Điều trị tắc động mạch trung tâm võng mạc bằng Đông – Tây y kết hợp 21 trường hợp

Tắc động mạch trung tâm võng mạc là do co thắt mạch máu, hình thành huyết khối hoặc ép ngoài gây cản trở cung cấp máu cho lớp trong võng mạc, dẫn đến thiếu máu cấp tính võng mạc, thị lực giảm nghiêm trọng. Đây là một trong những bệnh cấp cứu gây mù mắt ở nhãn khoa. Khoa chúng tôi đã tiếp nhận 21 trường hợp tắc động mạch trung tâm võng mạc từ tháng 3 năm 1995 đến tháng 3 năm 2001, đều điều trị bằng phương pháp kết hợp Đông – Tây y, đạt hiệu quả tốt, xin báo cáo như sau.1. Dữ liệu lâm sàngNhóm 21 trường hợp, trong đó nam 18, nữ 3; tuổi nhỏ nhất 28, lớn nhất 66, trung bình 54; mắt phải 14, mắt trái 7; nghề nghiệp: tài xế ô tô 3 người, cán bộ cơ quan 10 người, người nghỉ hưu 8 người; thời gian bệnh ngắn nhất chỉ 20 phút, dài nhất 24 giờ. Khám thấy: thị lực đều nhỏ hơn 5 ngón trước mắt. Đồng tử giãn không đều, phản xạ ánh sáng trực tiếp giảm hoặc mất, phản xạ ánh sáng gián tiếp còn tồn tại, mạch máu võng mạc tuyến hoặc hoàn toàn không có máu, võng mạc cực sau phù, đục, điểm đỏ anh đào ở vùng hoàng điểm.2. Phương pháp điều trịNgay sau khi chẩn đoán xác định, lập tức ngậm dưới lưỡi nitroglycerin 10mg, tiêm hậu nhãn Tolazoline 1205mg, hoặc tiêm hỗn hợp xạ quy và động mạch thái dương mỗi nơi 2ml, ấn cục bộ vào mắt, uống acetazolamide 500mg và phối hợp thở oxy, đồng thời truyền tĩnh mạch phức hợp Đan sâm 16ml mỗi ngày 1 lần, 10 lần là một liệu trình; đồng thời uống viên Đan sâm, Vi não lộ thông, v.v. thuốc Đông y hoạt huyết hóa ứ.3. Quan sát hiệu quả3.1 Tiêu chuẩn hiệu quảHiệu quả tốt: thị lực ≥ 1,0; hiệu quả: thị lực tăng ≥ 3 dòng; cải thiện: thị lực tăng 1–2 dòng; vô hiệu: thị lực không thay đổi.3.2 Kết quả điều trịSau một liệu trình điều trị, theo dõi 3 tháng: trong 21 trường hợp, 5 trường hợp hiệu quả tốt, 11 trường hợp hiệu quả, 4 trường hợp cải thiện, 1 trường hợp vô hiệu, tỷ lệ hiệu quả tổng cộng 95,2%. Thứ tự phục hồi mạch máu võng mạc: trước tiên là thượng bắc, thượng tân, sau đó là hạ bắc, hạ tân.4. Thảo luậnĐộng mạch trung tâm võng mạc và các nhánh của nó thuộc động mạch tận cùng, cung cấp máu cho lớp trong võng mạc. Võng mạc rất nhạy cảm với rối loạn tuần hoàn máu. Trong thí nghiệm trên động vật (thỏ), khi động mạch trung tâm bị tắc hoàn toàn, võng mạc sẽ hoại tử trong vòng 30 phút. Có báo cáo khác cho rằng thời gian chịu đựng tạm thời thiếu máu võng mạc khoảng 100 phút. Do đó, đây là bệnh cấp cứu nhãn khoa, điều trị cần tranh thủ từng giây từng phút, cố gắng khôi phục tuần hoàn máu trước khi võng mạc hoại tử, mới có thể đạt hiệu quả điều trị tốt. Trường hợp hiệu quả tốt 5 trường hợp, phân tích nguyên nhân thành công: một là bệnh nhân trẻ tuổi, tắc động mạch trung tâm võng mạc có thể do mệt mỏi quá mức và tăng huyết áp thoáng qua gây co thắt mạch máu, dùng thuốc giãn mạch và thuốc giải trừ co thắt mạch nhỏ kịp thời, giúp tuần hoàn máu dần phục hồi; hai là do bệnh nhân đến khám chưa quá muộn và chúng tôi tranh thủ thời gian điều trị tích cực; ba là chúng tôi đã dùng thuốc Đông y hoạt huyết hóa ứ ngay từ giai đoạn đầu điều trị. Nghiên cứu chứng minh rằng thuốc Đông y hoạt huyết hóa ứ có bốn tác dụng trong điều trị bệnh thiếu máu mắt: ① giãn mạch, giảm sức cản mạch. ② cải thiện tuần hoàn vi mô, tăng khả năng chịu thiếu oxy. ③ ức chế tổng hợp fibrin, chống đông máu và tăng sinh mô. ④ ức chế giải phóng chất gây dị ứng, chống phản ứng dị ứng. Chính vì những tác dụng này của thuốc Đông y hoạt huyết hóa ứ mà quá trình tái thông động mạch tắc nghẽn được gia tốc. Một số trường hợp hiệu quả không tốt có thể do tuổi cao, mức độ xơ vữa mạch máu cao và đến khám muộn.Có nhiều báo cáo lâm sàng về tắc động mạch trung tâm võng mạc, nhưng quan sát chi tiết không nhiều. Qua quan sát, chúng tôi hiểu được: thứ tự phục hồi máu của mạch máu võng mạc là thượng bắc, thượng tân, hạ bắc, hạ tân, tức là từ xa đến gần dần phục hồi bình thường. Mặc dù các nhánh thượng bắc, hạ tân có máu lưu thông bình thường, nhưng vùng hoàng điểm vẫn còn phù nhẹ, nguyên nhân do nguồn cung cấp máu ở mép ngoài vùng hoàng điểm đến từ các nhánh động mạch võng mạc hạ bắc, chúng tạo thành vòng mạch hình quạt chưa hoàn toàn phục hồi.Có báo cáo về 21 trường hợp tắc động mạch trung tâm võng mạc, có 2 trường hợp xảy ra vào buổi sáng sớm. Nhóm này có 5 trường hợp cũng phát bệnh vào khoảng 6 giờ sáng, có thể do buổi sáng thức dậy từ trạng thái ngủ yên, máu lưu thông chậm, khi hoạt động tỉnh táo, máu lưu thông nhanh, các chất hóa học như adrenaline trong cơ thể tăng đột ngột, không chỉ làm máu lưu thông nhanh hơn, mạch co thắt, huyết áp tăng, mà còn làm độ nhớt máu tăng, gần đạt đỉnh vào ban ngày, do đó dễ gây co thắt mạch, đặc biệt ở người mắc tăng huyết áp, xơ vữa động mạch. Vì vậy, buổi sáng trước khi dậy, có thể vận động nhẹ các chi, làm máu lưu thông từ từ tăng dần, phòng ngừa bệnh mạch máu.Tắc động mạch trung tâm võng mạc không chỉ là bệnh lý cục bộ võng mạc, mà còn là một biểu hiện của bệnh toàn thân, do đó trong điều trị bệnh này, cần tích cực điều trị các bệnh toàn thân gây ra tắc động mạch trung tâm võng mạc.