"Kehidupan bergantung pada senaman", ia dapat membentuk badan yang sihat, serta meningkatkan daya tahan terhadap penyakit. Namun, bagi tubuh manusia, senaman juga mempunyai had. Jika melampaui had ini, ia mungkin tidak memberi faedah, bahkan boleh membahayakan.
Dalam kajian oleh ahli sains saraf Amerika Syarikat, Justin Rod, didapati otak tikus yang kecanduan senaman mempunyai respons yang lebih lambat berbanding tikus yang aktif secara normal. Laporan ini diterbitkan dalam majalah *Neuroscience* dan *Behavioral Neuroscience*. Rod menyimpulkan bahawa "walaupun senaman baik untuk otak, ia mestilah dalam kuantiti yang sesuai."
Senaman yang sesuai membuatkan manusia lebih bijak
Di bahagian sisi otak manusia, terdapat struktur yang menyerupai hippocampus, dikenali sebagai hipokampus, yang bertanggungjawab terhadap pembelajaran dan ingatan. Kajian terhadap haiwan oleh penyelidik di "Salk Institute for Biological Studies" di La Jolla, California, menunjukkan bahawa tikus yang suka berjalan di roda bergerak akan membentuk sel baru di hipokampus otaknya, manakala tikus yang dikurung di sangkar biasa tidak membentuk sel baru.
Oleh itu, penyelidik berpendapat bahawa manusia yang melakukan senaman teratur dan dalam kuantiti yang sesuai dapat membantu hipokampus otak membentuk lebih banyak sel, membuatkan pemikiran, perasaan, dan respons menjadi lebih peka, menjadikan manusia lebih bijak.
Senaman berlebihan membuatkan otak menjadi bodoh
Serentak dengan pelbagai saluran, senaman intensif boleh merosakkan fungsi otak. Penghabisan bahan tenaga ATP semasa senaman mungkin merupakan punca utama penurunan fungsi saraf pusat; semasa senaman, aliran darah dalam badan berpindah, penumpukan radikal bebas, dan kecederaan endoteli pembuluh darah akibat aliran darah yang cepat mengurangkan bekalan darah dan oksigen ke otak, sambil produk asid lokal terkumpul, tidak hanya mempengaruhi bekalan tenaga otak tetapi juga menghalang aktiviti saraf secara langsung, menyebabkan penurunan fungsi otak.
Kajian menunjukkan bahawa senaman intensif jangka pendek mengurangkan aktiviti korteks otak, manakala senaman intensif jangka panjang menyebabkan penurunan keaktifan otak secara luas.
Dalam kehidupan seharian, ramai orang merasakan selepas senaman berat, bukan sahaja reaksi fizikal menjadi lambat, tetapi otak juga mengalami "kelewatan" sementara. Ini bukan sahaja disebabkan oleh faktor-faktor di atas, tetapi juga akibat mekanisme "penekanan perlindungan" semula jadi badan. Semasa senaman berlebihan, badan menghabiskan banyak tenaga, dan untuk mengelakkan penghabisan tenaga lanjutan, sistem perlindungan badan menghentikan fungsi, menyebabkan rasa letih yang teruk, badan lesu, dan respons otak melambat. Jika senaman berlebihan dilakukan secara berterusan, sensitiviti sistem perlindungan ini akan menurun, menyebabkan kerosakan fungsi otak, yang ditunjukkan dengan gejala seperti kurang fokus, susah tidur, dan lupa.
Pemahaman kuantiti senaman yang ilmiah
Adakah senaman sesuai? Piawai utama ialah kadar denyutan jantung, iaitu antara 60% hingga 85% daripada kadar denyutan jantung maksimum. Perlu diingat bahawa setiap orang mempunyai keadaan yang berbeza, perlu berbeza antara 15% hingga 30%, atau lebih, berbanding kadar denyutan jantung ketika rehat, maka pemilihan kuantiti senaman terbaik harus berdasarkan usia, jantina, kerjaya, tahap fizikal, tahap kesihatan, asas sukan, persekitaran, dan tujuan.
Untuk mengenal pasti sama ada kuantiti senaman sesuai, boleh dilihat daripada reaksi badan selepas senaman. Contohnya, boleh merujuk jumlah peluh dan rasa selesa semasa senaman. Juga perlu memerhati selera makan, kualiti tidur, dan sama ada masih ingin bersenam esok hari.
Secara am, orang tua yang melakukan senaman aerobik boleh lebih banyak melakukan senaman tangan tunggal untuk menambah koordinasi tubuh. Kanak-kanak pula perlu melakukan lebih banyak gerakan mekanikal seperti menyusun blok mainan, walaupun kelihatan mudah, namun ia sangat membantu perkembangan otak dan koordinasi mata-tangan kanak-kanak.
Kunci utama ialah mengawal tahap kekuatan senaman. Selain kadar denyutan jantung berada dalam julat yang sesuai, perlu ada konsep masa yang kuat. Secara umum, masa senaman aerobik ideal ialah antara 30 hingga 60 minit. Sekiranya melebihi had ini, ia tidak memberi faedah, bahkan boleh merosakkan fungsi badan.
|
