Dưỡng sinh theo thói quen sinh hoạt
“Thói quen sinh hoạt” là những hoạt động hàng ngày như ngủ nghỉ, đi lại, mặc quần áo, đắp chăn mền... Những hoạt động này đều nhằm thích nghi với thời tiết, điều kiện môi trường, đồng thời có tác dụng tự điều chỉnh bản thân, do đó cũng mang ý nghĩa quan trọng trong việc dưỡng sinh và bảo vệ sức khỏe.
Những hoạt động của con người có thể tóm tắt thành hai phần chính: ngủ nghỉ và các hoạt động thường nhật như nói chuyện, đi lại. Phần đầu thuộc âm, phần sau thuộc dương. Khi con người vào giấc ngủ, dương khí dần suy yếu, âm khí dần tăng mạnh, chức năng tạng phủ giảm sút, máu về gan, dương khí nội tàng, thần khí nội thủ, âm khí được nuôi dưỡng. Khi thức dậy từ giấc ngủ, âm khí dần suy yếu, dương khí dần tăng mạnh, chức năng tạng phủ được tăng cường, huyết khí vận hành nhanh hơn, dương khí phát ra ngoài, thần khí hiện rõ, thể hiện sự sống động, hoàn thành các hoạt động khác nhau. Như vậy, giấc ngủ cũng có vai trò rất quan trọng đối với con người.
Mối quan hệ giữa ngủ nghỉ và đi lại thuộc loại quan hệ âm dương, cần tuân thủ quy luật vận động mâu thuẫn âm dương để sắp xếp các hoạt động này. Một mặt phải chú ý đến sự cân bằng và hài hòa; nếu hoạt động quá nhiều, ngủ nghỉ quá ít thì dương khí bị tiêu hao quá mức, không được bồi dưỡng, âm khí mất gốc, dẫn đến mất cân bằng âm dương hoặc cả âm và dương cùng suy yếu, đều có thể gây bệnh, làm suy giảm chức năng cơ thể, rút ngắn tuổi thọ; ngược lại, nếu ngủ quá nhiều, hoạt động quá ít sẽ khiến âm khí quá盛, dương khí không đủ, chức năng tạng phủ suy yếu, các chất thải trao đổi chất như ứ huyết, đàm thấp sinh ra bên trong, cản trở lưu thông huyết khí hoặc dương khí không thắng được tà khí bên ngoài, khiến tà khí xâm nhập cơ thể, cũng dễ gây bệnh. Vì vậy, việc kiểm soát hợp lý lượng hoạt động và lượng ngủ nghỉ, chú ý kết hợp giữa lao động và nghỉ ngơi là nguyên tắc quan trọng trong dưỡng sinh.
Một mặt khác, phải phù hợp với sự biến đổi vận động âm dương của thiên nhiên. Thiên nhiên ban ngày là dương, ban đêm là âm, vì vậy các hoạt động nên được sắp xếp chủ yếu vào ban ngày, ban đêm nên ngừng mọi hoạt động, như vậy con người mới tương ứng với trời đất, giúp duy trì cân bằng âm dương, mới có thể sống hết tuổi thọ tự nhiên. Có người ham vui chơi, hoặc do áp lực công việc phải làm việc xuyên đêm, vừa tổn hại âm huyết, vừa trái với thời tiết tự nhiên, tiếp nhận âm khí từ thiên nhiên, tổn thương dương khí, đều ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, rút ngắn tuổi thọ.
Mặc quần áo, đắp chăn mền là biện pháp chủ động của con người để thích nghi với thiên nhiên, bảo vệ dương khí của bản thân, nhưng chỉ khi sử dụng đúng cách mới đạt được mục đích dưỡng sinh. Cần chọn độ dày phù hợp, thay đổi kịp thời. Quần áo quá dày dễ sinh nhiệt, kích động tâm thần, tổn hại âm dịch, tâm thần rối loạn khiến tạng phủ mất điều hòa, âm dịch rò rỉ ra ngoài, xuất hiện chứng trộm mồ hôi, tự mồ hôi, ngủ mê, lo lắng, đồng thời gây mất cân bằng huyết khí, thất điều vệ khí, dễ bị ngoại tà xâm nhập; quần áo quá mỏng dễ cảm lạnh từ bên ngoài, khiến dương khí bị tổn thương, huyết khí đình trệ, gây ra nhiều bệnh tật. Vào mùa xuân, khí lạnh chưa tan hết, dương khí trong cơ thể đang ở giai đoạn sinh trưởng từ yếu đến mạnh, gọi là “thiếu dương”, nếu cởi bỏ quần áo, bỏ chăn mền sớm quá thì dương khí trong cơ thể dễ bị tổn thương; mùa thu, dương khí trong cơ thể chưa suy yếu, khí lạnh trong thiên nhiên chưa mạnh, nên không cần mặc thêm quần áo hay đắp chăn quá sớm, tránh sinh hỏa, sinh khô. Người dân có câu “Xuân ôm, thu chịu lạnh”, dù không nên hiểu một cách máy móc, nhưng việc thay đổi quần áo theo tình hình cá nhân và biến đổi thời tiết là cần thiết, và điều này thực sự có lý.
Con người thích nghi với thiên nhiên, ngoài việc mặc quần áo, còn phát minh ra nhiều phương pháp tránh nóng vào mùa hè, sưởi ấm vào mùa đông, những phương pháp này phổ biến trong đời sống hàng ngày, nhưng không phải ai cũng biết cách sử dụng đúng, thường do dùng sai mà ảnh hưởng đến sức khỏe. Vì vậy, cần nhấn mạnh rằng: tránh nóng mùa hè không nên quá khắt khe, ăn uống đồ lạnh, tắm nước lạnh, hoặc nằm lâu trong nơi mát lạnh đều có thể tổn thương dương khí trong cơ thể hoặc cảm thụ tà âm từ bên ngoài, gây bệnh; mùa đông, vì sợ lạnh mà sưởi ấm quá mức, sẽ làm rối loạn dương khí, sinh hỏa hóa nhiệt, phá vỡ cân bằng âm dương, gây bệnh.
Ăn uống cũng là một phần không thể thiếu trong cuộc sống con người. Những người sống thọ thường có lối sống quy luật, ăn uống đúng giờ, đúng lượng, thức ăn ấm áp vừa phải, ăn uống thoải mái, nhai kỹ, nghỉ ngơi nhẹ nhàng trước và sau bữa ăn, không có thói quen hút thuốc, uống rượu. Nếu sinh hoạt không đúng giờ, ăn uống không điều độ, cơ thể sẽ mệt mỏi, tuổi thọ bị suy giảm.
Tóm lại, việc sắp xếp hợp lý thói quen sinh hoạt hàng ngày đều có ý nghĩa thích nghi với thiên nhiên, duy trì sự cân bằng âm dương, từ đó đạt được mục đích dưỡng sinh và bảo vệ sức khỏe. Đây là điều không nên xem nhẹ.
|
