Chẩn đoán bệnh theo y học cổ truyền Trung Hoa dựa vào bốn phương pháp: vọng, văn, vấn, thiết, kết hợp bốn phương pháp này. Chẩn đoán bệnh người lớn chủ yếu dựa vào mạch, chẩn đoán bệnh trẻ em chủ yếu dựa vào vọng: vọng thần, vọng sắc, vọng hình thái, vọng miêu thiết, trong đó phương pháp đặc biệt là vọng "vân tay".
Quan sát "vân tay" là một trong những phương pháp chẩn đoán bệnh trẻ em của các thầy thuốc cổ xưa, thường dùng cho trẻ dưới 3 tuổi, vì trẻ dưới 3 tuổi da mỏng manh, "vân tay" hiển thị rõ ràng, dễ quan sát. Trẻ trên 3 tuổi hoặc người lớn, "vân tay" thường ẩn sâu trong da thịt hoặc gần như biến mất, khó quan sát, do đó không dùng "vân tay" để chẩn đoán bệnh nữa, mà thay bằng chẩn mạch.
"Vân tay" là tĩnh mạch xanh ở mặt trong ngón tay cái của trẻ sơ sinh. Người xưa gọi "vân tay" là "Hổ khẩu tam quan", ba quan nghĩa là phong quan, khí quan, mệnh quan, có thể chia "vân tay" trên ngón tay thành ba phần, gọi là phong, khí, mệnh (như hình dưới), phía gần ngón tay cái là phong quan, phía gần đầu ngón tay trỏ là mệnh quan, phần giữa phong quan và mệnh quan là khí quan.
"Vân tay" bình thường của trẻ em nên đỏ vàng xen kẽ, mờ ảo trong da. Nếu có bệnh, màu sắc, vị trí, độ nông sâu của "vân tay" sẽ thay đổi tương ứng với bệnh. Người xưa tổng kết sự thay đổi này của "vân tay" trẻ em thành bốn câu: "phù trầm phân biểu lý, hồng tím biện hàn nhiệt, đạm trệ định hư thực, tam quan đo nhẹ nặng".
Bệnh ở biểu, "vân tay" sẽ nổi rõ, hiển hiện trên da. Khi cảm cúm mới khởi phát, bệnh ở lý, "vân tay" sẽ chìm sâu, ẩn sâu trong da thịt. Ví dụ, trẻ ăn no quá gây tổn thương nội tạng, bệnh thuộc hàn, "vân tay" sẽ đỏ. Nếu cảm ngoại tà hàn, "vân tay" sẽ đỏ tươi và nổi rõ. Nếu "vân tay" nhạt đỏ và chìm sâu trong da thịt, là do tỳ vị hư hàn. Bệnh thuộc nhiệt, "vân tay" sẽ thấy màu tím. Nếu cảm ngoại tà nhiệt, "vân tay" tím và nổi rõ. Nếu "vân tay" tím thẫm và chìm sâu trong da thịt, cho thấy tà nhiệt ứ đọng trong cơ thể. "Vân tay" tím đen là do nhiệt tà sâu kín, kín tắc mạch huyết, bệnh tình nghiêm trọng. "Vân tay" màu nhạt, khi ấn tay thì "vân tay" biến mất, buông tay ra lại hiện, thường chỉ bệnh hư chứng, đỏ nhạt là do khí huyết thiếu, thể hư; tím nhạt là thể hư mà có nhiệt, cho thấy có hư hỏa.
"Vân tay" ấn không động, màu sắc không thay đổi, thường chỉ bệnh thực chứng, hoặc tà khí tồn tại lâu trong cơ thể. Như đàm thấp nội tàng, thực tích nội thương, tà nhiệt ứ kết, v.v. Nếu bệnh nhẹ, "vân tay" thường chỉ xuất hiện ở phong quan. Nếu "vân tay" lan đến khí quan, cho thấy bệnh nặng hơn. Nếu mệnh quan cũng xuất hiện "vân tay", thậm chí "vân tay" xuyên qua mệnh quan, tiến về đầu ngón tay, các thầy thuốc cổ xưa gọi là "thấu quan xạ giáp", báo hiệu bệnh đã đến giai đoạn vô cùng nguy hiểm.
Trong lâm sàng, bệnh ngoại cảm và bệnh lý dạ dày ruột ở trẻ em qua quan sát "vân tay" để chẩn đoán có độ chính xác cao. Như liệu trẻ có bị còi cọc hay không, bệnh trẻ là hàn hay nhiệt, v.v. Tuy nhiên, chúng ta cần nhận thức rằng, việc dựa vào quan sát "vân tay" để chẩn đoán bệnh chỉ là một phương pháp trong y học cổ truyền, nếu hoàn toàn dựa vào "vân tay" để chẩn đoán sẽ dễ bị thiên lệch. Do đó, trong lâm sàng cần kết hợp bốn phương pháp chẩn đoán, phân tích chứng một cách cẩn trọng, mới có thể đảm bảo chẩn đoán chính xác, điều trị phù hợp, giúp trẻ bệnh sớm hồi phục.
|
