Các yếu tố ảnh hưởng đến Thần
Trạng thái tinh thần con người tốt hay xấu liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, chẳng hạn như yếu tố xã hội, yếu tố môi trường tự nhiên và bệnh tật bản thân, đều có thể gây ra thay đổi trong Thần.
Yếu tố xã hội. Con người không chỉ là sinh vật, mà còn là con người xã hội, là sinh linh sống động có tư tưởng, cảm xúc, làm việc lao động và sống trong đời sống xã hội. Do đó, mỗi người có môi trường xã hội khác nhau, trạng thái tư tưởng cũng khác nhau. Trong《Hoàng Đế Nội Kinh》có nói: “Tôi nghe nói người xưa, tuổi thọ đều đạt trăm tuổi, nhưng vẫn hoạt động không suy giảm; người thời nay, tuổi đã nửa trăm mà hoạt động đã suy giảm, phải chăng do thời thế khác biệt hay do con người đã bỏ quên điều gì?” Hoàng Đế đã đặt ra câu hỏi rõ ràng này: sự khác biệt rõ rệt về tuổi thọ và sức khỏe giữa người xưa và người nay là do thái độ đối với dưỡng sinh khác nhau giữa hai thời đại. Người xưa sống lâu đến trăm tuổi, một nguyên nhân quan trọng là vì dân phong thuần phác, không có “những lo âu con người” do tranh đấu khốc liệt. Đặc biệt, chiến tranh, cuộc sống lưu vong, nạn đói, thiên tai, tổn thương tinh thần... đều có thể gây ra những thay đổi bất thường trong tinh thần con người. Ngay cả khi gia đình không hòa hợp, hoặc ly biệt, mất mát người thân, cũng có thể gây ra biến động tinh thần mạnh mẽ. Từ đó có thể thấy, nói về dưỡng Thần, sức khỏe tâm lý không thể tách rời khỏi môi trường xã hội tốt đẹp. Đạo đức xã hội tốt, phong tục thuần khiết, mối quan hệ con người hài hòa là nền tảng cho sức khỏe tinh thần, do đó phải nghiên cứu kết hợp yếu tố xã hội và yếu tố tâm lý.
Yếu tố môi trường tự nhiên. Y học Trung Hoa cho rằng: xuân chủ uất, hạ chủ hỉ, mùa hè dài chủ tư, thu chủ ưu, đông chủ khủng, cho thấy mỗi mùa khác nhau thì tình cảm và tâm lý cũng khác nhau. Đặc biệt, những thay đổi khí hậu cực đoan, dễ ảnh hưởng rõ rệt đến cảm xúc con người. Ví dụ, khi trời mưa kéo dài, con người cảm thấy buồn bã, u ám, không vui vẻ; khi trời nắng đẹp, hoặc ánh sáng xuân rực rỡ, con người cảm thấy tâm trạng thoải mái, dễ dàng tràn đầy sinh lực. Trong lâm sàng, một số bệnh tâm thần có thể phát bệnh hoặc nặng hơn theo mùa, ví dụ như chứng trầm cảm nội nhân, thường gặp vào mùa thu; chứng mania thường xuất hiện vào mùa xuân. Ngoài sự thay đổi bốn mùa rõ rệt, những thay đổi rõ rệt về mùa vụ có thể ảnh hưởng đến tâm trạng tinh thần con người, ngoài ra, sự thay đổi của trăng (trăng tròn, trăng khuyết), màu sắc, mùi vị, âm thanh, thực phẩm... các yếu tố môi trường khác cũng có thể gây thay đổi trạng thái tinh thần. Những điều này cần được chú ý.
Bệnh tật bản thân. Trong《Hoàng Đế Nội Kinh》có nói: “Người có ngũ tạng hóa ngũ khí, sinh ra vui buồn giận dữ sợ hãi.” Tức là can “chủ uất”, tâm “chủ hỉ”, tỳ “chủ tư”, phế “chủ bi”, thận “chủ khủng”. Điều này cho thấy tình cảm bắt nguồn từ nội tạng; bệnh lý nội tạng có thể dẫn đến thay đổi bất thường trong tình cảm. “Bệnh lý nội tạng” chủ yếu đề cập đến sự thịnh suy của ngũ tạng tinh khí, có hay không tà khí, cụ thể thể hiện ở trạng thái hư thực của ngũ tạng. Ví dụ,《Hoàng Đế Nội Kinh》lại nói: “Can khí hư thì sợ, thực thì giận”; “Tâm khí hư thì buồn, thực thì cười không ngừng”. Ở đây “thư” là chỉ tinh khí ngũ tạng thiếu hụt, “thực” là chỉ tà khí dư thừa. Nguyên nhân dẫn đến tinh khí thiếu hụt rất nhiều, như tình cảm tổn thương tạng, già yếu, bệnh lâu ngày, quá lao lực... đều có thể gây ra tinh khí ngũ tạng suy kiệt. Khi tinh khí ngũ tạng suy yếu, chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến tinh thần, thậm chí gây ra rối loạn tình cảm.
|
