Viêm túi mật, sỏi túi mật là những bệnh lý ngoại khoa phổ biến trong lâm sàng, các học giả Trung Quốc đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm điều trị qua hàng chục năm thực hành lâm sàng. Bài viết này chỉ giới thiệu về hiện trạng và xu hướng phát triển điều trị kết hợp Đông - Tây y trong viêm túi mật, sỏi túi mật, đồng thời trình bày kinh nghiệm và cảm nhận của tác giả.
Hệ thống điều trị "vỡ - bài - tan - cắt - lấy" sỏi túi mật
Từ những năm 50 thế kỷ trước, nhờ sự nỗ lực chung của các bác sĩ Đông - Tây y lâm sàng, hệ thống điều trị kết hợp Đông - Tây y cho sỏi túi mật đã hình thành tương đối hoàn chỉnh, bao gồm các phương pháp bảo tồn túi mật như vỡ sỏi, bài sỏi, tan sỏi, lấy sỏi và phẫu thuật cắt bỏ túi mật, tức là hệ thống điều trị "vỡ - bài - tan - cắt - lấy". Thực tiễn chứng minh rằng mỗi phương pháp trong hệ thống này đều có chỉ định phù hợp, đồng thời cũng tồn tại ưu nhược điểm riêng. Chỉ khi lựa chọn và ứng dụng đúng đắn, đồng thời phát triển khoa học, hệ thống mới trở nên hoàn thiện, nâng cao hiệu quả điều trị ngắn hạn và dài hạn của sỏi túi mật.
1. Điều trị không phẫu thuật sỏi túi mật
Điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y cho sỏi túi mật bắt đầu từ cuối những năm 50 với liệu pháp bài sỏi. Từ việc ban đầu dùng châm cứu và thuốc lợi mật Đông y thúc đẩy bài sỏi, dần phát triển thành phương pháp tổng tấn công bài sỏi kết hợp thuốc Đông - Tây y và các biện pháp (điện châm, ấn huyệt tai, máy vận kinh, v.v.), làm tăng dần tỷ lệ bài sỏi. Tuy nhiên, so với hiệu quả bài sỏi trong sỏi ống mật, tỷ lệ bài sỏi sỏi túi mật tương đối thấp, tỷ lệ bài sạch thậm chí thấp hơn, một trong những nguyên nhân quan trọng là chưa kiểm soát chặt chẽ chỉ định bài sỏi. Hiện nay, chỉ định điều trị bài sỏi sỏi túi mật được thống nhất là: ① tổn thương túi mật nhẹ, chức năng co bóp tốt. ② ống túi mật và đoạn dưới ống mật chủ không có hẹp cơ học rõ rệt. ③ chức năng gan không có bất thường rõ rệt. ④ đường kính lớn nhất của sỏi nhỏ hơn 0,5cm.
Từ những năm 70, liệu pháp tan sỏi mở ra con đường mới cho điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y sỏi túi mật. Tuy nhiên, xét về kết quả thực tế lâm sàng, liệu pháp tan sỏi uống (thuốc acid mật, các chế phẩm Đông y) đạt hiệu quả không như mong đợi, tỷ lệ tan hoàn toàn sỏi thấp, tốn kém, kéo dài thời gian điều trị, tỷ lệ tái phát sau khỏi bệnh cao. Liệu pháp tan sỏi tiêm trực tiếp tuy có thể nâng cao đáng kể tỷ lệ tan sỏi, nhưng do các thuốc dùng (methyl tert-butyl ether, chế phẩm acid mật phối hợp, v.v.) gây tác dụng phụ nghiêm trọng đối với mô túi mật và cơ thể, vẫn chưa thể áp dụng rộng rãi. Ngoài ra, việc kiểm soát chặt chẽ chỉ định là yếu tố ảnh hưởng lớn đến hiệu quả điều trị. Liệu pháp tan sỏi ngoài việc cần đáp ứng các điều kiện chỉ định tương tự như liệu pháp bài sỏi, thuốc hiện nay chỉ hiệu quả với sỏi cholesterol, gần như vô hiệu với sỏi sắc tố, trong khi tỷ lệ sỏi túi mật thuần cholesterol ở Trung Quốc tương đối thấp. Do đó, cải thiện hiệu quả điều trị tan sỏi còn phụ thuộc vào việc phát triển và ứng dụng các loại thuốc Đông - Tây y an toàn, hiệu quả, tác động đa đích thế hệ mới.
Từ những năm 80, việc ứng dụng kỹ thuật tán sỏi ngoài cơ thể là bước đột phá quan trọng trong điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y sỏi túi mật. Kết hợp liệu pháp tán sỏi với các biện pháp tan - bài thuốc Đông - Tây y, đã làm tăng rõ rệt tỷ lệ chữa khỏi sỏi túi mật và mở rộng chỉ định điều trị không phẫu thuật. Tuy nhiên, thời gian điều trị tương đối dài, tỷ lệ tái phát sau khỏi bệnh vẫn tồn tại, vấn đề này cần các nhà nghiên cứu Đông - Tây y nỗ lực tìm giải pháp.
Tôi cho rằng dù liệu pháp vỡ, bài, tan sỏi chưa đạt hiệu quả như mong muốn, nhưng vẫn là các biện pháp chính trong điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y, đáng được phát triển từ nhiều góc độ như nghiên cứu thuốc, cải tiến biện pháp, nâng cao kỹ thuật. Về vấn đề phòng ngừa tái phát sau khi khỏi bệnh không phẫu thuật, càng cần tìm kiếm giải pháp từ góc nhìn kết hợp Đông - Tây y. Theo kết quả khảo sát dịch tễ học, đối với bệnh nhân có nguy cơ tái phát cao, ngoài việc dùng thông thường chế phẩm acid mật phòng ngừa sỏi, cần tìm kiếm phương pháp mới dựa trên triết lý điều trị cá thể hóa theo phân chứng Đông y, để tạo thành hệ thống "vỡ - bài - tan - phòng ngừa" hài hòa, khoa học hơn.
2. Phẫu thuật điều trị sỏi túi mật
Trong điều trị kết hợp Đông - Tây y sỏi túi mật, "cắt" và "lấy" vẫn là phương pháp chủ yếu. Là phương pháp điều trị xác định, phẫu thuật cắt túi mật qua mổ bụng đã là phương pháp điều trị tốt cho sỏi túi mật trong suốt hơn trăm năm. Tuy nhiên, theo sự phát triển mạnh mẽ của tư tưởng ngoại khoa vi phẫu thuật và đổi mới công nghệ, vị thế của nó đã thay đổi căn bản. Gần đây, phẫu thuật cắt túi mật nội soi và phẫu thuật cắt túi mật qua vết mổ nhỏ bụng đang ngày càng hoàn thiện kỹ thuật, cùng với sự cải tiến thiết bị phẫu thuật tương ứng, nhờ ưu điểm ít tổn thương, ít đau, hồi phục nhanh, đang từng bước thay thế phẫu thuật cắt túi mật truyền thống, trở thành phương pháp phẫu thuật ưu tiên điều trị sỏi túi mật. Tất nhiên, do các yếu tố kinh tế, tại các bệnh viện quy mô nhỏ và trung bình ở nội địa Trung Quốc vẫn còn sử dụng phẫu thuật cắt túi mật qua mổ bụng như phương pháp phẫu thuật cơ bản.
Những năm trước đây, các phương pháp như cắt túi mật qua vết mổ nhỏ bụng giữ túi mật hoặc lấy sỏi qua nội soi da, do tỷ lệ tái phát sỏi cao, chưa được phổ biến rộng rãi. Tuy nhiên, một số học giả trong nước đã thử áp dụng thuốc Đông - Tây y phòng ngừa sỏi sau khi cắt túi mật lấy sỏi, đạt hiệu quả dài hạn khá tốt. Vì vậy, lĩnh vực này vẫn cần nghiên cứu sâu hơn từ góc nhìn kết hợp Đông - Tây y, bao gồm việc lựa chọn chỉ định nghiêm ngặt, cải tiến vật liệu khâu nối và sàng lọc thuốc Đông - Tây y phòng ngừa sỏi.
Liệu pháp cắt túi mật hóa học hiện vẫn đang ở giai đoạn khám phá. Do có tính chất tổn thương nhất định, cùng với các yếu tố như độc tính của thuốc hóa học và độ ổn định an toàn của vật thể tắc nghẽn cổ túi mật, giới hạn việc ứng dụng lâm sàng. Nếu có thể giải quyết được các vấn đề then chốt như thuốc (bao gồm cả thuốc Đông - Tây y) vô độc hiệu quả và vật thể tắc nghẽn an toàn ổn định, liệu pháp này có thể trở thành phương pháp điều trị nối tiếp sau khi lấy sỏi qua nội soi da hoặc cắt túi mật mở, thậm chí sau khi đặt ống dẫn lưu túi mật trong viêm túi mật cấp tính.
Chú trọng điều trị sớm kết hợp Đông - Tây y sỏi túi mật
Thông tin dịch tễ học cho thấy tỷ lệ mắc sỏi túi mật ngày càng tăng. Theo đặc điểm phát sinh và phát triển bệnh lý sỏi mật, các học giả nước ngoài đã sớm đưa ra quan điểm rằng điều trị không phẫu thuật sỏi mật nên được thực hiện ở giai đoạn hình thành sỏi sớm, gọi là giai đoạn "YongStone". Cùng với sự phát triển nhanh chóng của kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh và sự phổ biến khám sức khỏe định kỳ, số lượng sỏi nhỏ túi mật vô triệu chứng được phát hiện ngày càng nhiều, đặc biệt là các trường hợp lắng đọng tinh thể cholesterol, giả polyp cholesterol trong túi mật. Gần đây, tôi phát hiện trong số bệnh nhân nhập viện vì "biến đổi dạng polyp túi mật" để phẫu thuật, phần lớn là giả polyp do lắng đọng tinh thể cholesterol gây ra. Đối với tình trạng này, tôi đã áp dụng điều trị kết hợp Đông - Tây y tan - bài sỏi cho một nhóm bệnh nhân này, đã quan sát thấy tỷ lệ khỏi bệnh khá cao. Vì vậy, tôi cho rằng đối với các tổn thương sớm dạng sỏi túi mật, chỉ cần áp dụng điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y tích cực, có thể tránh được phẫu thuật xâm lấn và giúp bệnh nhân khỏi bệnh. Theo tích lũy kinh nghiệm, phần lớn bệnh nhân trong nhóm này có thể chọn điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y là phương pháp ưu tiên.
Vị trí của điều trị kết hợp Đông - Tây y trong viêm túi mật
Đối với bệnh nhân viêm túi mật mạn tính kèm sỏi, thường lựa chọn phương pháp Đông - Tây y khác nhau tùy theo tình trạng sỏi. Đối với viêm túi mật mạn tính không kèm sỏi, nếu kiểm tra không có tổn thương cơ học nghiêm trọng, chúng tôi cho rằng phần lớn có thể điều trị bằng phương pháp Đông y phân chứng luận trị, hiệu quả lâm sàng cũng khá tốt, nên cố gắng tránh phẫu thuật.
Đối với viêm túi mật cấp tính, lợi ích và bất lợi của phẫu thuật cấp tính vẫn còn tranh cãi. Phẫu thuật cấp tính, do hạn chế về trình độ kỹ thuật của đội ngũ phẫu thuật viên cấp cứu, thời gian chuẩn bị trước mổ, điều kiện phẫu thuật... nên tỷ lệ biến chứng sau mổ tương đối cao, di chứng sau mổ cũng tương đối nhiều – đây là điều không thể phủ nhận. Vì vậy, tăng cường các biện pháp kết hợp Đông - Tây y nhằm nâng cao hiệu quả điều trị không phẫu thuật viêm túi mật cấp tính mang ý nghĩa tích cực. Trong vài thập kỷ qua, tại các nơi như Thiên Tân, Đại Liên, Thượng Hải, thực tiễn lâm sàng điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y viêm túi mật cấp tính đã chứng minh rằng phương pháp kết hợp Đông - Tây y chủ yếu dựa vào các phương pháp Đông y như thông lý, hạ hạ, thanh nhiệt giải độc, có thể kiểm soát hầu hết các triệu chứng cấp tính của viêm túi mật cấp tính, từ đó tránh được phẫu thuật cấp cứu, tạo điều kiện cho bệnh nhân lựa chọn các phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả và chắc chắn hơn.
Ở Thiên Tân và đơn vị của tôi, trong nghiên cứu gần đây phát hiện rằng các thuốc Đông y thông lý, thanh nhiệt lợi mật có tác dụng khác biệt so với điều trị kháng sinh truyền thống trong nhiễm trùng đường mật cấp tính, bao gồm khả năng ức chế vi khuẩn, trung hòa độc tố, tăng cường chức năng miễn dịch và điều hòa phản ứng viêm toàn thân trong giai đoạn nhiễm trùng.
Vì vậy có thể nói, việc áp dụng điều trị không phẫu thuật kết hợp Đông - Tây y cho viêm túi mật cấp tính không phải là phương pháp bảo thủ thụ động, mà là biện pháp hiệu quả giúp giảm thiểu phẫu thuật cấp cứu vội vàng, giảm các biến chứng liên quan đến phẫu thuật (bao gồm phẫu thuật thứ hai, sỏi còn sót, v.v.) và tỷ lệ tử vong. Tất nhiên, đối với bệnh nhân phát bệnh sớm, tổn thương đơn giản, điều kiện phẫu thuật thuận lợi, phẫu thuật cấp cứu sớm vẫn là phương pháp điều trị khả thi.
|
