Bệnh hô hấp là bệnh thường gặp trong lâm sàng, tôi dùng các phương thuốc của Trương Trọng Cảnh điều trị thường đạt hiệu quả tốt. Tổng kết như sau:
I. Viêm phế quản cấp và mạn tính kèm nhiễm trùng
Phương thuốc gồm: Xạ Can Ma Hoàng Thang, Mạch Môn Đông Thang, Tiểu Thanh Long Gia Thạch Ca Thang: xạ can, ma hoàng, tế tâm, tử uyển, khoản đông hoa, ngũ vị tử, bán hạ, mạch môn, đảng sâm, cam thảo, quế chi, can khương, sinh thạch ca, sinh khương, táo. Có tác dụng thanh khí tuyên phế, hóa đàm chỉ ho, kháng nhiễm trùng, là phương thuốc thường dùng hiệu quả cho viêm phế quản cấp và mạn tính kèm nhiễm trùng. Một bệnh nhân nữ 46 tuổi, hơn 10 năm nay thường xuyên ho, sợ lạnh, dễ cảm, vận động ra mồ hôi, gần đây phát bệnh thường xuyên, dẫn đến nhiễm trùng đường hô hấp tái diễn, bệnh nhân ho, đau họng khô, sốt nhẹ, sợ gió, thở khò khè, đau đầu. Trước đây đã dùng phương này điều trị đỡ, nhưng gần đây tái phát, các triệu chứng như ra mồ hôi, thở khò khè nặng hơn, kèm tim đập nhanh, run tay, mặt nóng, chân lạnh, đồng thời mắc suy tim, lưỡi nhạt, tím, lớp lưỡi mỏng vàng, hơi khô, mạch nhu tế mềm, chứng này là do khí âm phế thận hư, dương khí nổi bật. Dùng phương trên bỏ ma hoàng, tế tâm, thêm phụ tử, bạch nhân sâm, long cốt, chế qui bì. Dùng 5 ngày, các triệu chứng kiểm soát. Tiếp tục dùng phương cũ dạng viên mật, dùng hơn 2 tháng, không tái phát.
II. Hen suyễn nặng
Phương thuốc gồm: Tiểu Thanh Long Thang, Quả Bí Hành Bạch Bán Hạ Thang gia giảm: ma hoàng, quế chi, tế tâm, cam thảo, bán hạ, can khương, quả bí, hành bạch, đảng sâm, xuyên芎, tô tử, đinh lị,苍耳 tử. Có tác dụng thông dương trừ đàm, tuyên khí hóa đàm, tăng cường miễn dịch, hiệu quả rõ rệt đối với hen suyễn nặng do nhiều yếu tố và dị ứng. Một bệnh nhân nữ 45 tuổi, mắc hen suyễn hơn 10 năm, dị ứng tới 20 loại. Lần này do thời tiết âm u, ăn tôm lại tái phát, biểu hiện khó thở, khí nghịch, thở khò khè, mặt tái, môi tím, lưỡi đỏ, tím, lớp lưỡi mỏng vàng, mạch huyền tế vô lực. Chứng do phế thận khí hư, đàm ẩm tiềm tàng, ngoại tà kích phát, dùng phương trên thêm thanh hao, hoắc hương, hoạt thạch, dùng 27 ngày, hiện đã hai năm không tái phát.
III. Viêm phổi kẽ
Phương thuốc gồm: Trúc Thực Hành Bạch Quế Chi Thang, Tiểu Sài Hồ Thang gia giảm: toàn quả bí, chích cam thảo, hành bạch, bán hạ, trúc thực, đảng sâm, hoàng cầm, quế chi, hậu phác, đinh lị, đan sâm, ngũ linh chi, đan bì, thanh hao, chế bạch thạch. Có tác dụng phá trệ khai kết, điều hòa dinh vệ. Phù hợp với chứng đàm nhiệt ứ trệ ở phế vị, dinh vệ bất hòa. Một bệnh nhân nữ 17 tuổi, ho kéo dài 5 năm, gần đây ho và thở khò khè nặng hơn, kèm sốt nhẹ, chụp X-quang phổi cho thấy viêm phổi kẽ, xuất hiện tức ngực, thở khò khè, ho nhiều đàm đặc, ăn kém, bụng đầy, ợ chua, đại tiện lỏng, dễ ra mồ hôi và cảm lạnh, lưỡi đỏ, hơi tím, lớp lưỡi trước nửa trước đen bết, nửa sau vàng bết, mạch nhu trượt yếu, dùng phương trên 15 ngày thì khỏi.
IV. Tràn khí màng phổi tự phát
Phương thuốc lấy từ Quế Chi Thang gia hậu phác, táo nhân và Quả Bí Hành Bạch Bán Hạ Thang: quế chi, hậu phác, cam thảo, sinh khương, xích thảo, quả bí, hành bạch, trấp khư, táo nhân, bán hạ, đan sâm, hoàng cầm, đảng sâm, viễn chí. Có tác dụng tuyên phế lý khí, thông lạc hóa đàm. Dùng để điều trị triệu chứng thở gấp, tức ngực, đau tức do tràn khí màng phổi tự phát. Một bệnh nhân nam 45 tuổi, do lao động quá sức, va chạm làm tổn thương xương ức, đột nhiên cảm thấy tiếng động bất thường ở ngực, liền xuất hiện khó thở, tức ngực, đau tức, thở gấp, mặt tái, ra mồ hôi lạnh, chụp X-quang cho thấy: "tràn khí màng phổi phải, kèm ít dịch màng phổi". Sau cấp cứu, thở tạm ổn, các triệu chứng còn lại như cũ, lưỡi đỏ nhạt, lớp lưỡi mỏng vàng, mạch nhu tế yếu, dùng phương thuốc trên 15 ngày, tình trạng bệnh ổn định.
V. Bệnh tim phổi mạn tính nặng
Phương thuốc lấy từ Phòng Kỷ Hoàng Ký Thang, Trúc Thực Hành Bạch Quế Chi Thang, Tiểu Tấn Tụ Thang: phòng kỷ, hoàng kỳ, bạch truật, cam thảo, hoàng liên, toàn quả bí, bán hạ, trúc thực, hành bạch, hậu phác, quế chi, bạch nhân sâm, ngũ linh chi, đan sâm, tô tử. Có tác dụng bổ phế tim, hóa đàm thấp, hoạt mạch lạc. Chủ trị chứng phế tim hư, huyết ứ khí trệ, đàm thấp tắc nghẽn. Một bệnh nhân nữ 53 tuổi, ho và thở khò khè, phù thũng tái phát hơn 10 năm, gần đây trời lạnh, tức ngực, thở khò khè nặng hơn, khí không nối tiếp, vận động nặng hơn, sợ lạnh, môi tím, mặt và chân phù thũng, ăn kém, bụng đầy, lưỡi nhạt tím nhạt, lớp lưỡi mỏng vàng, mạch trầm huyền tế yếu, chẩn đoán là bệnh tim phổi mạn tính do phổi. Dùng phương trên 12 ngày, tình trạng bệnh cải thiện, tiếp tục chế thành viên từ thuốc nước, dùng 3 tháng, hiện đã hơn 3 năm không tái phát.
VI. Ho và thở khò khè kèm tăng huyết áp
Phương thuốc gồm: Mạch Môn Đông Thang, Huyền Phục Hoa Thang, Tiểu Tấn Tụ Thang: bạch nhân sâm, mạch môn, bán hạ, huyền phục hoa (bao gói), hoàng liên, toàn quả bí, hạnh nhân, đan bì, chế bạch thạch, địa long, ngũ linh chi... Có tác dụng dưỡng phế tim, hạ đàm hỏa, định ho thở khò khè. Phù hợp với chứng phế tim hư, can khí thượng nghịch, đàm ứ hóa hỏa gây ho và thở khò khè kèm tăng huyết áp nặng. Một bệnh nhân nam 55 tuổi, ho và thở khò khè khoảng 20 năm, ho khạc ngứa họng, khi bực tức thì ho nặng, thở khò khè, kèm đau đầu, chóng mặt, đầu nặng, ù tai, mặt nóng, ngực sườn căng đầy, huyết áp thường ở mức 160/110mmhg, lưỡi tím tím đỏ nhạt, lớp lưỡi mỏng vàng, bong tróc, mạch huyền trượt yếu, huyền quan trầm sáp yếu. Dùng phương trên 15 ngày cải thiện, tiếp tục chế thành viên mật dùng 3 tháng, hiện đã 3 năm không tái phát.
Bệnh hô hấp, đặc biệt là các chứng nặng khó, thường do virus, vi khuẩn, dị ứng... gây ra, dẫn đến đàm, ẩm, khí, huyết, hỏa ứ trệ, tích tụ, chính hư tà thực, dẫn đến các triệu chứng như ho, hen suyễn, phù thũng... Vì vậy, điều trị cần dùng các phương pháp như "Ôn dược hòa chi", "Chỉ nghịch hạ khí"... Dùng các phương thuốc cổ xưa này để thông dương hóa ẩm, khai泄 hóa đàm, dưỡng âm thông lạc, có thể đạt hiệu quả tốt.
|
