Theo góc nhìn y học cổ truyền Trung Hoa, ăn uống vào mùa xuân là điều mà các nhà dưỡng sinh xưa nay luôn chú trọng. Vì đây là mùa dương khí sinh phát, sinh cơ nở rộ, nhưng cũng là thời điểm vi khuẩn và vi sinh vật sinh sôi, hồi phục, dễ bùng phát dịch bệnh. Việc ăn uống hợp lý có thể nâng cao miễn dịch cơ thể, phòng ngừa bệnh tật.
Nguyên tắc ăn uống: nhiều vị ngọt, ít vị chua
Đạo sĩ y học nổi tiếng thời Đường, Tôn Tư Mão, trong “Thiên Kim Phương” từng nói: “Xuân ăn nên giảm vị chua, tăng vị ngọt, để dưỡng khí tỳ.” Nghĩa là mùa xuân nên ăn ít thực phẩm vị chua, ăn nhiều thực phẩm vị ngọt, để bổ khí tỳ.
Theo y học cổ truyền, mùa xuân tương ứng với tạng can, rất dễ bị can khí quá mạnh, ảnh hưởng xấu đến tỳ, làm cản trở tiêu hóa và hấp thu thức ăn bình thường. Thực phẩm vị ngọt có thể bổ tỳ, trong khi vị chua vào can, tính thu liễm, ăn nhiều sẽ không tốt cho sự sinh phát dương khí vào mùa xuân và sự lưu thông khí can, thậm chí còn làm can khí vốn đã mạnh hơn trở nên quá mạnh, gây tổn thương lớn hơn cho tỳ. Đây chính là một trong những lý do khiến các bệnh như viêm dạ dày mạn tính, loét dạ dày dễ tái phát vào mùa xuân.
Vị ngọt và vị ngọt không hoàn toàn giống nhau
Thực phẩm vị ngọt trong y học cổ truyền không chỉ đơn giản là vị ngọt, quan trọng hơn là có tác dụng bổ tỳ. Trong số các thực phẩm này, đứng đầu là táo tàu và sắn dây.
Nghiên cứu hiện đại cho thấy ăn thường xuyên sắn dây hoặc táo tàu có thể nâng cao miễn dịch cơ thể. Nếu nấu cháo bằng táo tàu, sắn dây, gạo, gạo lứt, không chỉ phòng ngừa tái phát viêm dạ dày, loét dạ dày, mà còn giảm nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm như cảm cúm, vì vậy rất phù hợp ăn vào mùa xuân.
Ngoài táo tàu và sắn dây, các thực phẩm vị ngọt khác gồm: gạo, gạo lứt, gạo nếp, cao lương, ý dĩ, đậu vetch, đậu bắp, đậu nành, bông cải xanh, rau chân vịt, cà rốt, khoai lang, khoai tây, bí ngô, nấm mèo đen, nấm hương, long nhãn, hạt dẻ, mỗi người có thể chọn theo khẩu vị cá nhân, nên ăn nhiều hơn. Ngoài ra, nên ăn ít dưa chuột, bí đao, giá đỗ, vì đây là thực phẩm tính hàn, sẽ cản trở sự sinh phát dương khí trong cơ thể vào mùa xuân; nên ăn nhiều hành tây, gừng, tỏi, rau hẹ, hành tây, vì chúng có tính ấm, giúp trừ hàn, tán hàn.
Thêm vào đó, khu vực Bắc Trung Quốc phần lớn mùa xuân khô hanh, nhiều người thường bị các triệu chứng “hỏa” như đau họng, hôi miệng, táo bón. Ăn một chút thực phẩm dưỡng âm, nhuận táo như mật ong, lê, chuối, bách hợp, đường phèn, mía, củ cải trắng, có thể giảm nhẹ các triệu chứng.
Người bị viêm dạ dày cần đặc biệt chú ý ăn uống
Mùa xuân là thời điểm dễ tái phát các bệnh mạn tính như viêm dạ dày, loét dạ dày, sỏi túi mật, viêm gan. Vì vậy, người mắc các bệnh trên cần đặc biệt chú ý chế độ ăn uống. Nên uống nhiều cháo sắn dây, cháo gạo lứt, tuyệt đối tránh xa các thực phẩm chua như sơn tra, ô mai.
Đối với người mắc sỏi túi mật và viêm gan, mùa xuân ngoài việc tuân thủ nguyên tắc “giảm chua, tăng ngọt” và “dưỡng dương”, còn nên ăn ít thực phẩm dầu mỡ, tránh tái phát bệnh gan – mật.
Thực đơn dưỡng âm, nhuận táo
Cháo củ cải mật ong: Củ cải trắng 500g, rửa sạch, gọt vỏ, thái vụn, ép lấy nước. Mỗi lần lấy 60ml nước củ cải, thêm 20–30g mật ong, trộn đều, uống ngày 3 lần.
Cháo bách hợp hấp mật ong: Bách hợp 50g, mật ong 50g. Rửa sạch bách hợp, tách từng cánh, ngâm nước sạch khoảng 30 phút, vớt ra, cho vào bát, thêm mật ong, hấp cách thủy khoảng 1 giờ là xong.
Mật ong ngâm lê trắng: Lê trắng 500g, rửa sạch, bỏ cuống, bỏ hạt, cho vào nồi, thêm nước vừa đủ, đun sôi đến khi chín mềm khoảng 70%. Khi nước gần cạn, thêm nước vừa đủ, mật ong 250g, đun nhỏ lửa đến khi chín kỹ, cô lại nước. Để nguội, đựng vào chai lọ để dùng dần. Món này có tác dụng nhuận táo, sinh tân, cầm khát rất tốt.
Cháo nước mía gạo: Mía tươi 500g, gọt vỏ, cắt khúc, ép lấy nước. Dùng gạo 60g nấu cháo, khi chín đổ thêm 60ml nước mía, đun sôi lại một lần là dùng được.
Cháo bách hợp liên tử: Lấy bách hợp khô, liên tử, đường phèn mỗi thứ 30g, gạo 100g. Rửa sạch liên tử, ngâm nước cho nở. Rửa sạch bách hợp khô, gạo, cho cùng liên tử vào nồi, thêm nước vừa đủ, trước tiên đun lửa lớn đến sôi, sau đó đun nhỏ lửa, khi gần chín thêm đường phèn, nấu thêm một lúc là được.
Cháo hoa bách hợp sắn dây: Lấy hoa bách hợp 10g, sắn dây 30g, gạo 30g, đường phèn vừa đủ. Rửa sạch sắn dây, gọt vỏ, thái lát mỏng. Rửa sạch gạo, cho cùng sắn dây vào nồi, thêm nước nấu cháo, khi cháo gần chín cho hoa bách hợp đã rửa sạch vào. Khi cháo sôi hai lần, thêm đường phèn, để nguội là dùng được.
Thực phẩm vị ngọt và tính ấm là phù hợp nhất để ăn vào mùa xuân.
|
