Chảy máu cam (bất nhược) là hiện tượng chảy máu mũi, do dương khí mùa xuân tăng lên, tỷ lệ mắc bệnh cao. "Nội kinh" nêu: “Xuân thiện bệnh kinh nhược.” Nguyên nhân gây chảy máu cam rất nhiều, phần lớn do bệnh lý tại khoang mũi, một số do bệnh toàn thân.
Khoang mũi chảy máu thường chỉ một bên. Vùng trước dưới vách mũi thường có mạch máu nhỏ giãn, biểu bì bong tróc, là khu vực dễ chảy máu, gần như nửa số trường hợp chảy máu mũi đều bắt nguồn từ đây, đặc biệt là vào mùa xuân và thu, thời tiết khô hanh, hoặc mùa hè nóng bức, niêm mạc mũi khô, vỡ mạch máu là phổ biến nhất. Nguyên nhân chảy máu khác là do chấn thương. Ngoài ra, viêm, u ở vùng họng mũi cũng là nguyên nhân phổ biến gây chảy máu mũi. Chảy máu cam do bệnh toàn thân, chủ yếu do các bệnh nhiễm trùng, sốt gây tổn thương độc tính cho mạch máu, niêm mạc mũi sung huyết, sưng phù khiến các mao mạch vỡ ra chảy máu. Tăng huyết áp làm tăng áp lực động mạch nhỏ, bệnh tim, viêm phế quản làm tăng áp lực tĩnh mạch cũng thường gây chảy máu cam. Các bệnh máu (giảm tiểu cầu, bạch cầu, bệnh máu khó đông, thiếu máu tái sinh), xơ cứng động mạch, viêm khớp dạng thấp, thiếu hụt vitamin (C, K), hóa chất và ngộ độc hóa chất, v.v., đều có thể gây chảy máu cam. Ngoài ra, chảy máu cam có mối liên hệ mật thiết với chu kỳ kinh nguyệt, khi xuất hiện vào giai đoạn trước kinh gọi là “đảo kinh”.
Khi bị chảy máu cam, bệnh nhân phải giữ bình tĩnh. Vì hơn một nửa số bệnh nhân là do chảy máu ở vùng trước dưới vách mũi, bệnh nhân có thể dùng ngón tay ấn vào cánh mũi bên chảy máu vào phía trong, dọc theo vách mũi trước, hoặc dùng thuốc co mạch như dung dịch ma hoàng, hoặc dung dịch epinephrine thấm vào bông, hoặc dùng bông ẩm thấm thuốc trắng thuốc Nam (Yunnan Baiyao) bịt vào khoang mũi đang chảy máu, đồng thời dùng ngón tay ấn vào cánh mũi, thường có thể cầm máu. Chườm lạnh vùng cổ, trán cũng có tác dụng nhất định. Nếu chảy máu mũi tái phát nhiều lần, đặc biệt là chảy máu ở vùng dễ chảy máu trước dưới vách mũi, hoặc do vỡ mạch máu nhỏ, phương pháp đơn giản và đáng tin cậy nhất hiện nay là điều trị bằng laser. Nếu chảy máu do niêm mạc mũi khô hoặc viêm mũi teo, có thể dùng thuốc dầu điều trị. Đối với chảy máu cam do bệnh toàn thân, ngoài chú ý điều trị bệnh nguyên phát, dùng thuốc Đông y là tốt nhất.
Đông y cho rằng, chảy máu cam chủ yếu do (phế, vị, can) hỏa thịnh, thúc đẩy huyết hành, huyết xuất ra đường thanh. Chảy máu cam do nhiễm trùng, sốt, tăng huyết áp, đảo kinh, v.v. thường thuộc loại này. Điều trị nên lấy nguyên tắc thanh nhiệt tả hỏa, lương huyết chỉ huyết làm chính. Tôi dùng phương thuốc riêng của mình là Thanh hỏa lương huyết chỉ nhược thang (sinh địa, đan bì, xích thược, bồ hoàng, đan sâm, chi tử, hoàng cầm, chế đại hoàng, tía can, bạch mao căn, tiên hạc thảo, sinh cam thảo) làm phương cơ bản, trong lâm sàng nếu do ngoại cảm phong nhiệt gây chảy máu cam, có thể thêm bạc hà, cảnh giới, kim ngân hoa, liên kiều; nếu vị hỏa thịnh thì thêm thạch cao, hoàng liên; nếu can hỏa thịnh thì thêm long đởm thảo, bạch thược, đại trạch thạch; để cầm máu có thể thêm ô đoạn, sài hồ; để dẫn tà xuống dưới thêm xuyên ngưu tất; nếu âm hư huyết nhiệt thì thêm mạch môn, huyền sâm. Nếu lâm sàng thuộc chứng khí hư không khống chế huyết, thì phải dùng phương pháp khống chế huyết, dưỡng huyết chỉ huyết, dùng phương thuốc Nhân sâm qui bì thang gia a giáp, sinh địa, bão giang, v.v.
Người bị chảy máu cam tái phát từng chút hoặc chảy máu dai dẳng cần đến bệnh viện kiểm tra kỹ lưỡng cả về khu vực và toàn thân. Đặc biệt, bệnh nhân trung niên, cao tuổi bị tăng huyết áp khi chảy máu cam, phải đo huyết áp, vì loại chảy máu này thường do dao động huyết áp gây ra, nếu không phòng ngừa sẽ làm tăng nguy cơ đột quỵ. Để giảm thiểu việc chảy máu cam vào mùa xuân, trước hết cần chú ý giữ tâm trạng bình hòa, tránh tức giận dữ dội. Dinh dưỡng mùa xuân nên nhẹ nhàng, uống nhiều nước, ăn nhiều rau quả, hạn chế thực phẩm cay, kích thích, nóng, không uống rượu mạnh, tránh sinh nhiệt sinh hỏa. Ngoài ra cần chú ý phòng ngừa cảm cúm, tránh do ho, hắt hơi, làm tăng và làm nặng thêm chảy máu.
|
