Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là một bệnh lý phổ biến trong lâm sàng, chủ yếu biểu hiện đau lưng, đau chân, hạn chế vận động thắt lưng, nghiêm trọng có thể không tự chăm sóc được. Hiện nay, trong lâm sàng có nhiều phương pháp điều trị như day ấn, kéo giãn cột sống thắt lưng, vật lý trị liệu vùng thắt lưng, dùng thuốc Đông y uống, bôi ngoài và các hình thức phẫu thuật khác nhau. Trong đó, dùng thuốc Đông y theo phân chứng uống bên trong có hiệu quả rõ rệt, có thể làm rõ ràng hoạt huyết, lý khí, mềm khối, giảm viêm, giảm đau. Nghiên cứu hiện đại còn chứng minh rằng thuốc Đông y uống có thể làm giảm phản ứng viêm, rút ngắn thời gian viêm, giảm hình thành mô liên kết, thúc đẩy phục hồi sợi thần kinh thoái hóa, giảm tăng sinh sợi glia, giảm áp lực của sẹo lên các mô thần kinh xung quanh, v.v.
Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng thuộc phạm vi "thấp đau", "thấp chân đau" trong y học cổ truyền Trung Hoa. Ngay từ《Sơ Vấn》đã đề cập: "Khi mạch cân bị mất cân bằng khiến đau lưng, không thể cúi hay ngửa, ngửa thì sợ ngã, nguyên nhân do chấn thương nặng ở lưng". Phân tích nguyên nhân thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, đa số do chấn thương bên ngoài, nội tạng hư hao hoặc cảm thụ phong hàn thấp, do đó phân chứng lâm sàng thành các kiểu như khí trệ huyết ứ, phong hàn bế trệ, thấp nhiệt bế trệ, can thận hư hao, v.v.
Chứng khí trệ huyết ứ
Bệnh nhân đau lưng, đau chân như dao cắt, ngày nhẹ, đêm nặng, đau ở vị trí cố định, đau chỗ chịu đau, lưng cứng, cúi ngửa khó khăn, đa số có tiền sử chấn thương lưng gần đây, lưỡi đỏ thẫm hoặc có vết bầm, mạch căng khẩn hoặc trầm tệ.
Điều trị chủ yếu là hoạt huyết hóa ứ, thư giãn gân cốt, hành khí chỉ thống. Phương thuốc: chủ yếu dùng Thân đau trục ứ thang gia giảm, tăng cường các vị thuốc hoạt huyết hóa ứ như Đào nhân, Hồng hoa, Quy cốt, Xuyên khung, v.v., phối hợp thêm các vị thuốc hành khí hoạt huyết hoặc thông kinh chỉ thống, tùy tình trạng tăng thêm vị thuốc hành khí. Cũng có thể dùng bột Thiên niên sơn uống.
Chứng phong hàn bế trệ
Bệnh nhân đau lạnh vùng lưng, chân, đau nặng hơn khi trời lạnh hoặc mưa, tay chân lạnh, thích ấm, sợ lạnh, lưỡi nhạt, lưỡi trắng trơn hoặc bết, mạch trầm khẩn hoặc nhu nhược.
Điều trị chủ yếu là khu phong trừ thấp, chỉ thống, bổ can thận, ích khí huyết. Phương thuốc: chủ yếu dùng Độc hoạt ký sinh thang gia giảm, tăng cường các vị thuốc khu phong tán hàn chỉ thống, nếu hàn thắng thì thêm Can khương, Bào phụ, nếu phong thắng thì thêm Tần giao, Cẩu hoạt, v.v. Cũng có thể dùng thuốc sẵn dạng viên uống thuốc bổ ấm.
Chứng thấp nhiệt bế trệ
Biểu hiện đau lưng, đau chân, tê nóng, đau tăng khi trời nóng hoặc mưa, ghét nóng, miệng khô lưỡi khô, tiểu ngắn đỏ, đại tiện không畅, lưỡi đỏ, lớp lưỡi vàng bết, mạch nhu số hoặc huyền số.
Điều trị chủ yếu là thanh nhiệt lợi thấp. Phương thuốc: chủ yếu dùng Tứ miếu thang gia vị, nếu thấp nặng thì thêm Xe tiền tử, Nhân trần, nếu nhiệt nặng thì thêm Đại hoàng, Tri mẫu, v.v. Cũng có thể dùng thuốc sẵn dạng viên uống thuốc chống đau xương khớp.
Chứng can thận hư hao
Biểu hiện đau lưng, đau chân dai dẳng, nặng hơn khi làm việc, tê bì có cảm giác lạnh, mệt mỏi, teo cơ. Người dương hư: da mặt nhợt nhạt, tay chân không ấm hoặc lưng chân lạnh, hoặc có liệt dương, xuất tinh sớm, phụ nữ khí hư trong, lưỡi nhạt, lớp lưỡi trắng trơn; người âm hư: da mặt đỏ bừng, miệng khô khát, bồn chồn, mất ngủ, hay mơ, hoặc có xuất tinh sớm, lưỡi đỏ ít lớp, mạch huyền tế số.
Điều trị người dương hư chủ yếu là ôn thận tráng dương. Phương thuốc: chủ yếu dùng Hữu quy hoàn gia giảm, cũng có thể dùng thuốc sẵn dạng viên Long Bạch hoàn uống.
Điều trị người âm hư chủ yếu là dưỡng âm thông kinh. Dùng tả quy hoàn chủ yếu gia giảm, cũng có thể dùng thuốc sẵn dạng viên Lục vị địa hoàng uống.
Tóm lại, có rất nhiều phương thuốc điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, lịch sử lâu đời, mỗi phương thuốc có đặc sắc riêng. Nhưng theo kinh nghiệm của chúng tôi, điều trị Đông y thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng không chỉ cần quan sát kỹ biểu hiện lâm sàng, mà còn cần chú ý đến thay đổi toàn thân, tìm kiếm nguyên nhân tích cực, kết hợp bốn phương pháp chẩn đoán, phân chứng điều trị. Dù "đau lưng" thường do "huyết ứ", "thận hư" gây ra, nhưng bệnh viện chúng tôi nằm ở miền Nam, nơi đất ẩm thấp, bệnh thường do thấp, thấp hóa nhiệt, nên phần lớn bệnh nhân đều phân chứng là "thấp nhiệt", người trẻ thường kèm "huyết ứ", người già thường kèm "thận hư", dùng các phương thuốc khác nhau, tham khảo kinh phương, điều chỉnh, ứng dụng lâm sàng có hiệu quả.
Không thể bỏ qua việc điều trị Đông y theo phân chứng phải tùy thời, tùy địa, tùy người mà điều chỉnh. Ví dụ, vùng Nam địa khí ẩm thấp, nếu dùng nhiều vị thuốc như đương quy có tính khô nóng, cơ thể sẽ không chịu được; thời tiết nóng bức, dù phân chứng thể hư cần bổ, cũng nên thận trọng dùng các vị thuốc bổ dầu mỡ, tránh ảnh hưởng dạ dày.
Thuốc Đông y ngoài dùng cũng có hiệu quả đặc biệt, như đắp ngoài, xông hơi, v.v. Chúng tôi cũng tổng kết một số phương thuốc ngoài dùng, ví dụ: sinh xuyên ô 30g, sinh thảo ô 30g, quế chi 15g, đương quy 15g, kê huyết đằng 30g, khoan tinh đằng 30g, thông cốt thảo 30g, đại hoàng 15g. Cho tất cả các vị thuốc trên ngâm nước, thêm nước đến 3-4 lít, đun sôi đến còn 2 lít, đặt dưới giường, để hơi thuốc xông vùng thắt lưng, thuốc có thể dùng lại 2-3 lần, mỗi ngày dùng một lần, cũng có hiệu quả tốt.
|
