Phương bổ khí
Người ta thường nói: "Sống là một hơi thở". Người dân thường kiểm tra một người còn sống hay chết bằng cách sờ xem người đó còn thở không, cho thấy khí đối với cơ thể con người vô cùng quan trọng. Thực tế đúng như vậy, y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng: "Ba bảo vật của thân thể là tinh, khí, thần". Khí là căn bản và động lực của hoạt động sinh mệnh, tràn đầy toàn thân, vận hành không ngừng, liên quan mật thiết đến sức khỏe và thọ mạng. Sách kinh điển y học cổ truyền "Hoàng Đế Nội Kinh" đã sớm chỉ ra: "Vạn bệnh sinh ra từ khí", nghĩa là nhiều bệnh xảy ra đều liên quan đến khí trong cơ thể. Do đó, muốn chăm sóc sức khỏe tốt, phải chú ý bổ khí.
Pháp bổ khí phù hợp với người khí hư, không khí hư thì không dùng phương pháp này. Khí hư là khí không đủ dùng, vận động là thở gấp. Thường cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, nói ít, giọng yếu, mặt nhợt nhạt, ăn kém, lưỡi nhạt, lớp lưỡi trắng, mép lưỡi có dấu răng (dấu răng cắn). Mạch yếu无力.
[Phương một]
Một quả dừa. Gọt vỏ ngoài, bỏ vỏ cứng, lấy phần thịt trắng bên trong, thái thành từng miếng nhỏ ăn, mỗi lần vài miếng.
Thịt dừa, còn gọi là dừa nhân, là phần nội nhũ của cây dừa họ Cây cọ, màu trắng, nhai có cảm giác như thịt. Vị ngọt, tính bình, "dưỡng khí, trừ phong, ăn không đói, khiến da dẻ tươi đẹp" (Từ điển Bản thảo cương mục).
Thịt dừa chứa từ 60% đến 65% dầu, phần lớn axit béo no, chỉ có một ít axit oleic và axit linoleic. Điều này khác biệt lớn so với dầu thực vật thông thường. Mặc dù axit béo no có một số tác hại, nhưng cũng là thành phần dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Để duy trì sức khỏe tốt, các chuyên gia dinh dưỡng khuyên nên giữ tỷ lệ axit béo no, đơn không no và đa không no ở mức 1:1:1, tức là cân bằng 1:1:1 là lý tưởng. Ngoài ra, thịt dừa còn chứa một số protein, sucrose, glucose, có lợi cho vẻ đẹp da.
Người già, người mắc bệnh tăng lipid máu, béo phì nên thận trọng khi dùng.
[Phương hai]
200 gram sữa đậu nành, 59 gram gạo tẻ; đường trắng vừa đủ. Pha sữa đậu nành với nước và gạo nấu thành cháo, hoặc nấu gạo theo cách thường, khi gần chín cho sữa đậu nành vào, tiếp tục nấu đến khi cháo chín, nêm đường, mỗi ngày ăn hai lần.
Phương này bổ hư, tăng cường thể lực, phù hợp với người thể chất yếu, gầy yếu.
[Phương ba]
100 gram đại mạch, 6 gram thảo quả, 50 gram thịt cừu. Rửa sạch thịt cừu, xay thành thịt băm, để riêng. Nấu đại mạch thành nước dùng, khi gần chín cho thịt băm, thảo quả, rượu gạo và muối vào, đảo đều, đun nhỏ lửa đến khi chín nhừ, tắt bếp, ăn kèm bữa ăn.
Phương này ôn trung, dưỡng vị, tăng cường thể lực, dùng cho người tỳ vị hư yếu, ăn ít, khát nước, thể trạng gầy yếu.
[Phương bốn]
30–60 gram hoàng kỳ sống, 2 lượng gạo tẻ, một ít đường đỏ, 1 gram bột trần bì. Mỗi lần lấy hoàng kỳ sống sắc đặc lấy nước, dùng gạo tẻ, đường đỏ ít cùng nấu, khi cháo gần chín cho bột trần bì vào, đun sôi nhẹ là được.
Phương này bổ nguyên khí, kiện tỳ dưỡng vị, lợi thủy tiêu thũng, dùng cho các chứng lao lực nội thương, tiêu chảy mạn tính, thể hư tự hãn, phù thũng người già, viêm gan mạn tính, viêm thận mạn tính, vết loét lâu lành, v.v., tất cả các chứng khí huyết bất túc.
[Phương năm]
Thiên cầm, sơn dược, phục linh, liên nhục, ý dĩ nhân, bạch biến đậu, đảng sâm, bạch truật mỗi thứ 6 gram, 100 gram gạo, đường vừa đủ. Trước tám vị thuốc trên, thêm nước nấu 40 phút, vớt bỏ bã đảng sâm và bạch truật, cho gạo đã rửa sạch vào, tiếp tục nấu nhừ thành cháo, chia ăn từng bữa, nêm đường, ăn liên tục vài ngày.
Phương này kiện tỳ ích khí, ôn dương lợi thấp, dùng cho các chứng thể hư lực yếu, phù thũng, tiêu chảy.
[Phương sáu]
30 gram sơn dược khô, 30 gram bạch truật, 3 gram nhân sâm, 500 gram bột mì. Sơn dược, bạch truật, nhân sâm nghiền thành bột mịn. Trộn với bột mì, thêm nước, nhào bột, cán mỏng, cắt thành miếng, luộc ăn.
Sản phẩm này có công năng bổ khí kiện tỳ. Dùng cho người tỳ vị hư yếu, không muốn ăn, đại tiện lỏng, mệt mỏi.
Phương này trích từ "Thánh Tế Tổng Lục", tên ban đầu là "Sơn dược hoàn", dùng cho "tỳ vị hư yếu, không muốn ăn uống", là phương phổ biến bổ khí kiện tỳ. Tỳ vị hư yếu, vận hóa không đủ, sinh hóa không đủ, nên thấy ăn ít, đại tiện lỏng, mệt mỏi. Pháp phải bổ khí kiện tỳ, phương này dùng sơn dược làm chủ dược, bổ khí kiện tỳ; dùng bạch truật, nhân sâm, bột mì làm phụ dược, bạch truật bổ khí kiện tỳ, nhân sâm bổ trung khí, bột mì bổ dưỡng vị trường. Các vị thuốc phối hợp, tăng cường hiệu quả bổ khí kiện tỳ. Phương này bổ khí mạnh, có thể dùng cho người nguyên khí hư.
Không nên dùng cho người ngoại cảm hoặc chứng thực nhiệt.
[Phương bảy]
10 gram yến sào đã ngâm nở, 40 gram trúc thiên, 150 gram thịt đùi gà, 100 gram nấm hương đã ngâm nở, 10 gram thịt lợn xông khói, muối, bột ngọt, đường trắng, bột hồ tiêu, bột khoai lang, nước gừng, dầu heo, rượu nấu, nước hầm gà vừa đủ. Thịt gà, nấm hương, trúc thiên thái thành sợi. Nhúng trúc thiên, nấm hương vào nước sôi, vớt ra. Cho dầu heo, nước gừng, rượu nấu, nước vào nồi, trước tiên cho yến sào vào đun sôi một chút, vớt ra, cho vào trúc thiên, nấm hương, thịt gà đun nấu, khi thịt gà chín, vớt ra cho vào bát, thêm yến sào và thịt lợn xông khói. Lại đun nồi khác, cho nước hầm gà, dầu heo, bột ngọt, đường trắng, bột hồ tiêu, đun sôi, dùng bột khoai lang tạo sốt loãng, rưới lên trên là xong.
Canh món này gồm yến sào, trúc thiên, thịt gà, nấm hương, thịt lợn xông khói. Trúc thiên còn gọi là trúc sâm, trúc sinh, là một loại nấm ăn quý hiếm trên thế giới, được mệnh danh là "vua của các món ăn rừng", "nữ hoàng nấm". Cơ thể trúc thiên trắng ngần, mềm mại, vị ngon miệng, hàm lượng dinh dưỡng cao. Theo nghiên cứu, trong đó chứa 20,1% protein thô, 2,6% chất béo thô, 38,1% carbohydrate, và nhiều loại axit amin, đặc biệt hàm lượng glutamic acid rất cao, lên đến 1,76%. Vì vậy, nó không chỉ là thực phẩm giàu dinh dưỡng, mà còn là một loại gia vị tuyệt vời. Trúc thiên xưa nay luôn được dùng làm quà tặng cao cấp, chỉ có thể thấy trong các bữa ăn của hoàng đế. Trúc thiên có công năng bổ khí ích thận, giảm đau,止咳, chống độc, kháng khuẩn, đồng thời giảm tích tụ mỡ bụng, có hiệu quả nhất định với người cao huyết áp, cholesterol cao. Kết hợp với yến sào bổ khí ích phế, thịt lợn xông khói kiện tỳ bổ thận, thịt gà bổ huyết ích khí, nấm hương khai vị hóa đàm, thì có công năng bổ khí nguyên, ích phế thận, khai vị kiện tỳ. Dùng cho người thể hư lao liệt, hiệu quả càng tốt. Món này vị ngon, được mọi người yêu thích.
[Phương tám]
250 gram thịt cừu vàng, 50 gram đảng sâm, muối tinh, bột ngọt, rượu nấu, gừng, dầu heo, nước hầm thịt vừa đủ. Rửa sạch thịt cừu, thái miếng. Đảng sâm ngâm mềm, rửa sạch, thái miếng. Trước tiên cho dầu, gừng, rượu nấu, bột ngọt, muối và nước hầm vào nồi, đun sôi, cho thịt cừu, đảng sâm vào nấu, đến khi thịt chín nhừ, nêm gia vị là được.
Thịt cừu vàng có công năng bổ trung ích khí, thường dùng chữa lao lực, hư hàn. Đảng sâm ích huyết bổ phế, bổ trung khí, hai vị kết hợp thì hiệu quả bổ trung ích khí càng rõ rệt. Dùng cho người tỳ vị hư yếu gây ra chứng nghịch vị, ăn ít, gầy yếu. Người khỏe mạnh ăn cũng có thể kiện tỳ vị.
[Phương chín]
1000 gram vây cá voi đã ngâm nở, 50 gram thịt lợn xông khói, rau mùi, mầm đậu xanh mỗi thứ 25 gram, rượu nấu, muối tinh, bột ngọt, đường trắng, bột hồ tiêu trắng, hành, gừng, dầu heo, nước hầm gà vừa đủ. Trước tiên thái thịt lợn xông khói thành sợi dài 3 cm, rửa sạch mầm đậu xanh, để lại phần ngọn, hành thái đoạn, gừng thái lát, đều đập dập, để riêng. Xả nước trong chén vây cá voi, dùng nước sôi rửa một lần, cho lại vào chén, đặt hành đoạn, gừng lát lên trên, đổ nước hầm gà vào, thêm rượu nấu, muối tinh, đậy nắp, hấp trong nồi 20 phút, lấy ra xả nước, bỏ gừng hành. Lấy nồi khác, đổ dầu heo vào, khi dầu nóng, cho hành đoạn, gừng lát vào, đổ nước hầm gà vào, cho vây cá voi đã hấp vào, thêm muối tinh, đường trắng, rượu nấu, đun sôi, chuyển sang lửa nhỏ, hầm đến khi vây cá mềm nhừ. Đồng thời, lấy nồi khác, đổ nước hầm gà vào, thêm rượu nấu, muối tinh, đun sôi, thêm bột ngọt điều chỉnh vị, cho vây cá đã hầm nhừ vào một chiếc nồi lớn, đổ nước hầm sôi lên trên, rắc thịt lợn xông khói, mầm đậu xanh, rau mùi, bột hồ tiêu trắng là xong.
Vây cá voi là món ăn biển quý. Chứa protein, chất béo, carbohydrate, axit amin, là món ăn thượng hạng. Y học cổ truyền cho rằng món này tính vị ngọt, bình, vào kinh vị, có công năng ích khí, dưỡng vị, bổ ngũ tạng, ích thận, cường gân cốt. Có thể dùng chữa bệnh sau khi ốm, người già thể yếu, có tác dụng tăng cường sức khỏe.
[Phương mười]
10 gram hành, 4 cái chân heo. Muối, bột ngọt vừa đủ. Làm sạch lông chân heo, rửa sạch, dùng dao rạch một đường, cho vào nồi, thêm hành thái đoạn, muối, nước vừa đủ, trước tiên đun lửa to đến sôi, sau đó chuyển sang lửa nhỏ hầm đến khi chín nhừ là được. Ăn thịt, uống nước.
Phương này bổ khí tiêu thũng, dùng cho chứng huyết hư đau tay chân, phù thũng, sưng đau mụn nhọt.
[Phương mười một]
2 con vịt già, 1 đôi chân heo, 1 cây hành, 1 củ gừng, vài hạt hồ tiêu, rượu nấu, muối vừa đủ. Vịt giết mổ, dùng nước nóng tẩy lông, mở bụng bỏ nội tạng, thái thành miếng nhỏ, cho vào nồi nước sôi luộc 2 phút, vớt ra, rửa sạch, để riêng. Chân heo cạo sạch lông và bụi bẩn, rửa sạch, bổ đôi. Gừng thái lát, hành thái đoạn dài. Đổ nước vừa đủ vào nồi đất, cho vịt và chân heo vào, trước tiên đun lửa to đến sôi, vớt bọt trên mặt nước, sau đó cho gừng lát, hành đoạn, rượu nấu, hồ tiêu vào, đun nhỏ lửa khoảng 2 giờ, đến khi chân heo và vịt đều bong xương là được, cho muối vào nồi, đun thêm vài phút, tắt bếp, chia ăn dần.
Bổ khí tăng thể, kiện tỳ khai vị. Dùng cho người thể trạng gầy yếu, sau bệnh thể hư, sau sinh ít sữa.
[Phương mười hai]
30 gram xác giáp, 1 con chim bồ câu, rượu nấu, muối tinh, bột ngọt, bột hồ tiêu vừa đủ. Chim bồ câu bỏ lông và nội tạng, rửa sạch. Đập vỡ xác giáp, cho vào bụng chim bồ câu, thêm nước vừa đủ, rượu nấu, bột hồ tiêu, muối, cho vào chén đất, hầm chín, nêm bột ngọt, múc ra bát là xong.
Xác giáp vị mặn, tính bình, có công năng dưỡng âm tiềm dương, mềm cứng tán kết. "Y học nhập môn" nói: "Chủ lao sốt, sốt cũ, kinh nguyệt tắc, trẻ em co giật." "Bản thảo diễn nghĩa bổ di" nói: "Bổ âm bổ khí", là một vị thuốc bổ âm mềm cứng thường dùng. Thịt chim bồ câu có thể dưỡng thận ích khí. "Bản thảo phùng nguyên" nói: "Dành cho người hư yếu lâu ngày, ăn có lợi." "Tứ Xuyên trung dược chí" ghi: "Trị chứng nữ giới khô huyết lao, kinh nguyệt tắc." Hai vị kết hợp, có công năng dưỡng thận ích khí, tán kết thông lạc. Dùng cho phụ nữ thể hư gây ra kinh nguyệt tắc. Ngoài ra, người thận hư, khí hư, thể gầy yếu ăn cũng có lợi.
Người tỳ vị dương suy, ăn kém, đại tiện lỏng và phụ nữ mang thai nên kiêng.
[Phương mười ba]
250 gram thịt cừu, 250 gram sữa, 20 gram gừng, 100 gram sơn dược. Rửa sạch thịt cừu, thái thành miếng nhỏ, gừng rửa sạch thái lát, cho vào nồi đất, thêm nước vừa đủ, đun nhỏ lửa 7–8 giờ, dùng que khuấy đều. Lấy nồi đất khác, đổ 1 bát nước hầm thịt cừu vào, thêm sơn dược (rửa sạch thái lát) nấu nhừ, rồi đổ sữa vào đun sôi là xong.
Vị sữa thơm đậm, màu sắc sáng đẹp. Ôn trung bổ hư, ích tinh bổ khí. Dùng cho người sau bệnh, sau sinh thường bị tay chân lạnh, mệt mỏi, thở ngắn.
Sữa chứa nhiều nguyên tố kim loại như canxi, magie, sắt, có thể phản ứng kết hợp với một số chất kiềm hữu cơ như thuốc kháng sinh nhóm tetracline, làm giảm hiệu quả của cả hai. Vì vậy, khi dùng phương này không nên ăn thức ăn khác.
[Phương mười bốn]
250 gram thịt bò, 10 quả táo đỏ, muối, bột ngọt vừa đủ. Thịt bò thái thành miếng nhỏ, nấu cùng táo đỏ bằng lửa nhỏ đến khi chín.
Bổ trung ích khí, tăng cơ, thúc đẩy lành vết thương.
[Phương mười lăm]
5 gram ngũ vị tử xào giấm, 10 gram kỷ tử, đường trắng vừa đủ. Cho ngũ vị tử và kỷ tử đã cắt nhỏ vào ly sứ, đổ nước sôi, ngâm ấm một lúc, rồi thêm đường trắng.
Uống nóng nhiều lần, cứ uống cứ pha thêm nước sôi cho đến khi nhạt. Thường xuyên uống phương này có lợi ích bổ khí bổ thận. Dùng cho người thể chất yếu hoặc sau bệnh mệt mỏi, yếu ớt, ra mồ hôi, đau lưng gối do thận khí hư; cũng có thể dùng làm phương dưỡng sinh bổ ích.
Phương này trích từ "Thái sinh chúng diệu phương", tên phương do sau này thêm, ban đầu dùng chữa chứng "chú hạ hư bệnh", là phương phổ biến cho người tỳ vị hư yếu hoặc khí âm bất túc. Ngũ vị tử chủ yếu vị chua, ấm nhưng không khô, thu liễm khí, sinh âm; kỷ tử vị ngọt, tính bình, vừa bổ âm thận, vừa trợ dương thận. Phù hợp với người bình thường hoặc người bệnh mắc các chứng tổn thương đa dạng. Giải thích phương này phù hợp dùng chữa "hạ hư", cho thấy thích hợp nhất với chứng khí âm bị tổn thương.<>Bổ huyết>
|
