Cơ sở vật chất của Thần
Thần trước tiên thể hiện ở huyết khí. Vì huyết khí là chất nền để sinh hóa tinh thần, nên lượng huyết khí nhiều hay ít liên quan mật thiết đến trạng thái tinh thần con người. Khi huyết khí đầy đủ thì tinh thần minh mẫn; khi huyết khí thiếu hụt thì tinh thần suy nhược. Như trong《Hoàng Đế Nội Kinh》nói: “Thần giả, huyết khí dã.” Có thể thấy, trạng thái hoạt động tinh thần của con người bình thường hay không, đều dựa trên điều kiện chức năng hoạt động của huyết khí. Nếu quá trình sinh hóa huyết khí bị rối loạn, hoặc vận hành, phân bố bất thường, đều có thể ảnh hưởng đến hoạt động của Thần. Trong lâm sàng, khi tim huyết hư, có thể biểu hiện như tim đập nhanh, hồi hộp, quên lãng, mất ngủ; khi bị thương ngoài da dẫn đến mất máu, phụ nữ ra huyết kinh, nôn máu, đi cầu ra máu, có thể gây chóng mặt, tim đập nhanh, mệt mỏi, thậm chí hôn mê, thậm chí tử vong. Ngược lại, nếu tinh thần dùng quá mức sẽ tiêu hao âm khí và huyết khí, dẫn đến khí hư, huyết hư, hoặc cả hai cùng hư.
Thứ hai, Thần gắn bó mật thiết với ngũ tạng. Y học cổ truyền cho rằng ngũ tạng tàng tinh mà sinh hóa Thần. Ví dụ, trong《Hoàng Đế Nội Kinh》nói: “Can tàng huyết, huyết sái hồn”; “Tâm tàng mạch, mạch sái thần”; “Phế tàng khí, khí sái phách”; “Thận tàng tinh, tinh sái trí”; “Tỳ tàng doanh, doanh sái ý”. Những từ như Thần, Hồn, Phách, Ý, Chí này đều thuộc phạm vi hoạt động tinh thần con người, nhưng chúng đều dựa vào cơ sở vật chất do ngũ tạng tàng trữ, tức là huyết, khí, mạch, doanh, tinh, cho thấy nếu ngũ tạng hoạt động bình thường, tinh khí đầy đủ, con người sẽ tinh thần sảng khoái.
Ngũ tạng tàng Thần không có nghĩa là mỗi tạng sinh ra một loại hoạt động tinh thần nhất định, mà nằm ở chỗ nhấn mạnh hệ thống thống nhất trong cơ thể chịu trách nhiệm cho các hoạt động tâm lý. “Thần” là chức năng cao cấp nhất được hình thành trên cơ sở toàn bộ hoạt động sinh lý, tức là sự phối hợp tổng thể giữa các tạng phủ, là điều kiện tiên quyết để sinh ra hoạt động tinh thần. Nếu các tạng phủ không thể phối hợp hài hòa, thì không thể có hoạt động tinh thần bình thường.
|
