ngày càng chú trọng đến sức khỏe thể chất và chất lượng cuộc sống, việc sử dụng các loại nhân sâm để bồi bổ đã trở thành một xu hướng thời thượng. Nhân sâm, Dương sâm đều là những món quà tốt để thăm bệnh nhân, hiếu kính người già hoặc tặng bạn bè; trên thị trường cũng xuất hiện nhiều sản phẩm thực phẩm chức năng từ nhân sâm như viên nang nhân sâm, lát nhân sâm Tây dương... Trước hàng loạt sản phẩm nhân sâm phong phú này, phần lớn người tiêu dùng không rõ nên lựa chọn thế nào. Vì vậy, bác sĩ phó khoa dược của Bệnh viện Trung y tỉnh Hà Nam, Dương Diễm Vân, đặc biệt nhấn mạnh: việc dùng nhân sâm, Dương sâm đúng cách để bồi bổ bằng ăn uống rất có lợi cho cơ thể, nhưng cả hai loại này đều là thuốc, không thể tùy tiện dùng.
Địa phương chính sản xuất nhân sâm ở Trung Quốc là ba tỉnh Đông Bắc. Tùy theo phương pháp chế biến khác nhau, nhân sâm phơi khô hoặc sấy khô được gọi là "Sinh sâm", nhân sâm hấp chín rồi phơi khô gọi là "Hồng sâm", nhân sâm ngâm trong đường đỏ rồi phơi khô gọi là "Đường sâm". Dương sâm bản địa ở Bắc Mỹ, Hoa Kỳ là nơi sản xuất chính. Do cờ Hoa Kỳ là cờ sao và vạch, nên nhân sâm Hoa Kỳ còn được gọi là "Hoa kỳ sâm". Nhân sâm và Dương sâm cùng thuộc nhóm bổ khí, đều có tác dụng tăng cường thể lực, chống mệt mỏi, an thần, tăng cường miễn dịch... Tuy nhiên, do sự khác biệt về thành phần hóa học, tác dụng bảo vệ và điều trị cũng khác nhau đáng kể, khi dùng cần phân biệt rõ ràng. Người bị chứng nhiệt nên dùng Dương sâm, người bị chứng hàn nên dùng Nhân sâm sinh hay Hồng sâm. Nên dùng dưới sự hướng dẫn của thầy thuốc đông y có kinh nghiệm.
Nhân sâm có nhiều tác dụng: tăng cường khả năng kháng bệnh, cải thiện chức năng sinh lý não bộ, có tác dụng chống mệt mỏi mạnh, tăng cường tim, chống sốc, tăng chức năng tạo máu, làm chậm lão hóa, điều hòa nội tiết... Theo "Bản thảo cương mục": Nhân sâm vị ngọt dịu đắng, tính ấm, vào kinh Tỳ, Phế. Có công dụng bồi bổ cơ thể, bổ khí cố thoát, bổ phế kiện tỳ. Nhân sâm là vị thuốc bổ dưỡng quý giá, có thể bổ ngũ tạng, có chức năng bổ khí và an thần mạnh mẽ, vừa dùng để điều dưỡng cơ thể suy nhược kéo dài, vừa dùng cho người sau bệnh, sau sinh, sau phẫu thuật cơ thể vẫn yếu lâu ngày, người già thể trạng yếu, đề kháng giảm sút.
Dương sâm thuộc loại bổ thanh, có tác dụng ích khí, sinh tân, dưỡng âm, nhuận phế, thanh nhiệt. Các thí nghiệm dược lý hiện đại cho thấy Dương sâm có tác dụng chống mệt mỏi, chống thiếu oxy, nâng cao khả năng thích ứng của cơ thể và tác dụng an thần. Đối với các chứng bệnh như lao phổi, bệnh tim mạch, sốt sau bệnh cấp tính, chứng khí âm tổn thương đều có tác dụng điều dưỡng. Người già thể trạng yếu dùng适量 có thể tăng cường thể chất, kéo dài tuổi thọ. Tác dụng bổ khí của Dương sâm không bằng Nhân sâm, nhưng tác dụng sinh tân lại mạnh hơn Nhân sâm; người thể hư hàn, dạ dày có hàn thấp, cảm cúm ho, rối loạn tiêu hóa, người thể trạng khỏe mạnh thì không nên dùng.
Cách dùng nhân sâm (hoặc Dương sâm) tại nhà như sau: Nhân sâm khô khó thái lát, có thể hấp mềm trong nồi rồi mới thái, lát thái xong phơi khô để dùng dần.
① Dùng dạng sắc: Cho lát nhân sâm vào nồi đất, thêm nước 200ml, ngâm 1–2 giờ, đậy nắp, đun nhỏ lửa ít nhất nửa tiếng, lấy nước uống, có thể sắc nhiều lần, khi nước sắc không còn mùi thì nhai kỹ bỏ bã.
② Dùng dạng hãm trà: Dùng nước sôi pha lát nhân sâm, đậy nắp 20 phút là có thể uống như trà, sau vài lần hãm có thể nhai kỹ bỏ bã.
③ Dùng dạng ngậm: Ngậm lát nhân sâm trong miệng đến khi hết vị rồi nhai kỹ.
4. Ngâm rượu: Dùng nguyên củ nhân sâm tươi ngâm vào rượu trắng vừa đủ, đậy kín, ngâm 1 tháng là dùng được. Mỗi lần uống 10–30ml, ngày uống 2 lần. Dùng cho các chứng khí huyết hư yếu, mệt mỏi, kém ăn do tỳ hư, thở ngắn do phế hư, mất ngủ do hư nhiệt, đau nhức xương khớp.
⑤ Dùng dạng viên nang: Nghiền nhân sâm thành bột, cho vào viên nang trống rồi uống.
⑥ Đun nhân sâm cùng gà, vịt, ngỗng, sơn tra, bách hợp trong nồi đất bằng lửa nhỏ, đun đến khi chín kỹ, ăn cả thịt, rau, nước canh. Khi dùng nhân sâm không nên uống trà đặc hay ăn củ cải, khi sắc thuốc tránh dùng dụng cụ bằng sắt, nhôm.
Khi bảo quản nhân sâm tại nhà, cần phòng ẩm mốc, mối mọt. Có thể gói bằng giấy hút ẩm rồi để nơi mát, khô, thông thoáng hoặc bảo quản trong tủ lạnh.
Dương Diễm Vân đặc biệt lưu ý: Nhân sâm và Dương sâm đều có phản ứng phụ nhất định, dùng lâu dài hoặc quá liều có thể gây mất ngủ, trầm cảm, đau đầu, hồi hộp, tăng huyết áp, suy giảm chức năng sinh dục, phát ban, chóng mặt, chảy máu... Dùng lâu dài hoặc quá liều Dương sâm có thể gây cảm giác khó chịu, sợ lạnh, chán ăn, đau bụng tiêu chảy, mụn nước... Vì vậy, khi chọn dùng để chữa bệnh hoặc bồi bổ, cần cân nhắc kỹ dựa trên tình trạng bản thân, nếu cần thiết hãy nhờ thầy thuốc tư vấn, đừng tự ý dùng. Lý Du Gia, Bệnh viện Trung y tỉnh Hà Nam
|
